مالکیت معنوی آثار فرهنگی و هنری از موضوعاتی است که همواره در کشور ما محل مناقشه و بحث و جدل‌های فراوان است. شاید به این دلیل که تصور رایج تولیدکنندگان آثار فرهنگی و هنری، نبود حمایت قانونی از مالکیت معنوی است. مصداق‌های عدم رعایت این حق هم بسیار گوناگون و فراوان است. از انتشار و تکثیر بدون اجازه اثر و استفاده خارج از توافق و عدم پرداخت حق التالیف گرفته تا ارائه اثر به نام دیگری غیر از پدیدآورنده که متاسفانه از فضایی آشفته و پر از سوءتفاهم در این عرصه خبر می‌دهد. اما واقعا ساز و کارهای مقابله با تخلفات در زمینه نقض مالکیت معنوی در جامعه ما چگونه تعریف می‌شود و به چه شکل می‌توان مانع تکرار و لااقل گسترش آن‌ها شد. گروهی به فرهنگ سازی در این زمینه اعتقاد دارند و توصیه‌های اخلاقی را تنها راه در توجیه رعایت این حق می‌دانند و در مقابل عده‌ای دیگر طرح دعوی و پی‌گیری تخلف از مجرای قانون را مسیر مناسب در برخورد یا این معضل عنوان می‌کنند. اما واقعا راه حل قطعی و تعیین کننده کجاست؟

با توجه به نام‌گذاری سال فرهنگ از سوی رهبری که توجه به بنیان‌های فرهنگی را مورد تاکید قرار دادند در جستجوی پیداکردن راه حلی مناسب برای این معضل مفهوم مالکیت معنوی آثار هنری و راه کارهای رعایت آن را با تعدادی از هنرمندان و فعالین فرهنگی عرصه‌های مختلف در میان گذاشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

عدم رعایت حقوق معنوی هنرمند؛ عده‌ای را به نان و نوا رسانده است

غلامحسین امیرخانی معتقد است؛ عدم رعایت حقوق معنوی هنرمند موجب شده است که هنر و ایده او به شکل‌های مختلف بازتولید و ارائه شود و فردی که هیچ هزینه برای کار هنری نکرده به نان و نوایی برسد.

امیرخانی درباره حقوق معنوی هنرمندان به هنرآنلاین گفت: جای تاسف دارد که در کشور ما حقوق معنوی هنرمند به شکل‌های مختلف رعایت نمی‌شود و این موضوع آسیب جدی به بدنه فرهنگ و هنر ما می‌زند.

او افزود: به عنوان مثال یک هنرمند موزسین باید حداقل ۳ سال وقت و هزینه صرف کند تا یک آلبوم موسیقی روانه بازار کند، اما هنوز آلبوم رسما منتشر نشده برخی آلبوم را در اینترنت به اشتراک می‌گذارند و برخی از فروشگاه‌های غیرمجاز این آلبوم را با رقم پایین بر روی لوح فشرده تکثیر می‌کنند و می‌فروشند.

رعایت نکردن مالکیت معنوی بزرگ‌ترین چالش حوزه فرهنگی است

محمد سریر هم در این خصوص اظهار کرد: رعایت نکردن مالکیت معنوی بزرگ‌ترین چالش حوزه فرهنگی ما است در نتیجه مسئولین باید با تدبیر و اندیشه این چالش بزرگ را برطرف کنند.

رئیس هیات مدیره خانه موسیقی افزود: مالکیت معنوی و کپی رایت از سال‌های دور مطرح بوده است و کشورهای دیگر این اصل را پذیرفتند و یک سازمان بین المللی در این زمینه فعالیت می‌کند. مالکیت معنوی یک مقوله جهانی است در نتیجه ما هم باید این اصل را بپذیریم؛ زیرا آسیب‌های جدی به حوزه فرهنگی کشور زده است.

خواهش و تمنا راهکار حمایت از مالکیت معنوی آثار نیست

تاجبخش فنائیان نیز گفت: مطرح شدن مالکیت معنوی آثار در مجلس شورای اسلامی و وضع قانون مطمئنا بهترین راه حمایت از آن است چرا که با خواهش و تمنا نمی‌شود از حق معنوی آثار دفاع کرد.

تاجبخش فنائیان درباره حمایت حقوق معنوی آثار هنری گفت: قائدتا در همه جای دنیا حق هنرمند محفوظ است و این موضوع نه فقط برای هنرمندان بلکه برای تمای آثار علمی، هنری و ادبی وجود دارد که در ایران متاسفانه مقدار زیادی این موضوع با بی‌قانونی و عدم یک انسجام رو به رو است که عوارض مادی و معنوی را برای هنرمند دربر دارد و باید قوانینی وضع شود که به رسیدگی به حق معنوی آثار را سامان دهد.

او در ادامه افزود: همانطور که اشاره کردم لازم است قوانین و موارد دقیق و سنجیده‌ای تنظیم شود. بسیار اتفاق می‌افتد که مقاله یا فیلم یا حتی محتویات یک کتاب توسط دیگران به نحوی برداشته می‌شود. بدون ذکر ماخذ درست که حق مولف پایمال می‌شود. وقتی علم در واقع خیلی جدی نباشد اخلاق هم جدی گرفته نمی‌شود.

این مدرس دانشگاه درباره راهکارهای حمایت از حقوق معنوی آثار گفت: مطرح شدن این موضوع در مجلس شورای اسلامی و وضع قانون مطمئا بهترین راه است چرا که با خواهش و تمنا نمی‌شود از حق معنوی آثار دفاع کرد. عملا خود من کتابی داشتم که از چندین ماخذ در آن استفاده کرده بودم اما چند مقاله از آن در جایی چاپ شد که هیچ منبعی را معرفی نکرده بود و یا حتی فیلمنامه‌هایی که دچار دستبرد می‌شوند یا نمایشنامه‌ها و سایر آثار که به نظرم نوعی بی‌بندباری ادبی محسوب می‌شود.

قانون مالکیت معنوی باید از حرف فراتر برود

مینو پدرام، هنرمند طراح مد و لباس و مدرس دانشگاه الزهرا هم با ابراز امیدواری برای این که حرکت‌های نوینی برای ثبت حقوق معنوی طراحان انجام شود گفت: در حوزه کپی برداری آثار هنرمندان حرکت‌هایی انجام شده است اما انتظارات این جامعه بیش از این‌هاست به همین خاطر باید حمایت از طراحان برای ایجاد امنیت در راستای تولید آثار ایرانی بیشتر شود در غیر اینصورت نمی‌توان انتظار داشت که این قشر وارد فعالیت‌های حوزه پوشاک شوند.

او کپی‌برداری را در عرصه مد و لباس گسترده دانست و بیان کرد: متاسفانه کپی‌برداری در عرصه پوشاک به حدی زیاد است که حتی گاهی در نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های این عرصه نیز انجام می‌گیرد به نحوی که برخی افراد از طرح‌ها ایده می‌گیرند و در خارج از محیط نمایشگاه از آن بهره می‌برند.

این طراح مطرح لباس تصریح کرد: باید طرح‌هایی که ثبت می‌شوند کاملا شناسایی شوند و ایده‌های نوین آنها ثبت شود البته این امر منوط به این است که یک گروه داوری کاملا متخصص با زیرگروه‌های مناسب در این بخش حضور داشته باشد. باید برای ثبت آثار گروه‌هایی نظیر پیشکسوتان، دانشجویی، تولیدکننده و ... را مدنظر قرار دهیم و بر اساس آن به داوری بپردازیم این تفکیک سبب‌ساز تخصصی شدن این عرصه می‌شود.

او بیان کرد: ابتدا باید طرح‌های تکراری را از محل‌های عرضه مد و لباس حذف کنیم و ثبت آثار را مستدل و محکم کنیم تا کسی نتواند از آن کپی برداری کند، برای این امر مرز قانون باید از حد حرف و طرح فراتر برود و به مرحله اجرا برسد.

سازوکارهای قانونی مناسبی برای حمایت از مالکیت فکری وجود دارد

رامین کاکاوند حقوقدان و عکاس خبری در خصوص نحوه حمایت قانون از مالکیت آثار هنری گفت: خوشبختانه در سال ۱۳۴۸قانون حمایت از حقوق مصنفان و هنرمندان تصویب شده که با عنوان قانون مالکیت ادبی و هنری شناخته می‌شود. البته آنچه در این باره به غلط به کار می‌رود واژه مالکیت معنوی است که اساسا به این شکل در قانون نیامده و در اصل مالکیت فکری آثار هنری خوانده می‌شود. این قانون به صورت خیلی آگاهانه حمایت از مالکیت فکری را تنها نسبت به آثار داخلی لحاظ کرده و بر اساس آن حمایتی از آثار خارجی صورت نمی‌گیرد. در حقیقت هنگام تصویب این قانون رای بر این بوده که عضویت ایران در کنوانسیون جهانی کپی رایت به نفع ایران نخواهد بود چرا که ما یک کشور مصرف کننده‌ایم و اگر بنا باشد مثلا در حوزه نشریات حقوق ناشر و مولف خارجی را پرداخت کنیم آن وقت برای نمونه بهای یک جلد کتاب ده‌ها برابر آنچه اکنون است خواهد بود. این یکی از هوشمندی‌هایی بوده که در تصویب این قانون به کار گرفته شده است.

او درباره میزان حمایت این قانون از مالکیت فکری اظهار کرد: در این قانون نسبت به آثار هنری حمایت کامل صورت می‌گیرد به این معنی که اگر بدون هماهنگی با مالک اثر اقدام به هرگونه استفاده اعم از چاپ و تکثیر اثر یا عدم درج نام صاحب اثر شود، می‌تواند علاوه بر جبران مادی حتی محکومیت کیفری برای متخلف به دنبال داشته باشد.

این حقوقدان در پاسخ به اینکه با وجود سازوکارهای قانونی دراین زمینه تخلفات زیادی صورت می‌گیرد گفت: واقعیت این است که این خود ما هستیم که به عنوان هنرمند یا مصنف همیشه در این زمینه کوتاه می‌آییم و در مقابل تضییع حقوقمان معمولا یا سکوت می‌کنیم و یا تنها به دادوفریاد بسنده می‌کنیم در حالی که با ارائه یک دادخواست در دادگاه صالح می‌شود نسبت به این تخلفات طرح دعوی کرد. در حقیقت ما چون نسبت به حقوقمان آگاه نیستیم کسی که ممکن است از این حقوق آگاهی بیشتر داشته باشد حقی را از ما ضایع می‌کند. در حقیقت‌ بر طبق این نقل که "حرمت امامزاده به متولی‌اش است" تا خودمان نسبت به حقوقمان ارزش قائل نشویم نمی‌شود از دیگران انتظار رعایت آن را اشته باشیم.

این حقوقدان در پایان سخنانش با اشاره به تالیف کتابی در همین زمینه گفت: کتابی با عنوان "حقوق عکاسان/ آنچه هنرمندان و اصحاب رسانه باید از قوانین بدانند" در زمینه حقوق صنفی، مدنی و کیفری عکاسان تالیف کرده‌ام که سال گذشته به چاپ رسید و هم اکنون پی‌گیر چاپ دوم آن هستیم. توصیه من این است که هنرمندان به ویژه عکاسان این کتاب را بخوانند. در این کتاب حقوق مالکیت فکری هم مفصلا بحث شده و برای هنرمندان دیگر شاخه‌های هنری هم قابل استفاده است.

انتهای پیام/