به گزارش هنرآنلاین

هنر که فن و شیوه ارائه مطلوب ، شایسته ، جذّاب و دلربا از هر نوع حقیقتى اعم از مادّى ومعنوى است ، ضمن برخوردارى از پشتوانه هاى علمى ، معنوى و نفسانى ، از همّت ، پشتکار واراده جدّى نیز مدد مى گیرد . خداوند که خود خالق هنر است و همه جلوه هاى او در نهایت جلال و جمال صورت بسته ، ضمن آنکه در عالم تکوین حقیقت و روح انسانى را هنر دوست و طالب هنر قرار داده ، در جهان تشریع نیز بدو توصیه نمود در بین موجودات برترین ها را گزینش نموده و از آنها پیروى نماید.

از اینرو آنانى که از نفس سالم و فطرت سلیم برخوردارند و اجازه ندادند تا تیرگیها و زنگارها بر قلب سایه افکند ، در یافت هنر صادق مشتاق و در شهود آن عاشقند ، در مقابل آنانیکه دچار غلظت روان و قساوت جان گشتند نه تنها در شناخت هنر عاجزند بلکه از باور به آن نیز وامانده اند .

هنر اختصاصى به خط و نقاشى ، صوت و تصویر و یا حتى جهان محسوسات ندارد ، بلکه در تمامى عرصه ها حضور و ظهور داشته و دارد ، البته روشن است که در حوزه معنا و حقیقت درخشش و فروغ آن ستودنى تر است ، از سوى دیگر به مقیاس گستره هنر ، هنرمند نیز در تمامى صحنه ها حاضر است ، در عرصه هاى دانش و فرهنگ ، اقتصاد و سیاست ، نظام وامنیت و... بلکه دشوارى هنر در این ساحتها بسیار فزونتر و پرمسئولیت تر است ، در یک نگاه ، هر موطن علمى وعملى که معرفت ، ارادت ، خلوص ، پاکى ، صفا و صمیمیت ، لطافت و ظرافت در اوج آن هویدا باشد جاى جاى ظهور پرده هاى هنر و سرفرازى هنرمند است .

هنرمند که سعى او برآن است تا شاهد مقصود را در جلوه حُسن در مشهدِآغوش نشاند در هر زمانى یا در هر زمینى باشد ستودنى است ، خواه با جان فشانى در حد دست افشانى نهضت بر انگیزد و انقلابى بیافریند خواه با نوشیدن جام زهر شاهد بقاء دین وامت باشد .

هنرمند فهمیده اى است که از میان آتش وخون مى گذرد تا بذر عزت بیفشاند و قدرت و تکبر کاذب دشمنانه را از سوئى و ذلت و خوارى ننگ آور دوستانه را ازسوى دیگر از جامعه و نظام دور سازد .

هنرمند انسان شجاعى است که مرز بین تهور و ترس را با سلاح شجاعت مى شکافد تا نه جامعه از هراس دشمن تن به ذلت دهد و نه بر اساس بى باکى جان به خفت سپارد .

هنرمند انسان عدل مدارى است که همواره شعار زندگیش را ( لاتَظلمْ و لاتُظلَم ) قرارداده و از ستمگرى و ستیزه جوئى آنچنان در گریز است که از ستم پذیرى و پذیرش جور در فرار، بلکه همواره به دنبال آن است که بین آن دو ، راه قَوام را برگزیند ، ( وکان بین ذلک قَواما )

هنرمند آزاده اى است که بوى خوش حریت را در مشام جان نشانده تا حنظل تلخ حبس باطل واسارت غیر حق را از لاله زار جامعه به دور اندازد آنچنانکه رها ویله بودن که طوق بندگى شهوت وغضب را در پى دارد را نیز نا گوار دانسته و به فکر حذف آن از فضاى زندگى است .

اعتدال ، که ارائه مطلوب و شایسته عدالت است و از گردنه هاى سخت افراط و سراشیبىهاى تند تفریط گذر کرده ، هنرى معنوى و روحانى است ، نه به آسانى قابل شناخت است و نه به راحتى در جامه عمل امکان تحقق دارد ، برغم معنائى روشن ، حقیقتى بسیار پیچیده و پنهان دارد ، در آغاز بایستى از جایگاه عقل نظرى کوششى فراوان در یافت دقیق آن حقیقت نمود ، سپس از جایگاه عقل عملى راه برون رفت از دشواریهاى افراط و سختیهاى تفریط که نوعاً با متشابهات و القائات شیطانى و یا دسیسه هاى نفسانى روبروست را با تدبیرى حکیمانه پى گرفت .

در یک فراز ، شاید بتوان اینگونه گفت ، به همان میزان که استکشاف و یا استنباط اندیشه حق و گفتار صدق از لابلاى تخیل و توهم از سوئی و گذرگاه شهوت وغضب از سوی دیگر ، سخت و پر اضطراب است اعتدال علمى و عدالت عملى را از بین افراط نظری و تفریط رفتارى ، گفتارى و کردارى بیرون نهادن بسیار دشوار و پر هزینه است .

باید اذعان کرد تا جامعه و ارکان اصلى آن به چنین جایگاه منیع معرفتى و پایگاه رفیع رفتارى راه نیابند ، وصول بدان دشوار بلکه ناممکن است ، البته این معنا به زیبائى تمام در فرهنگ اصیل مکتب قرآن وعترت ریشه داشته و هیچ مانعى در دستیابى به آن جز خواسته هاى نفسانى و اغراض شیطانى وجود ندارد .

به جرئت مى توان شیوهء معنوى و هنر روحانى ِاعتدال را برترین ارمغانى دانست که تحفه نظام وجامعه مى شود .

ممکن است پاره اى از افراد غفلةًً یا تغافلاً در مفهوم و یا مصداق اعتدال دچار تردید و سردر گمى شده و یا در آینده بدان مبتلا شوند، از اینرو ممکن است پاره اى از توضیحات روشنگرى نموده و رافع برخى ابهامات و دافع بعضى شبهات باشد ، گرچه ممکن است عده اى که از نفس مسوّله فرمان مى برند و یا راهبرى آنان به امارت نفس امارّه است از این راهبرد طرفى نبندند .

اعتدال گوهرى انسانى و ملکه اى نفسانى است ، نه متاعى بازارى و کالائى اقتصادى ، اعتدال موهبتى الهى وتحفه اى ملکوتى است ، او را هماى سعادت خوانده و خوشبختى نظام و جامعه را در گرو آن مى دانند . هنر اعتدال با هیچ ترازوئى موزون نمى شود بلکه ترازو را با آن مى سنجند زیرا خود میزان است .

اما جلوه هاى فرحبخش و آثار خرم اعتدال را در مظاهر گونا گون اجتماعى مى توان به نظاره نشست و هنرمندان ، این صاحبان اندیشه و اربابان انگیزه را تحسین نمود ، که چگونه تلاش مى نمایند تا با تدبیر از بین روث افراط و فرث تفریط رهائى یافته به گونه ایکه نه آلودگى افراط و نه پلیدى تفریط ، نظام و جامعه را به چالش نکشانده بلکه با عافیت به ساحل سعادت نشاند . و اکنون به جنبه هائى از آن اشاره مى شود .

الف ؛ اعتدال در ابعاد فرهنگى به معناى گریز از جهت گیرى منحرفانه و نشان دادن رغبت نسبت به آنچه که امروزه در غرب و شرق به عنوان مظاهر فرهنگى دلربائى نموده ، بدون توجه به آنچه که در منبع معرفتى عقل برهانى ویا نقل معتبر از آن خبرى ویا اثرى باشد ، همانگونه که اجتناب و دور داشت جامعه از انحطاطِ دروغ ، ریا ، تزویر و ربا و بازداشت آن از سقوطِ در ورطه تهمت وافترا و نیرنگ و ناسزا ، که همه آنها در شرع انور از مظاهر دنیاگرائى و نفس پرستى است ، از جلوه هاى آن هنر روحانى است .

ب ؛ اعتدال در جنبه اقتصادى ، با معیار کوثر کار و تولید همه حانبه و پرهیز از افراط تکاثر ثروت و جاه همه سویه و یا تفریط محرومیت و استضعاف شناخته مى شود ، پر واضح است در جوامعى که همه مظاهر قدرت در یک نهاد مجتمع و هیچ مسئولیت و پاسخگوئى نیز وجود ندارد ، این مهم بسى دشوار و طاقت سوز است ، البته این تنها هنرمند عرصه اقتصاد است که با برافراشتن رایت کوثر اعتدال به جنگ تکاثر افراط و محرومیت تفریط برخاسته وبر آن یورش مى برد تا پیروزمندانه از این کارزار بیرون در آید .

ج ؛ اعتدال در ابعاد سیاسى ، همانا با توزیع قدرت و تسهیم ثروت به گونه ایکه همه انظار و آراء را در نگاهداشت جامعه و نظام و همراهى و مشارکت تمامى سلیقه ها در صحنه حاضر سازد ، با افراط تمرکز قدرت و ثروت و انحصار آن در یک سلیقه که هم خود را تمام دین و هم همه مردم بداند و نیز از تفریط انزوا وبه محاق رفتن یک یا چند جریان فکرى به بهانه آنکه ، صداى مخالف شنیدنى نیست ، در تضاد واصطکاک است واین هنرمند عرصه سیاست است که ضمن شناخت جریان اعتدال ، دین و جامعه و نظام را در کنف آن از پلیدى زیاده روى در قدرت حاکمیتى و آلودگى تفریط دورى از حکومت که با جریان خسارت بار فرار و یا مهاجرت همراه است ، در امنیت وآرامش حفظ مى نماید .

د ؛ اعتدال که همان فرشته عدالت و هماى سعادت است ، در صحنه امنیت همه جانبه اجتماعى ، سیاسى و نظایر آن بسان نسیمى خوشگوار و روح بخش نفس وبدن جامعه را مى نوازد وبا نوازشش به همه جان مى بخشد تا بیاندشند و برانگیزند و ثمر دهند ، هنر اعتدال با تنزه از نگرش افراطى و رویکرد تحکّمى که موجب خشونت و غلظت غیر انسانى شده و عده اى بلکه جامعه اى را در ناامنى واضطراب و نهایتاً فروپاشى آن پیش مى برد ، و با تجرد از جهت گیرى تفریط گرایانه که مستلزم رها نمودن مجرم و باز نهادن دست خطاکار مى باشد ، بر آن سعى دارد که پا ازمرز میانه روى و طریق وسطى فراتر ننهاده تا موجب فروفتادن در مضلّه چپ و راست نگردد .

با عارف رومى هم نوا شویم که عارفانه وحکیمانه توصیه نمود ؛

شیخ رو آورد سوى آن فقیر که ز هر حالى که هست اوساط گیر در خبر خیر الامور اوساطها نافع آمد ز اعتدال اخلاطها گر یکى خلطى فزون شد از عرض در تن مردم پدید آید مرض بر قرین خویش مفزا در صفت کان فراق آرد یقین در عاقبت

امیدست همگان خصوصاً نخبگان در نگاهداشت نِعَم با الهام از سخن نورانى ( اَحسنوا جِوار النِعَم ) فرصت پیش آمده را مغتنم شمرده و در تبیین ، دفاع ، حمایت و پاسداشت آن بکوشند . طائران قدسى ز بامى که برخیزند مشکل نشینند و فرصتهاى سحابى چه بسا بازگشتى نداشته باشند .

انتهای پیام/

مرتضى جوادى آملى، طلبه حوزه علمیه قم