به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین ؛ یکی از تمهایی که همواره مورد توجه نویسندگان و هنرمندان قرار گرفته حیوانات بوده است و اگر آثار به جا مانده از پیش از تاریخ را از نظر بگذارنیم به وضوح شاهد این ادعا خواهیم بود. در بسیاری از موارد نویسندگان و هنرمندان هر بار که در تنگناهای سیاسی و اجتماعی قرار گرفتهاند برای فرار از سانسورهایی که به شکل های مختلف با آن مواجه بودند به بیان نمادین و سمبولیک روی آورند و آن چیزهایی که مد نظرشان بوده است را از زبان حیوانات بیان کردهاند که از آثار ادبی مهم فارسی میتوان به اثر بزرگ و مهم "کلیله و دمنه"، "منطق الطیر" عطار و "موش و گربه" عبید زاکانی اشاره کرد که خالقان این آثار ؛حیوانات را شخصیتهای اصلی آثارشان قرار دادند، حیواناتی که بعد انسانی به خود گرفتهاند و با ما از آن چیزهایی که گاه بیانش از زبان یک انسان میسر نیست سخن میگویند.
در عرصه هنرهای تجسمی نیز همواره هنرمندان در دورههای مختلف به حیوانات توجه ویژهای کردهاند و در فرهنگ بصری ایرانی حیوانات چون بز، شیر، اسب، قوچ و پرندگان همواره حضور پر رنگی داشتهاند. اما تاکنون در قالب کتاب و یا نمایشگاه شاهد این رویداد نبودهایم که آثار هنرمندان دورههای مختلف در کنار هم قرار بگیرند و در یک نگاه اجمالی شاهد نوع نگاه، تفاوتها و شباهتهای آثار آنها باشیم.
این بار ایمان صفایی که در سالهای اخیر نمایشگاهگردانی مجموعههای متعددی را برعهده داشته و اتفاقا اهل پژوهش و تالیف نیز هست، اقدام به گردآوری آثاری کرده که در آنها هنرمندان حوزههای مختلف تجسمی حیوانات را دست مایه کار خودشان قرار دادهاند و از زوایای مختلف این حیوانات را به تصویر کشیدهاند. نمایشگاه باغ وحش حاصل جست وجوهای او است.
در لغت نامه دهخدا؛ باغ وحش جایی است که حیوانات وحشی و اهلی برای تماشای عموم در آن نگهداری میشوند و باغ وحشها در شهرهای مختلف علاوه بر مکانی تفریحی به منزله مکانی علمی و تحقیقی به شمار میرود، مکانی که میتوان گونههای مختلف حیوانی را از زیست گاههای مختلف به آنجا منتقل کرد و در مورد آنها تحقیق و پژوهش کرد.
این بار نیز گالری شیرین برای نخستین بار در تاریخ هنرهای تجسمی ایران؛ برای نمایش آثار متنوعی که تم اصلی آن حیوانات بوده پیشقدم شده و همچون یک باغ وحش میزبان مجموعه متنوعی از حیوانات شده است. حیواناتی که با تکنیکها و متریالهای مختلف و با نگاه هنرمندانه بر روی بوم و کاغذ و یا حجم خلق شدهاند.
با نگاهی اجمالی به آثار شرکت کننده در این نمایشگاه میتوان به این موضوع پی برد که هنرمندان تجسمی ایران همواره به حیوانات توجه ویژه داشتهاند و تنوع آثار ارائه شده در این نمایشگاه دلیلی بر این مدعا است. هرچند که نمایشگاه باغ وحش دربرگیرنده آثار نامهای متنوعی از هنرمندان عرصه تجسمی ایران است، اما از بسیاری از نامها نیز در این نمایشگاه اثری در معرض دید نگذاشتهاند. ایمان صفایی نمایشگاه گردان باغ وحش قصد دارد در سال جاری نمایشگاه دوم و سوم باغ وحش را برپا کند.
صفایی همچنین کتابی را با عنوان باغ وحش در دست تالیف دارد که امیدوار است تا پایان سال ۹۳ منتشر شود. در این کتاب در کنار بخش تالیف تصویر آثار بیش از ۱۵۰ هنرمند عرصه تجسمی را که در دورههای مختلف حیوانات را دستمایه کار خودشان قرار دادهاند را منتشر خواهد کرد و به همین دلیل کاتالوگی برای این نمایشگاه منتشر نشده است.
صفایی برای نمایشگاه باغ وحش مقطع تاریخی سالهای پیش از انقلاب و پس از انقلاب را مبنا قرار داده است و در یک نگاه کلی آثاری که در نمایشگاه باغ وحش به نمایش گذاشته شدهاند در ۵۰ سال اخیر خلق شدهاند.
دراین نمایشگاه شاهد، نقاشی، طراحی، مجسمه، سفال، عکس و چیدمان هستیم و بار اصلی آثار این نمایشگاه را همچون سایر نمایشگاههای گروهی نقاشی بر دوش میکشد.
برخی از این آثار از سوی مجموعهداران تنها برای نمایش در اختیار صفایی گذاشته شده است و باقی آثار از خود هنرمندان برای این نمایشگاه گرفته شده و آثار مجموعهدار تنها جنبه نمایشگاهی دارد و قیمتگذاری نشدهاند.
در این نمایشگاه ۵۵ اثر در معرض دید علاقمندان قرار گرفته است که با توجه به فضای بزرگ گالری شیرین؛ اما باز هم آثار همچون سایر نمایشگاههای گروهی با فاصله نزدیک در کنار هم قرار گرفته بودند وگاه فضای مناسبی برای خوب دیده شدن نداشتند. نخستین اثری که در این نمایشگاه بر روی دیوار رفته یک نقاشیخط از رضا مافی بود که با رنگهای درخشان طلایی و نارنجی بر روی صفحه سفید خلق شده است. دو پرنده که گویی یکدیگر را دربرگرفتهاند. این اثر رضا مافی به نوعی برخلاف سایر آثار او شکل گرفته است چون او در آثارش کمتر به رنگهای درخشان توجه میکند و در بیشتر آثارش رنگ قهوهای چشم نوازی میکند.
همچنین گالری برای تمایز بخشی از آثار نمایشگاه که مختص به بزرگان هنرهای تجسمی است، دیواری از گالری را به رنگ سرخ درآورده بود و در این بخش از نمایشگاه آثار پرویز تناولی، بهمن محصص و سهراب سپهری را به نمایش گذاشته است. بر روی این دیوار یکی از نقاشیهای پرویز تناولی از شیر، دو ماهی از بهمن محصص و یک خروس از سهراب سپهری بر روی دیوار رفتهاند.
با اینکه از بهمن محصص دو نقاشی ماهی بر روی دیوار رفته است، اما شیوه و تکنیک او برای خلق این دو اثر بسیار متفاوت است.
یکی از پرندگان تعاملی ژازه تباتبایی هم در وسط گالری خودنمایی میکند و با فاصله چند ثانیه سرش را حرکت میدهد، گویی میخواهدبه هر یک از بازدیدکنندگان سلام بگوید. دو تابلو نقاشی از آهوهای ژازه تباتبایی هم بر روی یکی دیگر از دیوارها خودنمایی میکند.
با توجه به اینکه در باغ وحش هنرمندانی از نسلهای مختلف آثارشان را به نمایش گذاشتهاند، شاهد آثار متنوعی هستیم و نوع برخورد هر هنرمند با حیوانات بسیار متنوع است. جالب اینجاست که در برخی از موارد حیوانات شخصیت انسانی به خود گرفتهاند وگاه هویت ترسناک آنها استحاله شده است و همچون موم در دست هنرمند نرم شدهاند.
در برخی از موارد نیز با حیوانات برخوردی فانتزی شده است. در این نمایشگاه تنها یک نقاش در اثرش به نقاشی گل و مرغ که ریشه در سنت نقاشی ایران دارد توجه کرده بود و با بیانی امروزی و طنزآمیز به این سنت نقاشی ایرانی پرداخته است. در بسیاری از موارد به ویژه در مجسمهها، هنرمندان تلاش کردهاند که اثری فیگوراتیو از حیوانی که مدنظرشان بوده را در ابعاد مختلف بسازند؛ مثلا در این نمایشگاه بهرنگ صمدزادگان یک اثر چیدمانی متشکل از ۳ گرگ را که بر روی یک پایه نورانی به نمایش گذاشته، گرگهایی که هویت درندگی آنها استحاله شده و شاخه گلی سرخ بر دهان دارند و میتواند حتی جنبه کاربردی به خود بگیرند.
یکی دیگر از چیدمانهایی که در این نمایشگاه مورد توجه بازدیدکنندگان قرار گرفته، اثری از آریا تابندهپور است که قریب به ۳۰ گوشی ایفون را در حال شارژشدن در گوشهای از گالری به نمایش گذاشته و بر روی صفحه هر یک از این گوشیها عکس یک حیوان درنده ثابت مانده و صفحه گوشی مخدوش شده بود.
یکی از آثار متفاوت این نمایشگاه که پیش از این به شکل دیگری توسط هنرمند دیگری در جشنواره تجسمی فجر ارائه شده بود؛ لحافی از نگار فراجیانی بود که در این اثر این هنرمند از لحاف که جنبه کاربردی دارد و در سنت ایرانی توجه ویژهای به آن میشود، با استفاده از ترمههایی که تصویر سرو بر روی آنها نقش بسته؛ تصویر یک سوسک را که در حالت عادی از جذابیت بصری برخوردار نیست و حس چندش آوری را به مخاطب القا میکند را دوخته است.
یکی دیگر از آثار متفاوت این مجموعه فرشی از مرتضی زاهدی بود که بر روی آن یک اسب بافته شده بود و در کنار این فرش ۱۰ نقاشی با خودکار در ابعادa۳ نصب شده بود که هر یک تصویری از یک اسب بر روی آن نقش بسته بود. البته هیچ یک از اسبهای زاهدی شباهت ملموسی با اسب در دنیای واقع نداشتند.
با اینکه تعداد عکسهای به نمایش درآمده در این نمایشگاه بسیار کم بود؛ اما بیشتر این عکاسان برای خلق اثر خود به تکنیک فتومونتاژ توجه داشتند. در این نمایشگاه هنرمندان بیش از هر حیوانی به اسب، گرگ، شیر، کلاغ، کرگدن، میمون، پلنگ، خروس و سوسک توجه داشتند و حیواناتی چون طاووس، جغد، گربه و خرگوش کمتر مورد توجه هنرمندان قرار گرفته بودند.
بهزاد حاتم یکی از منتقدان پیشکسوت عرصه تجسمی درباره این نمایشگاه گفت: موضوع این نمایشگاه برای من از جذابیت ویژهای برخوردار بود و زمانی که متوجه شدم این نمایشگاه توسط ایمان صفایی نمایشگاه گردانی شده است، با اطمینان کامل به گالری شیرین آمدم چون میدانستم که شاهد نمایشگاه موفق و خوبی خواهم بود.
او افزود: نمایشگاه باغ وحش با اینکه دربرگیرنده آثار بسیار متنوعی است که در حالت عادی بدون توجه به تم نمایشگاه ربط چندانی به هم نمیتوانند داشته باشند؛ اما نمایشگاه بسیار موفقی است و به نظر من هر هنرمند توانسته براساس نوع نگاهی که دارد، اثرش را خلق کند. از ویژگیهای خوب این نمایشگاه این است که آثار هنرمندان جوان و پیشکسوت در کنار هم قرار گرفتهاند و با این نمایشگاه میتوان به یک نقطه نظر کلی نسبت به توجه هنرمندان به تم حیوانات رسید.
مدیرگالری ۱۰ با اشاره به حس عطوفت و مهربانی که در بسیاری از آثار به چشم میخورد گفت: نوع برخورد هنرمندان به موضوع حیوانات به گونهای است که مخاطب احساس ترس و وحشت از دیدن این آثار نمیکند و گویی هنرمند با نگاهی حیوان دوستانه و صلح طلب بخش عمده این آثار را خلق کردهاند.
قدرت الله عاقلی هم که با ۲ مجسمه از مجموعه "ونوس در سرزمین مصائب" و "خاورمیانه" در این نمایشگاه شرکت کرده است؛ گفت: حیوانات به نظر من موضوع بسیار جالبی است که هنرمندان به شکلهای مختلف به آن پرداختهاند ودر این نمایشگاه هنرمندان ۴ نسل آثارشان را به نمایش گذاشتهاند که با وجود تعداد بالای آثار و متنوع بودن آن، اما نمایشگاه خوبی شده است.
او ادامه داد: به نظر من این نمایشگاه نمونه بارزی از وضیعت فعلی هنرهای تجسمی ما است که هنرمندان برای خلق اثر به مدیومهای مختلفی توجه میکنند و دیگر به فکر این نیستند که تنها به رنگ و کاغذ و بوم و یا آهن و فلز اکتفا کنند.
منوچهر معتبر هم که از جمله هنرمندانی است که در آثارش به حیوانات توجه کرده گفت: به نظر من نوع برخورد هنرمندان با تم حیوانات بستگی به نوع زیست و جهان بینی آنها دارد. عموما هنرمندان نگاه مثبت و خوبی نسبت به حیوانات دارند و در آثارشان این موضوع مشهود است و دیدن این همه حیوان در قالب یک نمایشگاه اتفاق بسیار خوبی است که به سادگی نمیتوان از کنار آن گذشت.
او افزود: من سالها گربه در آتلیهام داشتم و این گربه در ۷ اثر من راه پیدا کرد. مدتی هم کلاغها مورد توجه من قرار گرفتهاند و حضورشان را در آثارم مشهود است. از این رو به نظر من هر هنرمندی بنا به زیستی که دارد به حیوانات پرداخته است.
مرتضی زاهدی هم درباره آثاری که در این نمایشگاه به نمایش گذاشته گفت: ایده اصلی استفاده از حیوانات بر روی فرش زمانی به ذهن من خطور کرد که میخواستم برای خانهام فرش بخرم و هیچ فرشی برای من جذاب نبود از این رو تصمیم گرفتم تصویر یکی از اسبهایم را بر روی فرش ماشینی اجرا کنم.
به یک کارخانه تولید فرش سفارش دادم؛ وقتی کار آماده شد و کف خانهام پهن کردم متوجه شدم که این فرش نمیتواند به عنوان یک زیرانداز تزئینی برای من جذاب باشد از این رو این مجموعه را بسط دادم و در نمایشگاهی در دبی آنها را به نمایش گذاشتم و اتفاقا با اقبال هم روبرو شد.
او درباره گرایش هنرمندان به تم حیوانات در آثارشان گفت: اگر تاریخ هنر و تمدن را بررسی کنیم همواره مردم عادی و هنرمندان به حیوانات توجه داشتهاند و از دیر باز حیوانات به شیوههای مختلف در آثار هنری راه پیدا کردهاند و در آثار بزرگان هنرهای تجسمی چون پیکاسو حیوانات جایگاه ویژهای دارند.
زاهدی درباره علاقه شخصیاش به حیوانات گفت: من از دوران کودکی به حیوانات علاقه داشتهام و همواره در آثارم حیوانات را دست مایه کارم قرار دادهام زمانی که بخش عمده کارم را معطوف به تصویرسازی کتاب میکردم، همواره به ناشرانی که با آنها کار میکردم، گفته بودم اگر شخصیتهای کتاب حیوانی بودند تصویر سازی آنها را به من بسپارید.
او ادامه داد: به نظر من هنرمندانی که در مقطعی از زندگی خود حیوان داشتهاند و یا در محیطی زندگی کردهاند که حیوان در آنجا وجود داشته بیشتر و بهتر این موضوع را دست مایه کار خودشان قرار دادهاند مثلا من از دوران کودکی اسب دارم و زندگی در طبیعت شمال بر روی ذهنیت من تاثیر گذاشته است. این موضوع را میتوان در آثار هنرمندانی چون بهمن و اردشیرمحصص هم بررسی کرد.
زاهدی افزود: اگر بهمن یا اردشیر محصص گربه یا ماهی میکشند این موضوع را میتوان تحت عنوان تاثیر زیست و بوم بر آثار هنرمندان بررسی کرد و به نظرم برپایی این نمایشگاه و شماره آتی آن فرصت مغتنمی است تا نوع رویکر هنرمندان ایرانی را نسبت به موضوع حیوانات بررسی کنیم.
درباغ وحش؛ آثاری از توکل اسماعیلی، سهراب سپهری، ژازه تباتبایی، بهمن محصص، منوچهر معتبر، پرویز تناولی، اردشیرمحصص، عربعلی شروه، هادی هزاوهای، نیکی نجومی، فرشید مثقالی، رضا مافی، فریدون آو، کورش انگالی، واحد خاکدان، محمد علی بنی اسدی، محمد حسین ماهر، بیتا فیاضی، قدرت الله عاقلی، رضا افسری، آویش خبرزاده، اریسا مقدم، نگار فرجیانی، امیرفرهاد، مهرداد افسری، فرخ نورونی، مرتضی زاهدی، امیرحسین بیانی، رکئنی حائریزاده، محمدرضا شاهرخینژاد، علیرضا مغعصومی، بهرنگ صمدزادگان، امید حلاج، شهریار احمدی، نزار موسوی نیا، محمد رحیمی، محمدغزالی، وحید شریفیان، پیمان شفیعیزاده، یاسمن صفا، امیرنصر کم گویان، آلا دهقان، محسن احمدوند، فریدالدین مولایی، مرتضی طالبی، مونا جان محمدی، راحله نوآور، عسل پیروی، هادی فلاح پیشه، امید معصومی، محسن غلامی، شباهنگ طیاری، آریا تابندهپور، بهاره بابایی و ساتین غفاری به نمایش گذاشته شد.
نمایشگاه باغ وحش از۲۶ اردیبهشت ماه تا ۶ خردادماه در گالری شیرین برپا خواهد شد. گالری شیرین درولنجک، کوچه هجدهم، شماره ۹ واقع شده است.
انتهای پیام/ مریم آموسا