به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین ؛ این آخرین هفته‌ای است که متقاضیان مسکن مهر ویژه استان تهران فرصت دارند، قسط چهارم خود را پرداخت کنند. کند بودن روند ساخت و ساز مسکن مهر در استان تهران بسیاری از متقاضیان را نگران کرده و وزارت راه و شهرسازی برای تسریع در روند ساخت این خانه‌ها، یک گروه ویژه را مامور کرده؛ اما در این میان هنوز یک نکته مهم نادیده مانده و آن، نبودن نگاه کارشناسی محیط زیستی در چنین کارگروه‌ها و گروه‌های ویژه است که بخش عمده‌ای از ساخت و ساز کشور را در اختیار خود دارند.

عرصه‌های محیط زیستی و میراثی کشور، در دولت پیشین یکی از بهترین گزینه‌های ساخت و ساز مسکن مهر بود، چرا که دولت بابت واگذاری زمین به این بخش، هزینه‌ای متقبل نمی‌شد. ساخت مسکن مهر در اراضی جنگلی تالش، باغ گیاه شناسی نوشهر و کاخ موزه مهر شهر کرج تنها نمونه‌هایی از دست‌اندازی این نوع ساخت و ساز به عرصه‌های مدیریت شده از سوی دولت است که دولت جدید سعی دارد با نگاه ویژه محیط زیستی خود، مانع از اجرایی شدن آن‌ها شود.

متاسفانه روند چنین ساخت و سازهایی در بخش‌های مختلف کشور این نکته را روشن می‌کند که معماری ایران خصوصا در بخش کلان آن چندان با نگاه توسعه پایدار و معماری سبز همسو نیست. به عنوان یک عضو از جامعه محیط زیستی ایران معتقدم که پیش از هر چیز، سازمان حفاظت از محیط زیست باید به این عرصه وارد شده و مانع از ساخت و ساز در بخش‌های خوش آب و هوای شهرها، رویشگاه‌های منطقه‌ای، دشت‌ها و حتی جنگل‌ها شود، اما این تمام ماجرا نیست. معماران، ناظران پروژه‌های مسکن مهر هم باید در این‌باره احساس وظیفه کنند و نگذارند خطوط معمارانه‌شان، جنگلی از آهن را در دل مناطق خاص و محیط زیستی کشور سبز کند!

بارها گفته شده و شاید تکرار آن برای بسیاری از اهالی حوزه معماری خسته‌کننده باشد اما واقعیت این است که تنها 7 درصد از مساحت ایران پوشیده از رویشگاه‌های سبز است و 93 درصد باقی مانده بخش‌های خشک و برهنه است. با این حساب آیا اولویت برای ساخت و ساز، پهنه برهنه ایران نیست؟ با این حساب کیست که به نسل آینده بگوید چرا درختان و رویشگاه‌های "ایستگاه تحقیقاتی کام فیروز در استان فارس"، "باغ اکولوژی نوشهر"، "ایستگاه پژوهشی مارگون در کهکیلویه و بویراحمد"، "ایستگاه تحقیقاتی سیراچال در البرز مرکزی" و نیز نهالستان "لردگان" در منطقه‌ گرمسیری زاگرس، اولویت‌های اصلی دولت قبل در ساخت واحدهای مسکن مهر بوده است؟

معماری عضوی مصنوعی اما بسیار مهم در زیستگاه‌های بشر است و هیچ کس نمی‌خواهد راه توسعه آن را سد کند. هیچ فرد یا گروهی مخالف افزایش کیفیت ساخت و ساز، تعالی معماری و در دسترس قرار گرفتن مسکن ارزان برای اقشار مختلف جامعه نیست اما واقعیت آن است که نگاهی مدافع ساخت و ساز مسکن مهر در مناطق جنگلی و دشت‌های پر ارزش کشور بوده که تنها و تنها چشم به رایگان بودن زمین آن مناطق دوخته و بس!

نگاه ویژه متولیان مسکن مهر در نقاط مختلف کشور به عرصه‌های سبز و زنده، بیش از هر چیز جنبه اقتصادی اما کوتاه مدت دارد و مسئولان دولت قبل باید اعتراف کنند که برای آن که همه چیز را در اجرای طرح مسکن مهر، ارزان تمام کنند، پای این نوع ساخت و ساز را به اراضی ملی کشور باز کرده‌اند. این در حالی است که نباید به قیمت چنین خواسته‌ای، پایداری اکولوژیک سرزمین را با مشکل مواجه کرد. ساخت و ساز در بخشی از زمین کشور که پوشیده از گیاهان است می‌تواند به از بین رفتن فضاهای سبز بیانجامد.

در حال حاضر از 32 میلیون 500 هزار هکتار اراضی بیابانی موجود در ایران، 20 میلیون هکتار تحت تاثیر فرسایش بادی قرار دارند که از این مقدار شش میلیون و 400 هزار هکتار مناطق بحرانی هستند. این در حالی است که با مدیریت درست ساخت و سازهای جدید داخلی و برنامه‌ریزی بلند مدت برای هدایت شهرهای جدید به سمت بسترهای بیابانی می‌توان، تهدیدی به نام ساخت و ساز را به فرصتی برای حذف فیزیکی بیابان‌ها لااقل در نزدیکی شهرهای کشور بدل کرد. با نگاهی به آمارهای سازمان جنگل‌ها و مقایسه آن با اهم فعالیت‌های ساخت و ساز تعاونی توسط وزارت کشور، وزارت راه و شهرسازی، بنیاد مسکن و... در می‌یابیم که 18 استانی که اکنون در معرض بیابانی شدن قرار دارند تقریبا همان استان‌هایی هستند که ساخت و سازهای تعاونی و دولتی در آنها رشد چشمگیری داشته؛ این در حالی است که جای خالی نگاه محیط زیستی به این خانه‌ها و مجتمع‌های آپارتمانی تازه ساز به شدت احساس می شود.

بسیاری از طرح‌های کلان کشور در حوزه ساخت و ساز توجهی به محیط زیست ندارد و اصول معماری و شهرسازی سبر در آنها محدود به کاشت چند درخت می‌شود. همواره موج ساخت و ساز در پی گرانی مسکن است و بنابراین بی قاعدگی آن را می توان به خاطر تجاری بودنش توجیه کرد اما امروز که مسکن مهر و تعاونی‌های مسکن برای ارزان‌تر کردن قیمت خانه در حال انبوه‌سازی هستند باید فرصتی هم به مطالعات اقلیمی و بسترشناسی محیط زیست مناطق داده می‌شد تا بر اساس الگوهای محیط زیستی ساخت و سازها جهت بگیرند اما به جای این مهم، امروزه شاهد رشد ساخت و ساز در بخش‌های خوش اقلیم شهرها و به نوعی مناطق خوش آب و هوا هستیم.

‌بروز چنین پدیده‌ای در تهران به از بین رفتن محیط زیست شمال شهر و دامنه کوه البرز انجامید و نمونههای ساخت و ساز اراک، فیروز کوه، زابل و بسیاری از شهرستان های استان خراسان بزرگ را که دیدم بسیار متاثر شدم زیرا ساخت و ساز در این شهرها به جای حرکت به سمت اقلیم های خشک و بیابانی به سراغ نقاط خوش آب و هوای شهرها و بخش هایی رفته است که به لحاظ زیرساخت های محیط زیستی غنی بوده اند و در مواردی حتی خود پروژه های ساخت و سازی به تخریب بسترهای محیط زیستی پرداخته اند. واقعیت این است که در این سالها میان سازمان محیط زیست و وزارت راه و شهرسازی برای پروژه هایی چون مسکن مهر، تفاهم نامه ای امضا شده تا پروژه های ساختمان سازی در نظارت این سازمان انجام شوند اما به نظر می رسد که چنین اتفاقی نیافتاده زیرا نه تنها چنین تفاهم نامه ای بر روی خروجی خبرگزاری ها منعکس نشده بلکه عدم رعایت مسائل زیست محیطی در این دسته از ساخت و سازها نشان از خلا حضور ناظران محیط زیستی است.

انتهای پیام/ یاسر جعدی مدیر کارگاه مهارت‌های محیط زیستی ساخت و ساز