سرویس تجسمی هنرآنلاین //
بخش اول گفتوگو با ابراهیم حقیقی که به بهانه تقدیر از این هنرمند در ششمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر انجام شده از نظرتان گذشت. در ادامه بخش پایانی این گفتوگو را که میان ابراهیم حقیقی و آرش تنهایی دیگر هنرمند مطرح عرصه گرافیک صورت گرفته می خوانید.
رابطهتان با زمان چطور است؟
آگوستین معروف میگفت" میدانم زمان چیست اما نمیتوانم تعریفش کنم "او خوشبختانه به این رسیده بود که میداند. من میگویم که انسان نمیتواند که بداند زمان چیست. ما چند زمان داریم یکی زمانی که مثل همه آدمها بر طلوع و غروب خورشید اتکا میکنیم حتی اگر ساعت نداشته باشیم مثل انسانهای بدوی نظمی را تعریف میکنیم که در آن طلوع و میان و غروبی هست و تغییر فصل از نوزایی و بهار را اتکای ذهنیت خود از زمان قرار میدهد. یک زمان دیگر داریم که همیشه با ما است. اگر به آن فکر کنیم میفهیمیمش. یعنی زمانی که قلبمان طپش میکند. این طپش ساعت درون ما است. یک زمان دیگر در مغزمان است و زمانی است که متکی به هیچ یک از اینها نیست. وقتی با دوستی و عزیزی قراری داریم و او نمیآید این زمان نمیگذرد و چند دقیقهاش ساعتها به نظر میآید. یا وقتی که دوستی و عزیزی که به او مهر داریم در اتاق عمل است و منتظر بیرون آمدنش هستیم سالها میگذرد و دقیقا میشود سالها را به آن دقایق اطلاق کرد. یا وقتی که برای رسیدن به جایی عجله داریم میبینیم که زمان چه قدر زود میگذرد و ناگهان میبینید که دیر رسیدهاید.
تاحالا اتفاق افتاده؟
بسیار.
من سراغ ندارم شما هیچ وقت جایی دیر رسیده باشید.
به خاطر اینکه این اتفاق نیفتد من همیشه زودتر راه میافتم و همیشه یک ربع زودتر از زمان بندی حرکت میکنم که یکی دو دقیقه زودتر برسم و زمانی که چند دقیقه زودتر میرسم قدم میزنم تا موقع موعد سر برسد. نمیخواهم این اتفاق بیفتد چون این انتظار را که خودم نمیپسندم نمیخواهم به دیگری تحمیل کنم. یکی هم زمانی است که قرار داد کردهاند که در نصف النهار زمین آن را صفر میگیرند و به قول خودشان یک قرار دارد جهانی تصویب کردهاند. اساسا ما از کجا میگوییم این طرف شرق و طرف دیگر غرب است و اینجا خاورمیانه است با از این قبیل؟ بر اساس کدام خط کشی گفتهایم جایی را شرق یا غرب بنامیم.
دوست داشتید آنها ساعتشان را با ساعت ما تنظیم میکردند؟
اصلا. هیچ فرقی نمیکند. اگر نظم و زمان درونی خودم را در جهانی که حضور دارم، در جهانی که قطعا روزی به پایان میرسد، موفق شدهام که ساعتم را با بقیه آدمهایی که با آنها سروکار دارم انطبا ق بدهم که ترجیحا کاش همهشان آدمهای شریفی باشند.
دوست داشتهاید کاری را انجام بدهید ولی آن طور که آدمهای نسلها ی امروز میگویند وقتش را نداریم نتوانسته باشید؟
نه. همیشه دوست دارم کاری را که تمایلش را دارم حتما انجام بدهم. حتی در بیپولترین مواقع.
مسئلهای که در مورد شخص شما به وضوح دیدم این مهار کردن زمان است که فکر میکنم موجب شده تقریبا هر کاری که میخواستید انجام بدهید. آیا این حاصل تمرین ذاتی است؟ چه طور به وجود آمده؟ در روز چند ساعت کار میکنید؟
شاید اینکه میگویی موفق شدهام به این دلیل است که کارم را دوست دارم. وقتی در دفتر یا در خانه هستم همه اینها در واقع کار من است. حتی وقتی آشپزی میکنم. تصور میکنم انسان به کار زنده است وحتی وقتی فیلم میبینم شاید دقیقا کار نباشد اما آموزش است. اصلا دوست ندارم فیلمی را برای تفریح ببینم و اصلا اعتقاد ندارم فیلم باید برای تفریح ساخته شود. باید فیلمی را دید که آدم را چند قدم جلو ببرد.
تا حالا وسط فیلم از سینما بیرون آمدهاید؟
اگر از آن فیلمها باشد که برای تفریح ساخته شدهاند حاضرم از وسطش بیرون بیایم.
بطالت چیست؟ چیزی به اسم بطالت داریم؟
بطالت داریم. این همان نظام دادن به زمان است که گفتی. میشود همه چیز را سامان داد. کاری که سفارش است را به دست مشتری رساند. باید این فرصت را ایجاد کردکه به دیدن فیلم و تئاتر و کتاب خواندن برسی. اما گاهی اوقات آدم دچار خستگی میشود. در آن صورت باید فرصت استراحت داشته باشی که اسمش را بطالت گذاشتی. گاهی اوقات خوب است. این هم جزو کار است. اشکال ندارد، بخشی از زندگی است.
من کلماتی را میگویم و میخواهم شما در جوابش با جملات کوتاهی پاسخ بدهید. ۱۴ سالگی؟
دقیقا زمانی است که بعدها فکر کردم پدرم مرا دارد به یک سمتی سوق میدهد. موظفم کرده بود که صبحها مخصوصا صبحهای جمعه من بروم در مغازه عکاسی را باز کنم و خودش دیرتر میآمد. این را بعدها فهمیدم که به عمد این کار را میکرده. من میرفتن در را باز میکردم و رودریها برایم خیلی سنگین بود. شاگرد مغازهمان آنها را دوتا دوتا بلند میکرد ولی من هیچ وقت نتوانستم. اما هیچ وقت هم نخواستم بازوهایم را کلفت کنم و پهلوان شوم. از آن نخواستنها بود که تا آخرش هم ایستادم. همه کارهای مغازه را انجام میدادم تا پدرم برسد. بعدها که به ۱۵-۱۶ سالگی رسیدم حتی داروی عکاسی هم درست میکردم.
۲۴ سالگی؟
دوران بسار خوب و هیجان انگیزی بود که هم در دانشگاه و هم در کانون کار کردم. آن هم کنار این همه آدم غول.
۳۴ سالگی؟
دوران جنگ و آغاز کارکردن با بنیاد سینمایی فارابی با بهشتی و انوار بود. همه چیز در حال شدن بود یعنی زمانی که از کشمکشهای دوران انقلاب عبور کردیم و در مملکتی که گرچه معیشت به سختی میگذشت اما سینما دوباره سرپا شده، گالریها دوباره فعالیت را از سرگرفته بودند و سریال علی کوچولو ساخته میشد که خیلی هم پرهیجان بود.
سیمرغ فجر را هم همان موقع طراحی کردید؟
نه فکر میکنم سال ۶۴بود.
طراحی و دیزاین مهمترین جشنواره هنری کشور در ۳۶ سالگی چه حسی دارد؟
آن زمان درون کار بودم. مثل اینکه بچهدار میشوی بعد موظف هستی که برای بزرگ شدن برایش خوراک تهیه کنی و مراقبت کنی اما وقتی که بزرگ میشود دکتر و مهندس و شاید هم معتاد میشود. باید ببینی لباسی که برایش دوختهای برازندهاش هست یا نه و بابت این بچه به تو بدوبیراه میگویند یا تبریک. طراحی کردن هم به همین صورت است. بعد از طراحی به دست مشتری میسپاریاش. حال او ممکن است بپسندد یا نه.
۴۴ سالگی؟
در حقیقت دیگر همه چیز تثبیت شده است. بینالها به سرپرستی ممیز موفقیت آمیز انجام شده بود و پرداختن به خط نگارهها آغاز شد که برای خودم حدود یکسال تجربهشان کردم و اوایل جرات نمیکردم به کسی نشان بدهم.
فکر نمیکردید به عنوان یک طراح گرافیک که خودش را تثبیت کرده وارد شدن به چنین مقولههایی ریسک بزرگی است؟
اینجا از همان مواردی پیش آمد که باز هم میخواستم بگویم من هم میتوانم. این مال آن کودک درونمان است. وقتی در کوچه فوتبال بازی میکردیم و یکی از ما گل میزد هر کداممان میگفتیم من هم میتوانم. گرچه همیشه هم نمیتوانیم.
این خط نگارهها براتان آن قدر پررنگ نشد که فکر کنید فقط میخواهید به آن بپردازید و گرافیک را فراموش کنید؟
به اندازه کافی برایم خوب بود و راستش را بگویم از یک زمانی به بعد دیگر رضایت شخصی و درونی است. چون وقتی که کتابش را هم چاپ کردم دیدم که در طراحی نشانه نوشتهها تاثیر خودش را گذاشته یعنی زنده است و به زندگیاش ادامه میدهد.
شما با یک کار فاین آرت و در یک نمایشگاه درآمدی را کسب میکنید که شاید خیلی بیشتر از کارهای گرافیک است که با قیمت پایین تری انجام میدهید. چرا همچنان خودتان را به گرافیک متعهد میدانید؟
همچنان چالشی را که در سفارشهای گرافیکی هست دوست دارم و همچنان وقتی که یک پوستر تازه یا یک جلد کتاب تازه به من سفارش میدهند این چالش که یک مابه ازای تصویری برای یک رمان نمایشنامه یا شعر پیداکنم هنوز برایم جذاب است.
آیا تا به حال شده که سفارش دهندهها از اسم ابراهیم حقیقی بترسند و جرات نکنند سفارش بدهند؟
بله. در سالهای اخیر این موارد بیشتر هم شده و مثلا بعضی از آنها که جلو میآیند میپرسند که اگر از کار خوشمان نیاید چه میشود؟ من هم میگویم خب یک طرح دیگر برایتان میزنم و بعدش هم یک طرح دیگر اما جلوتر از این نمیروم. به آنها میگویم اگر در این مرحله هم خوشتان نیامد به این معنی است که پس من نمیتوانم لباسی برازنده به قامت شما بدوزم و بهتر است پیش یک خیاط دیگر بروید.
آیا هیچ وقت کاری را به خاطر کوچک بودن رد کردهاید؟
اصلا. اصلا. کار برای من کوچک و بزرگ ندارد. از قضا کار بسیار بزرگ را ممکن است رد کنم. چندین سال پیش قرار بود کمپین بسیاربزرگی را مدیریت کنم که در نهایت گفتم من نیستم. آن موقع من از میلیون هم میترسیدم در حالی که صحبت از میلیارد بود.
۵۴ سالگی؟ سن ۵۰ را گذراندن چطور است؟
۵۰سالگی را حس نکردم ولی در ۴۰ سالگی واقعا اتفاقات غریبی در ذهن و درون انسان میافتد. حتما یک چیزی در طبیعت آدم موجود است که آن فاز دگرگونش میکند. بسیاری از هم سنها و دوستان را دیدم که دچار مشکلات شدند من خوشبختانه از آن عبور کردم ولی فهمیدم که دوران حادی است. به هر حال در دهه پنجاه زندگی اتفاق خاصی نیفتاد.
بزرگترین بیینال گرافیک ایران در ۵۴ سالگیتان اتفاق افتاد.
موفق شدیم بزرگترین بیینال کشور را برگزار کنیم و مدعوین زیادی را دعوت کنیم و موفق شدیم چند نفر را از جمله خود من بهای. جی. آر بفرستیم. سال بعد رفتیم هلسینکی. برای ما حیرت انگیز بود کارهایی را که سالها تنها در کتابها دیده بودیم از نزدیک میدیدیم. مخصوصا آثار" آنتون بکه "برای من واقعا حیرت انگیز بود، پوسترهای ۱۲۰-۱۸۰ که خیلی هم رویشان کار میکرد و کارهای" لوکرنک "همینطور. بیشتر از همه من همیشه عاشق کارهای" اولگر ماتیس "بودم که این آدم هیچوقت از کارهایش کتاب چاپ نکرده بود. وقتی شاهد آثار او در یک نمایشگاه شدم واقعا هیجان انگیز بود.
۵۴ سالگی چه تجربههای تازهای به شما اضافه کرد. آیا سیر آموزشتان متوقف شده بود یا نه همچنان به فراگرفتن ادامه دادید؟
همیشه این خصلتم برقرار باقی مانده و همیشه به خودم تلنگر میزنم که جه کار تازهای میشود کرد. چون اصلا خصلت آدم این است که میافتد به رج زدن. نگرانم و همیشه از رج زدن میترسم. امیدوارم این طور نشوم اما شاید خستگی حاکم شود. نمیگویم شدهام یا نشدهام ولی میترسم ونگرانم که این طور نشده باشم. همیشه باید چیز تازهای باشد که تو زندگیات را با آن معنا کنی و معنای تازهتر پیدا کنی. همیشه به تازگی نیاز دارم.
میخواهم تک کلمههایی را بگویم و شما نظرتان را دربارهشان بگویید. عکاسی زهره؟
من هم باید با یک کلمه جواب بدهم؟
کلمه یا جمله.
ظاهر شدن عکس در یک مایعی در تاریکخانه با نور قرمز. ظهور.
دانشکده هنرهای زیبا؟
کتاب و معلم.
جلال شباهنگی؟
دوست نازنین.
مرتضی ممیز؟
معلم بزرگ و رفیق با معرفت.
مش اسماعیل؟
میخواستم یکی از عکسهایی که باهم داشتیم توی کتاب بزنم. آدم سادهٔ پاک بیآلایش.
رویین پاکباز؟
معلم بیش از اندازه خجالتی.
کتابخانه آتلیهها؟
در آتلیهمان یک اتاق تقریبا به اندازه همین جا بود که کتابخانه بود. آنجا همیشه مامن و پناهگاه من بود. اینکه درفرصتهای بیکاری که پروژهای نداشتیم بنشینم آنجا و تصویرها را ببینم و کپی بکنم.
پرویز کلانتری؟
پرویز را شخصا دیر شناختم ولی وقتی شناختم تازه فهمیدم که چقدر کودکی مرا ساخته چون فهمیدم کتابهای تایخ و جغرافیای که من در کودکی از رویشان کپی میکردم کار پرویز بوده است.
هوشنگ سیحون؟
همه از او میترسیدند و ما هم میترسیدیم برای اینکه گفته بودند باید بترسیم. این ترس همچنان باقی بود چون میدیدم که هرکس را در حیاط دانشکده بدون روپوش میدید از نمرهاش کم میکرد.
بعدها دیگر او را ندیدید؟
چرا. حدود ده سال پیش قرار شد برای مراسم بزرگداشتاش به تهران بیاید موفق به گرفتن ویزا نشد. با دوستان معمارتصمیم گرفتیم برای دیدن او به دوبی برویم که اتفاقا آنجا من نزدیک به ۴ ساعت از او فیلم گرفتم.
سینمای آزاد؟
سینمای آزاد از همان مواردی بود که خودم را عاشقانه درونش انداختم. اولین بار یک فیلم ساختم به اسم چاه از قصههای غلامحسین ساعدی و در جشنواره سینمای آزاد در دانشگاه شریف به نمایش در آمد. چهل ثانیه اول فیلم در سیاهی میگذشت و تماشاگر آن را تحمل نکرد. جراتم شکست. فیلم بعدی که ساختم روز نمایش از ترسم به سالن نرفتم و بیرون قدم میزدم تا اینکه فیلم تمام شد و همه آمدند و تبریک گفتند و از این حرفها که ترسم ریخت که بعد هم فیلم به جشنواره"ای. بی. یو "رفت و جایزه اول را گرفت.
امیرکبیر؟ انتشارات البته.
دانشکده را که تمام کردم رفتم سربازی. وقتی برگشتم انتشارات امیرکبیر قصد توسعه داشت و به من گفتند میخواهیم روزی یک کتاب منتشر کنیم تو هستی؟ من هم گفتم بله که گفتند پس باید آتلیه راه بیندازیم. بعد از سه ماه که به سختی کار میکردیم کتابها شروع کرد به سرریز کردن و کتابفروشیها پر شد از تولیدات ما و واقعا سرو صدا کرد. همه کتابهای صادق هدایت و و غلامحسین ساعدی و بزرگ علوی و داریوش شایگان را کار کرده بودیم که همهشان یک باره به بازار کتاب آمد و واقعا به جایی رسیدیم که هر روز یک جلد کتاب بیرون بدهیم.
کتاب جمعه؟
بعد از اینکه از لندن برگشتم ساعدی به من پیغام داد که علیرضا اسپهبد نمیتواند کار روی کتاب جمعه را ادامه بدهد و از من پرسید که میتوان بروم آنجا یا نه که قبول کردم اگر چه تا آن موقع لی آوت حرفهای کار نکرده بودم. من هم بعد از ۱۰ هفته دیگر نتوانستم چون کار خیلی سنگینی بود یعنی خیلی مشکل بود که ۱۴۰ صفحه را در عرض ۴ روز هفته جمع کنی و به چاپ برسانی. وجشتناک سنگین بود. هم تصویر ساز و هم لی آوت.
الان حاضرید این کار را دوباره انجام بدهید؟
الان که خیلی ساده است و با کامپیوتر به راحتی انجام میشود. آن موقع همهاش چسب و قیچی بود.
خود شاملو چطور این حجم از کار را جمع میکرد؟
دوستان آن موقع به شاملو میگفتند کرگدن. واقعا مثل تانک کار میکرد.
سلطان وشبان؟ چطور شد که سراغ طراحی لباس رفتید؟ قبلش کار کرده بودید؟
بله. سال ۴۹ هرمز هدایت داشت نمایش" روسپی بزرگوار "را روی صحنه میبرد و به من که طراحی پوستر کار را بر عهده داشتم گفت طراحی صحنه کار را هم انجام میدهی که من قبول کردم. سوسن تسلیمی هم قرار بود اولین نقشش را اینجا بازی کند. دوباره با خودم فکر کردم یک کاری میکنم دیگر و میشود. که شد. به او گفتم که میخواهم یک کار مدرن کنم که او قبول کرد. نتیجه کار طوری شد که دوستان همه خوششان آمد و بعد از آن همکاری با سمندریان برای نمایش کرگدن شکل گرفت و بقیه کارها که تا سالها ادامه پیدا کرد تا اینکه داریوش فرهنگ که خواست سلطان و شبان را کار کند از من برای همکاری دعوت کرد.
علی کوچولو؟ مجموعهای که نوستالژی کودکی همه ما است.
بله بعدا من این حس نوستالژی را در چشمهای همه شما دیدم. به خاطر صرفه جویی در طلق تعداد فریمها را کم کرده بودیم و دکورها را هم با چوب پنبه تخت ماکت سازی کار میکردیم. برای کاراکترها هم همانطور که دیدهاید از عکس و و دوربری آنها استفاده کردیم که حرکتها هم با تکنیک دیزالو انجام میشد. اوایل تمام دوربریها را که کار بسیار طاقت فرسایی بود هم خودم انجام میدادم ولی بعد از چند قسمتی که آماده کردیم دو نفر دانشجو برای دوربری عکسها به کمکم آمدند. ولی خاطرهاش برای من هم زیبا است. زنده یاد فهیمه راستکار نریشن را میگفت، حسن قلیزاده فیلمبرداری را انجام داد و بابک بیات موسیقی را ساخت، شعر را هم م. آزاد گفته. خلاصه یک سری آدم گردن کلفت با من کوچولو کارهای این مجموعه را انجام دادیم که همینطور که میبینیم ماندگار باقی ماند. اینها همهاش تجربه بود. به هر حال زندگی خوبی بود.
چرا از بیرون آدم بداخلاقی به نظر میآیید؟
این در حقیت از دانشکده تسری پیدا کرده دلیلش هم این است که جدی هستم. من تصور میکنم هر کسی نسبت به وظیفهای که دارد مسئول است. یک دانشجو وظیفه دارد که درس بخواند. همان طور که گفتم بداخلاقی من از همان دانشکده تسری پیدا کرده. من با آنهایی بداخلاقم که مسئول نیستند ولی اگر تشخیص بدهم که انسانی برای خودش و برای خانوادهاش یا مملکتش دارد قدمی برمی دارد دوست اوهستم و پایش میایستم. من اصلا با کسی که میخواهد از زیر کار در برود در ضمن نمره هم بخواهد و نمایش رفیق بودن هم بدهد خوب نیستم. از ریا اصلا خوشم نمیآید. و ۶۴ سالگی؟
همچنان همه چیز خوب است. من اصلا سخت گیر نیستم..
انتهای پیام/