سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین //

1. رمان را اگر به روایت رمان بررسی کنیم از اوایل قرن هفده تا به حال دچار تحولات اساسی است که گاه با انتشار یک رمان این تحول صورت می گیرد. هر چند خیلی از تجربه های ادبی دچار جهش تاریخی‌ای بودند که در عصر خود نمی توانسته درک شود وگاه اثر را دچار کاستی هایی می دانستند که آن را از حد یک رمان معمولی هم پایین تر می کشیدند یا به عبارت دیگر منتقدان واصحاب ادبی زمانه شان از درک وجوه هنری این آثار عاجز بودند. رمان های دن کیشوت(1605و 1615) ، تام جونز(1749)، تریسترام شندی (1760) و ژاک قضا وقدری(1796 ) از این گونه اند( هر چند دن کیشوت مخاطب خودش را پیدا کرده بود و حسابی در دهان‌ها افتاده بود). در قرن نوزدهم فلوبر با رمان های مادام بواری (1857) و سالامبو(1862) نگاه متفاوتی به کلمه ، جمله بندی ها و نوع شکل گیری رمان ارائه می دهد.

ادبیات داستانی فلوبر را به عنوان پلی به مدرنیسم می دانند؛ دوره ای که با جریان بدعت گرانه رمان های مهمی چون در جست و جوی زمان از دست رفته اثر مارسل پروست( 1871- 1922)، اولیس و Finnegan's wake از جیمز جویس (1882- 1941)، مسخ، محاکمه و قصر اثر کافکا (1883 - 1924)، به سوی فانوس دریایی؛ خانم دالاوی و موج‌ها اثر ویرجینیا ولف(1882- 1941) ، خشم وهیاهو و آبشالوم آبشالوم اثر ویلیام فاکنر(1897 -1962)، ینگه دنیا از جان دوس پاسوس (1896-1970) و چندین و چند تن دیگر از نویسندگان اوج می گیرد. از خصیصه های رمان های ذکر شده می توان به نمونه های جریان سیال ذهن، گرایش زبان رمان به زبانی استعاری وشاعرانه، کاربرد لایه های ناخودگاه ذهن، عدم رعایت خطی زمان، اشاره به اسطوره های ادبی و ... اشاره کرد.

2. اما بوطیقای رمان نو بر اساس برهم زدن آموزه های پیشین رمان وساخت کلاسیک آن شکل می گیرد. در دهه ی پنجاه این ژورنالیست ها بودند که برای اولین بار از رمانی به نام رمان نو گفتند. گرایش ادبی که با نویسندگانی مثل آلن رب گری یه، ناتالی ساروت ، میشل بوتور ،کلود سیمون و مارگریت دوراس شناخته می شود. با این که تمام این نویسنده ها را در رمان نو می گنجانند اما هر کدام این ها به سبک وسیاق خود می نویسد وجهان داستانی اش با دیگری تفاوت چشمگیری دارد. شاید بوتور وساروت به اندازه ی آن دو از روان کاوی شخصیت بیزار نیستند و مثلا رب گری یه و دوراس بیشتر سینمایی می نویسند و با سینمای نو درگیر می شوند و در آخر شاید هیچ کدام جسارت استفاده از شگردهای بدعت گرانه مدرنیستی‌ای مثل تک گویی درونی و جریان سیال ذهنی که کلود سیمون در شاهکارش جاده فلاندر به طرزاصیل و همچنان بدعت گرانه ای به کار می گیرد را نداشته باشند. با این که نویسنده های رمان نو در نقدهایشان به نقاط مشترکی مثل مرگ قهرمان یا کم رنگ شدن طرح وشخصیت می رسند، اما مثلا بوتور در دگرگونی (1957)، کلود سیمون در جاده فلاندر (1960)، دوراس در مدراتو کانتابیله (1958 )، ساروت درافلاک نما (1959) و رب گریه در رمانی مثل پاک کن ها (1953) شخصیتی کاملا مستقل از یکدیگر را در عرصه رمان نشان می دهند.

رمان نو از سنت و آموزه های رمان نویسی که پیش از خود دیده بود فراروی صریحی می کند، هرچند در وهله نخست از آموزه‌های آن مایه می‌گیرد. شکل گیری ساخت قصه در رمان نو تا آن جایی که می تواند بر اساس پتانسیل درونی خودش رخ می دهد. عواملی مثل شخصیت پردازی، پلات، روایت، زمان و مکان در این نوع از رمان به شکل کاملا متفاوتی چهره نمایی می کنند و عاملی چون شخصیت در قصه های رب گریه تا حد زیادی به بی رنگی و حذف شدن سوق پیدا می کند. یا اصلا می توان این طور گفت که شخصیت ها هم در قصه او اتفاق هایی هستند که مثل خیلی از اتفاق های دیگر در مکان می افتند؛ عاملی که در رمان های نویسندگان رمان نو مفهوم بسیار پیچیده‌ای پیدا می کند. رب گری یه در رمان در هزارتو، کلود سیمون در جاده فلاندر، دوراس در مدراتو کانتابیله و به خصوص بوتور در دگرگونی مجال بسیاری به عامل مکان می‌دهند. این بارمکان به اتفاق هایی که باید در جریان قصه بیفتد ترجیح داده می‌شود و در اولویت است. مکان حتی در رمان دگرگونی از بستری که مهیای حوادث است هم فراتر می رود و ما در سفری که آدم قصه برای ملاقات معشوقه‌اش از پاریس به رم می رود می بینیم که شخص دچار عشق به خود شهر رم می شود و نه معشوقه‌اش. البته ما این را پیشتر در زبان و روایت قصه که بیشتر درگیر شهرها بود تا زن ومعشوقه شخصیت تجربه می‌کنیم.

باید به این موضوع نیز اشاره کرد که همچنان که ساموئل بکت را پیشگام آثار مینیمالیستی، تئاتر ابزورد و حتی اثر پست مدرنیستی می‌دانند، او را در "رمان نو" نیز پیشگام می‌دانند. از این حیث بعضی بر این باورند که رمان کوتاه وات(1953؛ نسخه فرانسوی 1968)، مورفی(1938؛ نسخه فرانسوی 1947) و به ویژه مولوی(1951؛ نسخه انگلیسی 1955) شامل ویژگی‌هایی است که بعدتر در "رمان نو" مدون شد.

انتهای پیام/ ندا رضا حسینی