یکی از اهداف تاسیس جشنواره بین المللی فیلم فجر ارتقای سطح کیفی سینمای ایران و تشویق فیلمسازان به ساخت آثار استاندارد و مطلوب بود. آقای افخمی به نظر شما جشنواره فیلم فجر توانسته پس از سی و دو سال به اهداف و چشم اندازهای اولیه خود دست پیدا کند؟

جشنواره بین المللی فیلم فجر بیشتر برای ما یک یادگاری است ، به نوعی نوعی یاد آور انقلاب و تجدید حیات سینما بعد از انقلاب است از این نظر جشنواره فیلم فجر برای ما عزیز است. من به طور کلی به فضاهای جشنواره ای علاقه ندارم اما یک علاقمندی به جشنواره فیلم فجر دارم آن هم به خاطر یادآوری و یادگاری بودن آن است . اما به نظر من تمام جشنواره ها به نوعی وسیله ای برای تبلیغات هستند . طرح کردن یک فیلم ، صحبت کردن در مورد آن و گرم کردن اطراف فیلم برای اینکه تماشاگر ها متوجه آن فیلم به خصوص بشوند. از نظر من جشنواره ها نه ارزیابی شان و نه جایزه هایشان جدی به حساب نمی آیند.

این نگاه را در مورد تمام جشنواره ها دارید؟

بله ، جشنواره ها بیشتر یک نوع جشن است که قرار است به واسطه شکل گیری این جشن فیلم هایی طرح شوند و درباره آنها تبلیغ شود . به یاد دارم سال ها قبل برای یک مسافرت کاری به جشنواره فیلم کن رفته بودم ، به یک فیلمساز جوان آمریکایی گفتم من فیلم شما را ندیدم اما تعریفش را بسیار شنیدم که او در پاسخ گفت خوب شد که ندیدی اینجا جای فیلم دیدن نیست ، اینجا بیشتر یک سیرک است ! این تعبیر به نظر من تعبیر درستی است.در مجموع فکر می کنم شان جشنواره ها از شان فیلم دیدن کمی پایین تر است.این مسئله هم دلایل مختلفی دارد ، اما با همه اینها جشنواره ها نیز جزئی از سینما هستند و یکی از کارهای فیلمساز این است که در جشنواره های مختلف شرکت کند و اطراف فیلم خودش جنجال به پا کند به نظرم نباید موضوع را جدی گرفت ! ، متاسفانه در کشور ما این جشنواره ها خیلی جدی گرفته می شود و برایشان خیلی اهمیت دارد که آیا جایزه می گیرند یا خیر ، به فیلمشان توجه کافی می شود یا خیر؟ ، هیئت داوران چه نظری در مورد فیلم آنها دارد ؟ این نوع نگاه در دوره هایی که خودم داور بودم برایم تجربه شده و متوجه شدم جشنواره برای یک سری از فیلمسازان بسیار جدی است و برخی مواقع خیلی ناراحت می شوند از قضاوت هایی که در مورد فیلمشان می شود. ولی به نظر من فیلمسازی که کارش را جدی می گیرد نباید اینقدر فضاهای جشنواره ای برایش اهمیت داشته باشد.

"آذر ، شهدخت ، پرویز و دیگران" یک فیلم اقتباسی دیگر از بهروز افخمی است ، چه چیزی باعث شد میان داستان های مختلف به این قصه رسیدید و تصمیم گرفتید بر اساس این رمان فیلمنامه ای را بنویسد؟

من فیلمنامه این رمان را نوشتم برای اینکه خود مرجان شیرمحمدی آن را کارگردانی کند. ولی وقتی به موقعیت ساخت نزدیک شدیم . خود خانم شیرمحمدی نظرش تغییر کرد ، چون تعداد شخصیت ها در این فیلمنامه زیاد است و فیلم به نظرش کمی شلوغ می آمد. پس به من پیشنهاد داد که این فیلمنامه را کارگردانی کنم . این را هم بگویم که خیلی علاقه دارم که برخی از داستان های مرجان شیرمحمدی را تبدیل به فیلم کنم ( البته آنهایی که مناسب ساخت فیلم هستند) . شاید اگر فرصتی داشتم برای فکر کردن روی فیلمنامه من رمان "این یک فصل دیگر است" را انتخاب می کردم ، البته آن فیلم کمی هم پر خرج است برای اینکه بخشی از قصه در تهران قدیم روایت می شود.

هم فیلم "صدای تیره" و هم "آذر ، شهدخت ، پرویز و دیگران" آثاری هستند که محوریت آنها روی افراد سالمند است و دغدغه های آنها مطرح می شود . دیگر خبری از طرح مسائل جوانان که در "عروس" ، "گاوخونی" و حتی "شوکران" مطرح کردید نیست . چقدر این مسئله به بالا رفتن سن خود شما باز می گردد؟

ممکن است بالا رفتن سن سبب شود توجه آدم به سمت قصه هایی که قهرمان هایش پا به سن گذاشته هستند جلب شود. اما خود من زیاد از این قضیه خوشحال نیستم و ترجیح می دهم فیلم هایی بسازم که همه اقشار آن را ببینند. حتی بچه ها و نوجوانان بتوانند با داستان فیلم ارتباط بر قرار کنند . امیدوارم در فیلم های بعدی اینگونه باشد و به سراغ فیلم هایی بروم که طیف گسترده تری را شامل می شود.

خیلی از دوست داران شما بهروز افخمی را به عنوان فیلمسازی تکنیکی می شناسند ، که کارگردانی و مهندسی پلان ها در آثارش اهمیت والایی دارد . اما در فیلم جدیدتان از آن میزانسن های پیچیده "جهان پهلوان تختی" و "عروس" دیگر خبری نیست و همه چیز در سادگی برگزار می شود . آیا فیلمنامه چنین ایجاب می کرد که به سمت چنین کارگردانی بروید؟

راستش من هیچ علاقه ای به این ندارم که تمام فیلم هایم یک وجه مشترک داشته باشد ، اتفاقا فیلمساز مطلوب از نظر من فیلمسازی است که آنقدر در قصه غرق شود و کارگردانی اش ملایم و مطابق با قصه باشد که از یک فیلم به فیلم دیگر، اگر قصه اش تفاوت کند شما نتوانید کارگردان را هم شناسایی کنید . به طور شفاف تر اگر ده الی پانزده دقیقه از فیلم را دیدید، نتوانید تشخیص بدهید کارگردان این فیلم چه کسی است . بنابراین هیچ علاقه ای ندارم خودم را در کارگردانی نشان بدهم.

این نگاه برای کسی که عاشق جان فورد و هیچکاک است کمی عجیب به نظر می رسد.

البته فورد هم جزء کارگردانانی است که خیلی با قصه هماهنگ است اما هیچکاک به دلیل موضوعاتی که انتخاب می کرد نحوه کارگردانی اش قابل تشخیص است . من به شخصه علاقمند به داستان گویی هستم ، حتی در این فکر هستم که برخی از داستان ها را به صورت رمان بنویسم فکر می کنم این از آن دغدغه هایی است که هیچکاک هم هیچ وقت نداشته. من همیشه دوست داشتم قصه را به صورت ادبی بنویسم اما راستش هیچ وقت چنین جراتی را پیدا نکردم. چون تصور می کنم ادبیات عرصه سخت و سهمگینی است.

تا قبل از این فیلم شما عموما با حرفه ای ترین اهالی سینما چه در جلوی دوربین و چه در پشت دوربین همکاری می کردید ، اما در فیلم جدیدتان سراغ یک گروه کاملا جوان رفتید که تجربه گروه های قبلی را نداشتند . بر چه اساسی تصمیم گرفتید با چنین افرادی همکاری کنید؟

واقعیت امر تا زمانی که نعمت حقیقی و بابک بیات زنده بودند دوست داشتم با آنها همکاری کنم .ولی وقتی آنها دیگر در بین ما نیستند زیاد تفاوت نمی کند انسان با چه کسی همکاری کند ، مخصوصا در پیشرفت ها و تحولاتی که به لحاظ دیجیتال در عرصه فیلمبرداری رخ داده است ، فیلمبرداری کار آسان تری شده است و دیگر مثل گذشته اهمیت ندارد . من هم اندکی تجربه در عرصه فیلمبرداری دارم و اصلا کارم را در سینما با فیلمبرداری آغاز کردم. پس برایم دیگر مشکل نیست با یک فیلمبردار جوان و کم تجربه همکاری کنم . در مورد عوامل دیگر نیز چنین است . عوامل با تجربه و استادی که من در قدیم با آنها همکاری کردم دیگر نیستند .از برخی دوستان که با آنها بیش از یک فیلم کار کردم بسیار آموختم و الان دیگر نگرانی چندانی ندارم. چون می توانم یک فیلم را اداره کنم.

بعد از درگذشت دوست و همکار قدیمی خود در عرصه تدوین یعنی مهرزاد مینویی تدوین فیلم های خود را بر عهده گرفتید.

البته من "گاو خونی" را خودم تدوین کردم ،فیلم "صدای تیره" بر عهده آیدین افخمی بود. آیدین شش هفت سال پیش کارش را با دستیاری تدوین آغاز کرد و بعد با سیستم های دیجیتالی تدوین آشنا شد . حدود بیست قسمت از تدوین سریال 125 را انجام داد. منتها من مرتب در کارش دخالت می کردم . تدوین "سن پترزبورگ" هم بر عهده آیدین بود که عملا آن را مصادره کردند و با یک سری تغییرات که مطلوب من هم نبود تدوین را به نام خودشان زدند . اما همانطور که گفتید در این فیلم و "صدای تیره" تدوین تماما کار آیدین افخمی است و هنگامی که کارش را می دیدم چیزی به نظرم نمی رسید که گوشزد کنم . حتی مواردی پیش می آمد که من 15 دقیقه از فیلم را می دیدم اما هیچ ایرادی را متوجه تدوین نمی دانستم.

چیزی که در اغلب فیلم های شما مشترک است داشتن قاب اسکوپ در فیلم هایتان است ، کمی در مورد این علاقه صحبت کنید. چه چیزی شما را راغب می کند که به سمت فیلمبرداری اسکوپ بروید؟

به نظرم برای هر داستانی اندازه اسکوپ بهتر از اندازه استاندارد است .موارد استثنایی است که اندازه مربع یا نزدیک به مربع بهتر باشد. من تنها یک فیلم را به صورت مربع و آکادمیک فیلمبرداری کردم آن هم فیلم "روز شیطان" بود. همانطور که گفتم استثنائا داستان یک جاهایی اقتضا می کند با پرده نزدیک به مربع فیلمبرداری کنیم ، وگرنه باید یک مستطیل خیلی پهن مورد استفاده قرار بگیرد.

این الزام را می توانید خیلی خلاصه توضیح دهید؟

پرده عریض به دید طبیعی نزدیک تر است. در واقع دید طبیعی ما بخشی از فضا را در کناره های هر چیزی که به آن نگاه می کنیم می بیند. در حالی که پرده های مربع فضا را می برند و وقتی به آدم ها نزدیک می شویم چیزی از فضا باقی نمی ماند . البته این موردی را که می گویم خیلی به صورت فشرده است و باید به صورت مفصل توضیح داده شود و بیشتر به درد کلاس های آموزشی می خورد.

یکی از گرفتاری های شما در چند سال اخیر مشکلاتی بود که با تهیه کنندگان مختلف پیدا کردید . چگونه شد که این فیلمنامه را به صورت مشترک با آقای ساداتیان تهیه کردید؟ و این همکاری چگونه شکل گرفت؟

من پروانه ساخت این فیلم را ابتدا به نام خودم گرفتم . ابتدا قرار بود به عنوان تهیه کننده این فیلم را تهیه کنم ، اما اصلا اعتقاد به این ندارم که کارگردان فیلم خودش را تهیه کند چون تصور می کنم دو کار متفاوت و جدا از هم است . ممکن است برای شخص دیگری به عنوان تهیه کننده کار کنم و فیلمش را تهیه کنم. اما وقتی پای فیلم خودم به میدان می آید سعی می کنم تهیه کننده ای پیدا کنم. کسی که کار تهیه کننده را او انجام دهد . یعنی دنبال مسائل بازاریابی ، تبلیغات ، اداری و غیره برود و به طور کلی مسائلی را پیگیری کند که یک کار کامل قلمداد می شود و نیاز به یک تجربه غنی دارد . مخصوصا در مورد فیلم هایی که تجاری قلمداد می شوند. به نظرم این کارها نیاز به یک متخصص دارد. مثل آقای جمال ساداتیان.

تقریبا تمام فیلم های شما با حاشیه های فراوانی تولید و اکران شدند. فکر می کنید این جنجال آفرینی شامل فیلم جدیدتان نیز می شود؟

فکر می کنم این فیلم هم جنجالی شود ( می خندد) تصور می کنم تماشای این فیلم برای عده ای غیر منتظره باشد.

گزارش تصویری مرتبط