به گزارش خبرنگار مد و لباس هنرآنلاین ، این روزها نمایش "هملت" به کارگردانی آرش دادگر و نویسندگی شهرام احمدزاده در تماشاخانه ایرانشهر در حال اجراست. اما هملتی که ما در این اجرا میبینم با تصور کلاسیک ما از متن شکسپیر متفاوت است. اجرای متفات نیازمند عناصر اجرایی متفاوت است، پس عجیب نیست که لباس بازیگران نمایش کاملا متفاوت با لباس یک متن کلاسیک است. "الهام شعبانی" که سال گذشته به عنوان پرکارترین بازیگر و طراح لباس تئاتر شناخته شد، طراحی لباس این کار را برعهده دارد. گفت و گوی هنرآنلاین را با او بخوانید.
درباره نحوه شروع به کار خود بگویید.
من لیسانس طراحی لباس از دانشگاه الزهرا دارم و نزدیک به 12 سال است بازیگری تئاتر انجام میدهم. اولین کار من در زمینه طراحی لباس تئاتر، سال 88 در نمایش "باغ شکرپاره" به کارگردانی قطب الدین صادقی بود که در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا شد. آقای صادقی میدانستند که من در رشته طراحی لباس تحصیل کردم و به من اطمینان کرده و کار طراحی لباس آن نمایش را به من سپردند. بعد از آن پیشنهادات زیادی برای این کار داشتم و برای بسیاری از نمایشها طراحی لباس انجام دادم.
چند نمونه از نمایشهایی را که برای آنها طراحی لباس کردهاید نام ببرید.
من با کارگردانهای زیادی کار کردهام. از جمله نمایشهای "باغ شکر پاره"، "پیکرههای بازیافته" و "اگر نرفته بودی" به کارگردانی قطب الدین صادقی، نمایشهای "شاه لیر" و "بازگشت افتخار آمیز مردان جنگ" به کارگردانی آرش دادگر، "سوکاریس" اثرحمید فلاحی، "شبی که راشل از خانه رفت" به کارگردانی پریسا مقتدی، "آنتی آنتیگونه" و" ترنج" اثر تینو صالحی تعدادی از این کارها بودند.
با پیش زمینه ذهنی ما از نمایشنامه هملت، لباسهایی کلاسیک و متعلق به یک دوره زمانی و منطقه خاص به ذهن میرسد. اما لباسهای اجرای فعلی هملت کاملا متفاوت با این پیش فرض هستند. لطفا درباره دلایل این تفاوت توضیح دهید.
تفاوت لباس این نمایش به این دلیل است که این هملت کاملا با کار کلاسیک متفاوت است. من چند سال است با گروه "کوانتوم" کار میکنم و در کارهای این گروه هر مسئولیتی داشته باشی باید در همه تمرینها حاضر شوی. من از 5 ماه پیش در تمرینها حاضر بودم چون برای خود من هم جالب است و چیزهای زیادی از آرش دادگر یاد میگیرم. من هم از ابتدا در نظرداشتم یک طراحی کلاسیک برای این کار انجام دهم ولی در جریان تمرینات متوجه شدم فضای این کار متفاوت است. اتودهای زیادی زدم اما با کارگردان به توافق نرسیدیم و هربار نکاتی وجود داشت که مورد قبول او نبود. نظرات آقای دادگر کمک زیادی به من کرد و در آن فضای کارگاهی متوجه شدم شخصیتها کاملا متفاوت با متن اصلی هستند بنابراین باید لباسهای آنها هم متفاوت میبود که به شخصیتپردازی آنها کمک کند.
کمی درباره لباسهای طراحی شده برای هر شخصیت توضیح دهید.
برای شخصیتهای "گرترود" و "کلادیوس" از پارچه ساتن مشکی براق استفاده کردم تا احساسات آنها و عملی را که مرتکب شده اند نشان دهم. لباس این دو نفر تاحدودی شبیه هم است تا نشان داده شود رابطهای بین این دو نفر وجود دارد. در عین حال لباس "گرترود" با آن یقه ایستاده و استفاده از رنگ قرمز در لباس او، نشان دهنده احساسات و نوع شخصیت او به عنوان یک ملکه است. یا مثلا شخصیت اوفلیا یک فرد پاک و معصوم است. ما میخواستیم لباس او چیزی شبیه لباس عروس باشد که در عین حال لباس عروس واقعی هم نباشد. برای همین از پارچه ساتن سفید استفاده کردیم و طراحی لباس او شبیه یک لباس عروس ساده است. با توجه به این که در پایان نمایش این شخصیت میمیرد، لباس او نشان دهنده ظلم یا اجحافی است که در حق او شده است.
درباره لباس پولونیوس توضیح دهید، دامن پلیسه او بسیار جلب توجه میکند.
پولونیوس یک دامن با دوبنده قرمز به تن دارد. از ابتدا دوست داشتم این شخصیت دامن بپوشد، اما از رنگهای زیادی استفاده نکردم و تنها بخش رنگی در لباس او دوبنده قرمز رنگ است. سعی کردم از رنگی استفاده کنم که به کار کمک کند. اصولا آقای دادگر با استفاده از رنگ موافق نیستند و اگر رنگهای زیادی در کار استفاده میشد چشم تماشاگر را میگرفت بنابراین از رنگهای کمی استفاده کردم.
این لباسها چگونه شخصیت کاراکتر را نشان میدهند؟
تمام این آدمها در شخصیتپردازی نقاط ضعفی دارندکه من سعی کردم با لباس آنها را نشان دهم. مثلا لباس هملت با آن شلوار کوتاه و چکمه کاملا متفاوت با آن چیزی است که از یک شاهزاده در ذهن است. تنها عنصر رنگی در لباس او یک دستمال گردن زرد است که این رنگ تنفر او به مادر، عمو و اتفاقات پیرامونش را نشان میدهد. همینطور رنگ زرد در لباس گورکن هم استفاده شده تا این دو شخصیت با هم ربط داشته باشند. من تلاش کردم لباسها در راستای شیوه اجرایی باشد و معنی کار را با لباس بیان کنم.
در این نمایش دو شخصیت "رز" و "گیلد" وجود دارند که لباسهای معمولی افراد واقعی مانند بارانی و اورکت را پوشیدهاند. چرا برای آنها لباسهایی واقعی انتخاب کردهاید؟
در داستان اصلی این دو نفر کشیش هستند ولی در این متن و با این کارگردانی شخصیت آنها به دو جهانگرد تبدیل شده که به شهرهای مختلف میروند و افراد را به قتل میرسانند. پس لباس کشیش برای آنها جواب نمیداد و باید لباسهایی میداشتند که هم آنها را استتار کند و در چشم نباشند و هم راحت باشد که در سفرها مشکلی برای آنها به وجود نیاورد. من در این کار روی یقههای لباس خیلی مانور دادم و اگر هم از لباسهای معمولی استفاده کردم روی یقه آنها تغییر دادم. با توجه به نوع شخصیت این دو نفر باید لباس آنها کاملا امروزی باشد و با توجه به نوع بازی و میزانسن کار از بارانی که حالت نظامی و سخت دارد استفاده شده است. پوتین نظامی و لباس برزنتی برای آنها که همیشه در سفر هستند و یا شرایط سختی مانند خزیدن روی زمین را دارند مناسب است.
لباس گورکن نمایش لباس یک کارگر صنعتی است. چرا این لباس را برای این شخصیت انتخاب کردید؟
در دیالوگهای نمایش میشنوید که دانمارک یک قبرستان بزرگ است و هیچکس در آن رستگار نمیشود. به این دلیل لباس صنعتی برای او انتخاب کردم که هرکاری به او میگویند بدون هیچ سوالی انجام میدهد و برایش مهم نیست قبری که میکند برای چه کسی است. در عین حال حالت فیلسوفانهای دارد و در پایان نمایش وقتی کلاه گیس خود را برمیدارد سخنان متفکرانهای بیان میکند. اما این آدم حالت خشونت و بیرحمی دارد و بدون هیچ حسی کار خود را انجام میدهد. این لباس شبیه لباس کارگرهای معدن است و حالت خشونت آن شغل را نشان میدهد. در تمام این لباسها از رنگهای تیره استفاده کردم و به جز اندکی قرمز و زرد از رنگ دیگری استفاده نشده است.
یکی دیگر از شخصیتها "لایرتیس" است که لباس خاصی دارد.
او یک معلول جسمی است که مشکل حرکتی دارد بنابراین لباسی که برای او طراحی شد لباس غیر متقارنی است که یک یقه یک طرفه و نصفه دارد تا بر مشکل او بیشتر تاکید شود. جنس لباس او از ساتن براق و سفت نقرهای است تا ارتباط او را با خانواده "پولونیوس" نشان دهد.
چه ارتباطی بین متن و طراحی لباس این نمایش وجود دارد؟
شاید لباسهای این نمایش را عدهای نپسندند ولی من معتقدم طراحی لباس ابتدا باید در راستای کار باشد و به شخصیتپردازی کمک کند. لباس باید به شخصیت کمک کند که در صحنه راحت باشد و مفهوم اصلی را برساند. این هملت با اجراهای قبلی خیلی متفاوت است، در نتیجه لباسها هم باید طوری باشد که به کار کمک کند. اگر لباسهای کلاسیک استفاده میکردیم اصلا با این کار هماهنگ نبود و هیچ اتفاقی نمیافتاد. کارگردانی و متن این نمایش مدرن است پس باید لباس آن هم متفاوت باشد. در این چند ماه حضور در تمرینات گروه و با همفکری آقای دادگر به تفاهم درباره لباسها رسیدیم و نتیجه آن چیزی است که الان میبینید. خودم طراحی لباس این نمایش را خیلی دوست دارم و احساس میکنم کاملا در راستای کار است.
به نظر شما لباسهای اجتماع چه تاثیری بر طراحی لباس تئاتر دارد؟
وقتی کاری به من پیشنهاد میشود متن را میخوانم یا تمرینهای کار را میبینم و با کارگردان صحبت میکنم تا بدانم چه نوع لباسی باید در آن کار استفاده شود. در بعضی از کارها باید همه لباسها بر اساس موقعیت متن و شخصیتها طراحی و دوخته شود، اما در بعضی دیگر میتوانیم لباسهای آماده موجود در بازار را خریداری کنیم. مثلا در هملت سه دست از لباسها را خریداری کردیم اما مثلا در لباس "رز" و "گیلد" یقهها را تغییر دادم و چیزهایی به آن اضافه کردم که بیشتر با شخصیتها هماهنگ شوند. استفاده از لباس آماده یا دوخت لباس جدید بستگی به شرایط کار و گروه دارد. مثلا در نمایش " من چه جوری ممکنه یه پرنده باشم" چون بودجه نداشتیم و از کار حمایت نشد به این نتیجه رسیدیم که از آرشیو خود اعضای گروه استفاده کنیم. بنابراین رنگ تیره را انتخاب کردیم و با ایجاد تغییراتی در لباس بچهها به لباس مناسب نمایش رسیدیم. هرچند کار سختی بود ولی راه دیگری نداشتیم. اما کاری مثل "دون کامیلو" که در یک روستای ایتالیایی میگذرد و لباسهایی با رنگهای شاد و زنده دارد، تمام لباسهای آن طراحی و دوخته شد. وقتی طراحی لباس را خودمان انجام دهیم و با خرید پارچه مناسب بر اساس سایز بازیگر لباس را بدوزیم کار مطمئنتر است. اما گاهی مجبوریم از آرشیو لباس استفاده کنیم و با انجام تغییرات مختلف آن لباس را برای نمایش مورد نظر مناسب سازی کنیم. متاسفانه آرشیو لباس تئاتر هم اصلا خوب نیست و ما گاهی مجبوریم از آرشیو شهرک سینمایی استفاده کنیم.
طراحی لباس تئاتر بر پوشش افراد جامعه تاثیر دارد؟
بله بارها این موضوع را دیدهام. مثلا ما نمیتوانیم از لباسهای کوتاه یا تنگ در تئاتر استفاده کنیم و این موضوع باعث شد لباسهای گشاد و بلند در تئاتر رواج یابد. من بارها دیدم لباسهایی که خودم یا دیگران برای نمایشها طراحی کردیم به صورت مانتو و شلوارهای خاص در جامعه دیده شد و حتی در مغازهها هم نمونههای آن به فروش میرسد. به نظرم این لباسها از لباسهای تئاتری الهام گرفتهاند. یکی از اتفاقی هم که این اواخر میافتد، این است که وقتی برای نمایشی طراحی میکنم بازیگران از من میخواهند لباسی برای آنها طراحی کنم که بتوانند بعدا از آن در اجتماع استفاده کنند.
یکی از نکاتی که در بسیاری از نمایشها دیده میشود یکی بودن طراح صحنه و لباس است. نظر شما درباره این موضوع چیست؟
رشته تخصصی من طراحی لباس است و در زمینه طراحی صحنه تخصص ندارم و دوست دارم فقط در زمینه تخصصی خودم کار کنم. اما کسانی هستند که در هر دو زمینه تخصص دارند و هر دو کار را با هم انجام میدهند. تا چند سال پیش معمولا طراحی صحنه و لباس توسط یک نفر انجام میشد ولی انجمن نمایش این دو حوزه را از هم جدا کرد تا طراحان به صورت تخصصی در هر زمینه فعالیت کنند. ممکن است من طراحی صحنه را روی کاغذ انجام دهم اما وقتی به عمل برسد لوازم کار را نمیشناسم و نمیتوانم آنها را پیاده کنم. اما در طراحی لباس با آگاهی کار میکنم و با توجه به متن و شخصیت طراحی لباس را انجام میدهم. البته در نهایت طراحی صحنه و لباس به هم ربط دارند و من به عنوان طراح لباس باید با طراح صحنه صحبت کنم تا بدانم از چه رنگهایی میخواهد در طراحی خود استفاده کند تا کار ما با هم هماهنگ باشد و صحنه و لباس در کنار هم به نتیجه مناسبی برسند.
با توجه به اینکه شما در رشته طراحی لباس تحصیل کردید، آیا آنچه در دانشگاه آموختید به شما در طراحی لباس تئاتر کمک کرد؟
در دانشگاه موضوعاتی مانند معرفی انواع پارچه، روانشناسی رنگها، معنای برشها و... آموزش داده شد. من ابتدا با بازیگری وارد تئاتر شدم و این موضوع به من کمک کرد که وقتی طراحی لباس را شروع کردم کتابهای بیشتری بخوانم و کارهای زیادی ببینم تا اطلاعات خود را افزایش دهم. کار کردن با کارگردانهای مختلف تجربه من را بسیار بالا برد چون هرکدام از آنها سلیقه متفاوتی دارند و تفاوت نگرش آنها به طراحی لباس باعث میشود مجبور شوم مطالعات بیشتری داشته باشم تا کارهای متفاوتی ارائه دهم. آنچه در دانشگاه یاد گرفتم نکات تئوری بود ولی در جریان کارعملی در نمایشهای مختلف نکات زیادی یاد گرفتم.
برای طراحی لباس تئاتر چه نکاتی را در نظر میگیرید؟
به نظر من طراحی لباس تئاتر واقعا کار سختی است چون هم باید در تمرینها حاضر باشی تا با نوع کار آشنا شوی و هم با بازیگرها طرف هستی و باید رضایت آنها را هم جلب کنی. طراح لباس علاوه بر اینکه با کارگردان در ارتباط است و نظرات او را جویا میشود با بازیگران هم رابطه مستقیم دارد و باید سعی کند دل آنها را هم به دست آورد. مثلا بعضی بازیگران میگویند لباس خود را دوست ندارند یا با آن راحت نیستند. به نظر من رفتار طراح لباس نباید ظالمانه باشد و تنها به آنچه خود میخواهد فکر کند، چون بازیگر باید 30 شب آن لباس را به تن کند. من سعی میکنم جنس لباس با نوع بازی هماهنگ باشد، گرم نباشد، سنگین و دست و پاگیر نباشد تا بازیگر بتواند بدون استرس درباره لباس خود بازی کند. من دوست ندارم اعصاب بازیگر به خاطر لباسی که بر تن دارد ناراحت شود و آرامش او برای من لذت زیادی دارد.
به جز طراحی برای تئاتر، طراحی لباس عمومی هم انجام میدهید؟
بله من هر از گاهی نمایشگاه لباس برگزار میکنم و مجموعهای از مانتو و شلوارهای خاصی را که طراحی کردهام نمایش میدهم.
آیا لباسهایی که برای تئاتر طراحی میکنید روی طراحی شما برای لباسهای اجتماع تاثیر میگذارند؟
اصولا من سعی میکنم آنچه طراحی میکنم ویژگیهای خاصی داشته باشد. خریداران کارهای من بیشتر افراد هنرمند هستند و من سلیقههای آنها را میشناسم. مثلا میدانم چه رنگها یا مدلهایی را دوست دارند. مانتوهای گشاد و بلند تحت تاثیر لباسهای تئاتری بسیار مورد توجه قرار میگیرد. من سعی میکنم در کارهایم از برشهای خاص، چهل تکهدوزی، پشت و جلوی متفاوت، پارچههای حریر یا گلدار و... استفاده کنم. در مجموع همه کارهای من بلند و رنگی هستند و اصلا کار مشکی انجام نمیدهم.
انتهای پیام/
مریم درویش