یه گزارش هنرآنلاین //

شاید جای خوشحالی داشته باشد که اغلب جشنواره‌های فرهنگی و هنری در کشور ما همواره یک روی سخن‌شان با مخاطب عام است و یا خوراک‌دهی فرهنگی به شهروندان در سیاست‌گذاری‌های این جشنواره‌ها لااقل روی کاغذ لحاظ می‌شود. اما در عمل مخاطب عام و یک شهروند عادی تا چه اندازه در جریان برگزاری چنین رویدادهایی قرار می‌گیرد و اساسا چه سهمی از آن دریافت می‌کند.

برگزاری جشنواره‌های ایرانی در فضاهای بسته و دور از دسترسی عمومی می‌رود که به یک سنت نامبارک بدل شود. رویدادهایی که با کمترین میزان تاثیرگذاری عمومی و بهره‌برداری فرهنگی آغاز و پایان می‌یابند بی‌آنکه پیکره جامعه شهری ما چندان نصیبی از آن برده باشد.

چنین رویکردی در برنامه‌ریزی جشنواره‌های فرهنگی هنری ما در حالی اتفاق می‌افتد که تجربه ثابت کرده هر وقت مجرایی به درون جشنواره‌ها بازشده یا جشنواره‌ها خود راهی به درون متن فضاهای شهری باز کرده‌اند با هجوم مخاطب عام برای دیدن و شنیدن آنچه اتفاق می‌افتد روبه روشده‌اند که گا‌هی شاید شکلی ناهنجار و ناخواستنی هم به خود گرفته در حالی که تقصیری هم متوجه بعضی از این مخاطبین نیست که شاید برای اولین بار با پدیده‌هایی مثل تئا‌تر و موسیقی مواجه می‌شود. اجرای نمایش‌های خیابانی یا آیین‌های سنتی در بعضی مکان‌های شهر که مخاطب عام اجازه ورود به آن را پیدا کرده و ازدحامی که هریک از ما در چنین مواقعی شاهد‌اش بوده‌ایم، از نمونه‌های عینی چنین رویدادهایی است.

در این سال‌ها کمتر دیده‌ایم که جشنواره یا رویدادی هنری برای اثرگذاری عرصه عمومی هدفگذاری شده باشد و پهنه فضاهای شهری را برای تاثیر بر مخاطب و درگیر کردن او با فعالیت‌های هنری برگزیده باشد و این درحالی است که به گواه استقبال عام از اجراهای هنری گهگاه در فضاهای شهری پی بردن به اینکه شهرمان چقدر تشنه چنین اتفاقاتی است سخت نخواهد بود.

شناسایی فضاهایی که ظرفیت بروز رویدادهای هنری را بالقوه در خود داشته باشند هم کار چندان دشواری نیست. پارک‌ها، ایستگاه‌های مترو، مراکز خرید و به طور کلی هر نقطه از شهر که امکانی برای اجرای فعالیت‌های هنری داشته باشند در فهرست ظرفیت‌های عرصه عمومی برای پذیرش اتفاقات تازه قرار خواهند گرفت.

اما شاید مهم‌ترین نکته‌ای که در این خصوص باید مورد توجه قرار داد این است که منظور از عمومی‌تر شدن جشنواره‌ها و کشاندن رویدادهای هنری به پهنه اجتماع به هیچ وجه به معنی تنزل دادن سطح این رویداد‌ها به آنچه به غلط ذائقه عمومی می‌خوانیم نیست. این خود تصوری اشتباه خواهد بود اگر به زعم خودمان ارائه برنامه‌هایی سخیف و صرفا سرگرم کننده را باب طبع مخاطب عام بدانیم چرا که واضح است در مناسبات مدنی با طیف‌های بسیار گونه گون و متنوعی روبه رو هستیم و اساسا طبقه بندی رایج کلیشه‌ای مخاطبین به دو دسته خاص و عام ارزیابی قابل اتکا و دقیقی نیست. از قضا ضروری به نظر می‌رسد حتی جشنواره‌های تخصصی‌مان را به سمتی ببریم که در گستره‌ای عمومی دیده شوند و مخاطبین بیشتری بتوانند در جریان رویداد‌ها و دستاوردهای هنرمندان قرار بگیرند.

امتیاز اصلی چنین رویکردی می‌تواند این باشد که هنرمندان و شهروندان در معرض بده بستانی بی‌واسطه‌تر قرار خواهند گرفت و راهکار‌های برقراری ارتباط میان این دو نیز بیش از پیش بروز خواهد کرد. تئاتر، موسیقی، سینما، هنرهای تجسمی و البته هنرهای جدید که اکنون دیدارشان تنها در چهاردیواری سالن‌ها و گالری‌های هنری محدود شده فضای عمومی شهر را دچار خلائی جدی از حیث زیبایی‌شناسی و پویایی کرده که واقعا لازم است فکری به حالش شود.

واقعیت این است که اغلب جشنواره‌ها در ایران دیوارهای بلندی گرد خود کشیده‌اند و از این حیث به هویت شبه موزه‌ای نزدیک شده‌اند که ورود یا منتفع شدن از آن بسته به قرار گرفتن در گروه مخاطبین هدف سیاست‌گذاران جشنواره‌ها خواهد بود.

پرسش اصلی اینجا است که وقتی از فعالیت‌های هنری به عنوان بازوهای ارتقاء فرهنگ عمومی سخن می‌گوئیم بستر‌ها و عرصه بروزشان را در چه گستره‌ای تصور می‌کنیم. اساسا چگونه ممکن است با محصور و محدود کردن رویداد‌ها و فعالیت‌های هنری پشت دیوارهای جشنواره‌ها و امکان بهره بردن مخاطبینی در اندازه صندلی‌های سالن‌های جشنواره انتظار بازخورد اجتماعی وسیع و تعیین کننده‌ای از آثار هنری داشته باشیم. بدون شک باید درکیفیت و چگونگی این بازخورد‌ها تاملی اساسی کرد.

انتهای پیام/

روزبه صدر