نمایشگاه "بیان و انتزاع" از جمعه ١۶ اسفند در گالری پردیس ملت برپاشده، در این نمایشگاه که بیش از ۵٠ نقاشى از دوره هاى درخشان نقاشى آبستره ایران از ٢٩ هنرمند شاخص را که چهار نسل هنر کشورمان را نمایندگى مىکنند و به انتخاب فرناز محمدى گرد هم آمدهاند.
"بیان و انتزاع" حاصل بیش از نیم قرن تجربه هنر معاصر ایران در حوزه نقاشی انتزاعی و در برگیرنده سه نسل آثار هنرمندان نقاشی انتزاعی ایران است. این نمایشگاه در حقیقت تاکید براین نکته دارد که بخش اعظم نقاشی مدرنیستی در ایران بر محور انتزاع شکل گرفته و این مسئله را یادآوری میکند که این شیوه ظرفیتهایی قابل توجه برای ارتباط با گذشته و میراث هنری و زیباییشناختی ایران در خود دارد.
در این شیوه و نوع بیان هنری، هنرمند با متمرکز شدن به جهان انتزاع خودش را از هر گونه واکنش نسبت به جهان بیرونی آزاد کرده و قید و بندی نسبت به لحاظ کردن مسائل و اقتضائات خارج از متن هنر نقاشی نمیبیند.
در بسیاری از آثاری که در این نمایشگاه ارائه شده شاهد نوعی انتزاع خالص و ناب هستیم که هنرمند در آنها صرفا به کارکردهای رنگ، فرم و فضا پرداخته است. بر این اساس نمایشگاه حاضر در نوع خود رخداد مهمی در عرصه نمایش و ارائه هدفمند بخشی از هنر معاصر ایران است و میتواند زمینه مناسبی از این هنر متکثر و ناب را فراهم کند.
فضاسازی یعنی خلق فضای ذهنی ویژه هنرمند در تعدادی از آثار این مجموعه همچون نقاشیهای مسعود عربشاهی، سیراک ملکنیان و همایون سلیمی با اندیشهمندی و پژوهش شکل میگیرند و قوام مییابند و با دستمایه قرار دادن عناصر کهن و بومی و با ترکیب بندی و پرداختی نو بر بوم نقش میبندند. هنرمند در این آثار مضامین را چون پیرایهای به کارش الحاق نکرده بلکه با خلق فضایی نوآورانه نقاشیها را از چارچوب مهارتهای تکنیکی و بازنمایانه صرف فراتر میبرد.
خیال انگیزی نهفته در این طرحها و نیز برخورداری آنها از ایجاز هم در حقیقت لطف و زیباییشان را رقم میزند. هوشمندی این طرحها هم از بینشی است که از تامل و تجربه برمی خیزد و طراح را وامی دارد تا با پرهیز از نمایش صوری استادی خود، توانایی خود را در زدودن زیادیها نشان دهد. بر این اساس مهارت بیچون و چرا طرح را از سنگینی هر خط بیجا و بیهوده و تکراری رها میکند تا طراح با کمترین و گویاترین خطها طرحی بزند که استواریاش را از ایجازش میگیرد ایجازی که در نقشها هم حضور دارد و از ویژگیهای چنین نگاهی محسوب میشود.
کیفیت دیگری که در نمونههای آثار هنرمندانی دیگر در این مجموعه همچون فریده لاشایی و مصطفی دشتی به چشم میخورد، پیدایش گونهای نقاشی سرشار از تجلیات فردی و بیان گرایانه است که شامل ضربه قلمهای آزاد و انتزاع رنگی است. در این رویکرد بوم در مقابل نقاشان به عنوان زمینه یی برای بیان احساسات و عواطف آنی ظهور پیدا کرده و غالباً به عنوان فضایی برای خلق مجدد، طراحی، تجزیه و بیان یک موضوع چه حقیقی و چه تخیلی استفاده شده است به نحوی که آنچه بر بوم نقش میبندد نه به عنوان بازنمایی بلکه به عنوان یک واقعه به حساب میآید و نقاش، اثر خود را با آنچه در ذهن و درون خود داشته به نوعی مطابقت داده و هماهنگ نشان میدهد.
مجموعه بیان و انتزاع آثاری عرضه کرده است که رابطهای مشخص و قابل شناسایی چندانی با پدیدههای آشنای موجود در محیط ندارند. خالقان این آثار به دنبال نوعی انتزاع خالصاند، از این رو تصاویر قابل شناخت به این مجموعه راهی ندارندو فقط بیانی خالصانه و ناب میتواند میانجی این آثار و جهان پیرامون باشد. حذف روایت و عناصر آشنای طبیعت، حذف هر نوع بیان ادبی یا فلسفی، به دنبال نوعی خلوص و رسیدن به معنایی که تنها با بیان پالایش یافته تجسمی میسر است. کیفیت انتزاعی این آثار، معانی و برداشتهای متعددی را ایجاد میکند. مفاهیمی که انتقال آنها از تصویر ناب به کلام بسیار دشوار است و تا سر حد رسیدن به نوعی موسیقی، حوزه عمل را توسعه دادهاند.
فضاسازی انتزاعی این آثار، بیانگر درکی درونی و حسی است و از طریق ماهیت انتزاعیشان دیده، ولی با فضاسازیشان قابل درک میشوند. به عبارت روشنتر، در این آثار، فضا درک میشود: رنگ فضا، حس فضا، بوی فضا... درک میشود یا به خاطر میآید؛ اما فرم بدون هیچ ارجاعی به شکلهای آشنا دیده میشود. اندیشه پنهان در پشت این آثار ممکن است، اندیشهای فلسفی یاشاعرانه باشدکه احتمالابه قابلیتهای ذهن مخاطب بستگی پیدا خواهد کرد. این آثار به گونهای ساخته و پرداخته شدهاند که فرصت تداعی معانی را تا بینهایت در اختیار بیننده قرار میدهد و در حقیقت فضاسازی غیرواقع نمایانه این آثار بستر خوبی برای برداشتهای متعدد فراهم کرده است. رویکرد این آثار به صفتها نکته حائز اهمیت در این آثار است.
لازم به ذکر است نمایشگاه ˝بیان و انتزاع˝ تا پایان فروردین ماه در گالری پردیس ملت میزبان علاقمندان به هنر است.
بهروز فایقیان