گو اینکه بحث و سخن بر سر حفظ و ارزش نهادن به فرهنگ ها و خرده فرهنگ ها ، دغدغه ی از دست رفتن یکباره یا تدریجی آیین ها، رسوم؛ مناسبات و مناسک کشور ها ، ملیت ها، قوم ها و ... همچنان ادامه دارد. آنچه اما در رسانه ها در جریان است، گونه ای از فرهنگ سازی است که در ابتدا بسیار بطئی و تدریجی آغاز شد و حال با سرعتی غیر قابل کنترل اشاعه یافته است.
یکی از دلایل مخالفت برخی نظام های حاکم با این الگو در بسیاری از کشورها بی شک تغییر و تبدل تعریف فرهنگ و ما به ازاهایی فرهنگی و معادلات و مناسبات آن در متن و بینامتن و فرامتن جامعه بوده و هست. در این نوع از یکپارچگی ناگزیر نه تنها فرهنگ ها دستخوش تغییراتی می شوند که خرده فرهنگ هانیز رنگ باخته و به فراموشی سپرده شده ،چنانچه در مطالعات جامعه شناختی و قوم نگارانه و مردم شناسی عملا پس از زمانی نه چندان زیاد ،از فرهنگ ملی و بومی و اصالت معنایی آنها به طور مستقل و قائم به ذات خود نمی توان نشانی یافت. معضلی که از آن به عنوان هویت باختگی فرهنگی یا بیگانگی نسل جوان با فرهنگ اصیل یاد می شود. این تفکر بسیاری از کشورها را برآن داشت تا دربرابر آنچه جهانی شدن نام گرفت، تمهیداتی را برای آسیب حداقلی به فرهنگ و الگوهای فرهنگی خاص جوامع خود لحاظ کنند.در کشور ما نیز از ابتدا این تغییر و رویکرد؛ با نام تهاجم فرهنگی - که به گمان بیشتر ضد فرهنگی است- شناخته شد و به تبع آن سیاستگذاری ها و برنامه ریزی هایی صورت گرفت.
راه های نفوذ و بسط این هجمه در ابتدا شناسایی شد؛ آنچه با فرهنگ جامعه و تعاریف نظام سنخیتی پیدا نمی کرد؛ بایدبا جایگزینی مناسب پوشش داده می شد. بیشترین نظریات و دیدگاه ها یی که در تعارض با ارزش ها قرار می گرفتند؛ در منابع و مآخذ وارداتی در علوم مختلف از جمله اجتماعی، سیاسی، اقتصادی ، هنری و ... شناسایی شد ، در سطحی گسترده تر و همگانی تر بیشترین اثر پذیری جامعه در ارتباط با رسانه ها مورد ارزیابی قرار گرفت. آنچه تغییر الگو ها و سبک زندگی مردم و تغییر فرهنگ عامه را بدنبال داشت. نتایج بررسی ها، آسیب شناسی ها و نشست هایی را به دنبال داشت که تولید منابع و متون در عرصه ها و علوم از یک سو و اصرار به تهیه متون تصویر ی از سویی دیگر در راس برنامه ریزی ها واقع شد.
در این راستا تلویزیون ، سینما و به گونه ای اینترنت باید بیشترین تاثیر را بر جامعه اعمال کنند و همزمان از ناحیه ی این رسانه ها کمترین خدشه ای بر پیکره ی فرهنگ وارد آید .حساسیت بر این رسانه ها بدون تردید با قدرت تاثیر گذاری آنان به طور گسترده و به شکلی فزاینده و سریع نسبت مستقیم داردو به همین جهت یکی از راه های مقابله با آن به طور قطع دادن اطلاعات لازم و داشتن رسانه هایی است که تریبون موافق و مخالف توامان باشد. در این صورت با دادن آگاهی های لازم و واداشتن مخاطب به تفکر می توان به بالا رفتن سطح شعور عمومی جامعه هم امیدوار بود و هم پذیرفت که ضریب خطاها کم و کمتر شده و به کمترین میزان رسد.
جذابیت تلویزیون و سینما برای مخاطب/ مردم در سراسر دنیا نظام های حاکم را برآن داشت تا از طریق این رسانه ها اهداف و سیاست های خود را پی گیرند. تولید فیلم و سریال و ارائه ی الگو های فرهنگی و سبک های زندگی از خلال آنها، متعاقب تامین اهداف و برنامه هاو سیاستگذاری های دولت ها بر همین اساس صورت گرفت که در عین حال مقاصد سیاسی و اقتصادی را نیز برآورده می ساخت. شبکه های مختلف برای نمایش فیلم و سریال برای مخاطب گسترده و مردم سراسر دنیا در کانال های ماهواره ای از سویی و برگزاری رویدادهایی فرهنگی در قالب جشنواره های بین المللی به ویژه برای مخاطبان خاص تر همه و همه یک هدف را دنبال می کرد: شناخت سلیقه و ذائقه ی مخاطبان خاص و عام و راه های برقراری ارتباط با آنان و در نهایت سیاستگذاری هایی که همان یکپارچگی را بدنبال داشتند و مقاصد و اهداف کلان و خرد را نیز تامین می کردند.
برقراری ارتباط و تعامل نه تنها بین فیلمسازان که گروه دست اندرکار سینما به عنوان متفکرین عرصه ای فرهنگی و نیز استفاده از این عوامل از سراسر دنیا در کنار هم برای ساخت پروژه هایی که تا حدی مقاصد و نیات هر دو گروه مخالف و موافق جهانی شدن را تعمیم دهد، از همین دیدگاه ناشی شده و می شود. بحث گفت و گوی فرهنگ ها و تمدن ها با در نظر گرفتن همین سیر و روند و بیشتر به جهت یافتن مرزهای مشترکی در ارتباط و تعامل با دیگر کشورها مطرح شد و بنا بود در این نوع از داد و ستد فرهنگی دست کم آسیب ها به فرهنگ و خرده فرهنگ ها به حداقل تقلیل یابد.
حال استفاده از عوامل سینما و تلویزیون در تولیدات داخلی و خارجی به خودی خود چندان مهم به نظر نمی رسد ؛ مگر آنکه سیاست ها و اهداف در ساختار و شاکله ای مورد بررسی قرار گیرند که مباحث فرهنگی و تعاملات آن را با توجه به تعاریف و آسیب شناسی ها و رویکردها پی گیرد. به بیانی در استفاده از بازیگران و یا دیگر عوامل باید دید چه میزان از این تعامل در راستای اهداف نظام و سیاستگذاری فرهنگی قرار دارد و تا چه حد استفاده و به کارگیری عوامل بیشتر نقض غرض محسوب می شود. به طور مثال از یک سو شبکه Gem یا Farsi1 در تعارض با سیاست ها واقع می شود و از سویی برای جذب مخاطب از بازیگران سریال های همین شبکه ها دعوت به همکاری می شود. اما استفاده از بازیگرانی که در مناسبات سینمای جهان اعتبار و ارزشی به مراتب فراتر از یک سوپر استار صرف دارند؛ در واقع به همان برقراری ارتباط و تعامل منجر می شود. فراهم آوردن بستری مناسب برای حضور نه تنها فیلم و اثری از ایران که بازنمایی و بازخوانی اندیشه و تفکر و فرهنگ ایرانی در مجامع بین المللی و فرهنگی.
در نتیجه بحث استفاده از بازیگر خارجی به خودی خود چندان مهم نیست ؛ بلکه در واقع این موازنه نباید برهم خورد. داد و ستدی که در این برهه از زمان درآن نمی توان و نباید متحمل ضرر شد. اینکه برای مقابله با آنچه تهاجم نامیده می شود از ابزار خود آنها کمک بگیریم، معادله ای را خواهد بست که بی شک مجهول اصلی ما در آن همچنان مجهول باقی می ماند. به عنوان موردی دست کم موفق استفاده حسن فتحی از بازیگران خارجی را در سریال "مدار صفر درجه" با استفاده علی غفاری از بازیگران در "استرداد" مقایسه کنید. یا برعکس بازی بازیگری از ما در آثار جهانی و نیز برعکس آن در سینمای ما که هر یک به فراخور موقعیت های خود در جامعه از نقش یک بازیگر صرف به شخصیتی فرهنگی برای برقراری ارتباطات فرهنگی که زیر ساخت ارتباطات در عرصه های دیگر است ؛ تبدیل می شوند.
حال دغدغه به کارگیری بازیگران در سریال های ماهواره ای تا چه حد متضمن فروش فیلم و یا جذب مخاطب خواهد بود؟ پرسش جای دیگری است که چرا اساسا باید این نوع از سریال ها و شخصیت ها با توجه به همان تعاریف و سیاستگذاری ها پرطرفدار شده و اوقات فراقت به آنها اختصاص پیدا کند؟اوقاتی که می توان با برنامه ریزی درست در آن تعالی تفکر و اندیشه مخاطب/مردم و نیز بالا رفتن شعور عمومی جامعه را در آنها رقم زد. منصف باشیم هیچ یک از اینها دلیل محبوبیت سریال ها و برنامه های کانال ها و پر مخاطب بودن آنها نیست. بیایید ایکس معادله ی خودرا پیدا کنیم؛ بی گمان ایگرگ هم نسبتی از ایکس خواهد داشت و مجهولات دیگر.
انتهای پیام/