جشنواره فیلم فجر سی و دو سال پیش با این نیت که قرار است ویترین یک ساله سینمای ایران باشد تاسیس شد ، یکی از اهداف تاسیس این جشنواره بین المللی ارتقای سطح کیفی سینمای ایران و تشویق فیلمسازان به ساخت آثار استاندارد و مطلوب بود. به نظر شما جشنواره فیلم فجر توانسته پس از سی و دو سال به آن اهداف و چشم اندازهای اولیه خود دست پیدا کند؟
داستان جشنواره فیلم فجر در دهه شصت با داستان آن در دهه هفتاد تفاوت دارد . در ابتدای دهه شصت که این رویداد سینمایی شروع شد بحث کمیت در میان بود و بعد به کیفیت فکر کردند. درست در همان ایام بود که درجه بندی وارد سینمای ایران شد و از سال 66 جشنواره فیلم فجر معیاری برای اکران عمومی شد . شما به عنوان یک فیلمساز باید از جشنواره عبور می کردید و فیلمتان در جشنواره نمایش داده می شد و بعد درجه بندی می شد و بعد اکران می گرفتید. در واقع بدون عبور از جشنواره فیلم فجر نمی توانستیم فیلم ها را اکران عمومی کنیم. چون در واقع همه چیز دست دولت بود . درجه بندی فیلم ها دست مسئولین وزارت ارشاد بود و همان مسئولین هم باید فیلم را در جدول اکران می گذاشتند و فیلم شما تا پنج هفته می توانست روی پرده بماند. این روند درجه بندی و جدول نمایش فیلم ها از سال 66 تا سال 76 که دولت اصلاحات روی کار آمد وجود داشت. حتی با اینکه مدیریت های ارشاد در طول آن ده سال چند بار عوض شدند ، فقط تفاوت در این بود که زمان آقای ضرغامی اتحادیه تهیه کنندگان قرعه کشی می کرد و اکران بر اساس قرعه کشی انجام می شد . معیار این درجه بندی هم نزدیکی سوژه فیلم ها به اهداف دولت و نظام در آن زمان بود و بعد ساختار اهمیت داشت. بنابراین موضوع و مضمون در آن سال ها حرف اصلی را می زد . بسیاری از فیلم ها بودند که مضمون خوب اما ساختار بسیار ضعیفی داشتند اما در نهایت درجه خوبی دریافت می کردند . نشانه های این تفکر را می توان در زمان اکران فیلم "شاید وقتی دیگر" بهرام بیضایی دید که در نهایت این فیلم درجه ب گرفت .ولی فیلم های ضعیفی در همان دوره بودند که درجه الف دریافت کردند. در حالی که به لحاظ ساختار از فیلم بیضایی ضعیف تر بودند. اما از دوره اصلاحات به این سو ماجرا فرق کرد و جشنواره دیگر مرز عبور نبود و ماجرای جدول اکران از بین رفت و کم کم درجه بندی هم موضوعیتش را از دست داد و یک فیلم سینمایی می توانست بدون حضور در جشنواره فیلم فجر اکران عمومی شود . در این دوران جشنواره تبدیل شد به محل رقابت فیلم هایی که مایل بودند در جشنواره حضور پیدا کنند . در این دوران دیگر جوایز تعیین کننده اکران یک فیلم نبود. در واقع جشنواره از سال 1377 تا به امروز دیگر کار کرد دهه شصت را ندارد و امروز تبدیل به معرف یک سری کارگردان هایی شده که می توانند کارهای شاخصی را عرضه کنند . اما از نظر من همچنان دو سیمرغ بهترین فیلم و بهترین فیلمنامه تابع یک سری ملاحظاتی است که آن ملاحظات را شرایط حاکم بر فرهنگ جامعه تعیین می کند.
جشنواره سی و دوم فیلم فجر یکی از پر ستاره ترین ادوار این رویداد هنری است که تقریبا تمام کارگردانان سر شناس در آن حضور دارند . اتفاقی که در یک دهه اخیر رخ نداده بود و ما با این میزان فیلم خوب و کارگردانان شناخته شده رو به رو نبودیم. فکر می کنید علت این مسئله چیست؟ چرا به یکباره خیلی از کارگردانان سرشناس تصمیم می گیرند فیلمی جلوی دوربین ببرند و تلاش داشته باشند که آن را به جشنواره برسانند؟
در دهه شصت ما چنین دوره های را تجربه کردیم . مثلا در دوره هشتم ناصر تقوایی ، بهرام بیضایی ، مسعود کیمیایی ، رخشان بنی اعتماد، علی حاتمی ، داریوش مهرجویی و کیانوش عیاری فیلم داشتند اما به این میزان که همه طیف های فکری در یک دوره جشنواره فیلم داشته باشند سالی را سراغ ندارم . به نظرم جمع شدن این نام ها را محصول روی کار آمدن دولت جدید ندانیم. چون خیلی از این فیلم ها در دولت قبلی ساخته شدند مثلا فیلم خانم بنی اعتماد دو سال پیش ساخته شده ولی ایشان تصمیم گرفتند که فیلمشان را به جشنواره های گذشته ندهند . یک سری از فیلمسازها هم تقریبا هر سال در این جشنواره حضور دارند مثل آقای مهرجویی که در چهار سال گذشته در جشنواره حاضر بود . من این حضور را نشانه های شرایط جدید نمی دانم این شرایط جدید را باید در آثاری ببینیم که در همین پنج ماه اخیر کلید خوردند و خودشان را به جشنواره رساندند.
برسیم به "خواب زده ها"، در صحبتی که چند ماه قبل با هم داشتیم گفتید می خواهید فیلم را پیش از جشنواره اکران عمومی کنید ، چگونه شد که تصمیم گرفتید فیلم را به دبیرخانه جشنواره تحویل دهید؟
"خواب زده ها" بیشتر برای مخاطب عام ساخته شده و یک فیلم کمدی رمانتیک است . در یک فضای مفرح روایت می شود و به هیچ عنوان شباهتی به "قصه پریا" و "من مادر هستم" ندارد . این فیلم بیشتر شبیه به "صورتی" است ، جالب است به شما بگویم میان همه فیلم های من که در جشنواره فیلم فجر حضور داشته تنها فیلمی که نامزد بهترین فیلمنامه شد "صورتی" بود! و تنها فیلمی بود که من برای آن سیمرغ گرفتم! ولی در فیلم های دیگرم بیشتر بازیگران و عوامل فنی کارهایم دیده شدند و جایزه گرفتند . ابتدا قرار بود ما به سرعت پروانه نمایش این فیلم را بگیریم و آن را سریع اکران کنیم اما وقتی زمان مناسب اکران گذشت تصمیم گرفتیم فیلم را برای نمایش در جشنواره فیلم فجر آماده کنیم که هم فال است و هم تماشا! در واقع خواستیم مخاطب قبل از اکران این فیلم را در جشنواره ببیند تا بازخورد آنها را رصد کنیم.
فیلم قبلی شما " من مادر هستم" بازخورد های بسیار عجیبی در سطح جامعه داشت. خیلی ها آن فیلم را دوست داشتند و عده ای نیز خواستار پایین کشیدن فیلم از پرده سینماها شدند . در کل آن فیلم چه در میان مخاطب عام و چه مخاطب خاص مورد اقبال واقع شد . چه شد که پس از آن فیلم به سمت ساخت چنین موضوعی رفتید ؟
من سال گذشته فیلمنامه دیگری را در دست ساخت داشتم که متاسفانه شش ماه در نوبت پروانه ساخت ماند و در نهایت هم پروانه ساخت آن فیلمنامه را به من ندادند . متاسفانه شش ماه من را بازی دادند و هی گفتند امروز فردا و در نهایت هم پروانه ساخت آن فیلم صادر نشد . تقریبا یک سال از زندگی من در این ماجرا هدر شد و من مشغول ساخت یک تله فیلم به نام "داستان عوضی" شدم تا ببینم ماجرای ارشاد به کجا می کشد . طرح فیلمنامه "خواب زده ها" مربوط به چندین سال قبل است و قرار بود قبل از سه گانه "ستاره ها" این طرح را در دفتر آقای حمید اعتباریان بسازم . حتی پرویز پرستویی از طرح اولیه بسیار استقبال کرد و قرار دادی را بعد از خواندن این طرح بست. ولی وقتی مشغول نگارش فیلمنامه شدیم و فیلمنامه این کار آماده شد آقای پرستویی از فیلمنامه نهایی راضی نبودند و همین عدم استقبال از جانب ایشان باعث شد من هم کمی از این فیلمنامه دلزده بشوم و بعد از این ماجرا ها بود که با همان تهیه کننده به سراغ ساخت سه گانه "ستاره ها" رفتم . بعد از آن سه گانه به سراغ "پارک وی" و سریال گمرگ تدریجی یک رویا" رفتم و در همان ایام بود که طرح فیلمنامه" خواب زده ها" را مجددا با تهیه کننده دیگری در میان گذاشتم و آن تهیه کننده از کار خوشش آمد و قرار بود همان فیلمنامه را در دفتر ایشان با امیر جعفری ، رامبد جوان و مهناز افشار کلید بزنیم. حتی این بازیگران قرارداد امضا کردند . اما قرار بود آن فیلمنامه اولیه توسط یک فیلمنامه نویس بازنویسی شود اما متاسفانه آن دوست فیلمنامه نویس بد قولی کرد و روند بازنویسی به درستی انجام نشد و هم من و هم تهیه کننده به این نتیجه رسیدیم علی رغم برخی هزینه ها که در پیش تولید شده فیلم را کلید نزنیم . بعد از ماجراهای آن فیلمنامه که شش ماهی در ارشاد گیر کرد من قصه این فیلمنامه را برای آقای رحمان سیفی آزاد تعریف کردم و ایشان به من گفتند بگذار فکر کنم که آیا می شود بر اساس این فیلمنامه یک فیلمنامه بهتری نوشت یا خیر؟ بعد از دو الی سه هفته آمد و گفت که می شود روی این فیلمنامه کار کرد و من حاضر هستم روی فیلمنامه کار کنم . بعد از مدتی ایشان آمدند و یک فیلمنامه مفصل را به من دادند و ما بر اساس همان فیلمنامه اولیه آقای سیفی آزاد درخواست پروانه ساخت دادیم .ولی این فیلمنامه هم متاسفانه هشت ماه در سازمان سینمایی دولت دهم گیر کرد و به صراحت بگویم اگر ارتباطات آقای سیفی آزاد نبود ما نمی توانستیم پروانه ساخت این فیلمنامه را بگیریم. چون من در جایگاه فیلمسازی بودم که دو فیلم قبلی اش دچار مشکل شده بود .بنابر این در وزارت ارشاد با چشم دیگری به من نگاه می کردند و به راحتی به من پروانه ساخت نمی دادند. اگر چه این فیلمنامه در نهایت ساخته شد اما باید بگویم این فیلم با روحیات شورای نظارت دوران جواد شمقدری تولید شد و ما چندین بار در ارشاد جلسه داشتیم که فلان کار را بکنیم و فلان کار را نه!
فیلم های قبلی شما همگی جزء سه فیلم پر فروش سال بودند و ارتباط خیلی خوبی با مردم بر قرار کردند ، تصور می کنید این اتفاق در مورد "خواب زده ها" هم تکرار شود؟
فقط می توانم بگویم امیدوارم ، من همه تلاشم را کردم که یک کمدی رمانتیک آبرومند بسازم که اغلب مردم با آن ارتباط برقرار کنند. اما من فضای جامعه را در آن ایام نمی دانم ، فقط امیدوارم بخشی از جامعه را جذب این فیلم کنم .
"خواب زده ها" یک اقتباس سینمایی از یکی از کارهای بیلی وایلدر است ، این خبر صحت دارد؟
خیر ، "خواب زده ها" برداشتی از فیلم "52 ساعت مهلت "ساخته لوییجی زامپا است . این فیلم را من در در اولین دوره جشنواره فیلم فجر و در برنامه مرور بر سینمای نئورئالیسم سینمای ایتالیا دیدم و راستش خیلی از فیلم خوشم آمد . البته فقط اساس داستان فیلم ما از "52 ساعت مهلت" گرفته شده . در آن فیلم یک مردی می میرد و مهلت می گیرد که مجددا به این دنیا بازگردد و در 52 ساعت شخصی که از دست او ناراضی است را راضی می کند.
بر چه اساسی تصمیم گرفتید در یک کار کمدی از بازیگرانی استفاده کنید که آنها را بیشتر در کارهای جدی می شناسیم؟
وقتی نسخه نهایی فیلمنامه آماده شد ما روی ترکیب بازیگران فکر کردیم که چه کسی را در چه نقشی بگذاریم . گزینه اصلی ما برای نقش اول مرد این فیلم اکبر عبدی بود. حتی با ایشان وارد مذاکره شدیم اما به دلیل مشغولیت های آقای عبدی در آن زمان تصمیم گرفتیم شخص دیگری را جایگزین ایشان کنیم که از فرهاد اصلانی بازیگر خوب سینما دعوت کردیم در این نقش حضور پیدا کند و باید بگویم ایشان در این نقش کمدی خیلی خوب عمل کرده در حالی که ایشان قبل از این ماجرا بیشتر در نقش های جدی حضور داشتند. شما خاستگاه مطبوعاتی دارید و فیلم های شما عموما مورد توجه نخبه های سینمایی واقع شدند. فکر می کنید بازخورد "خواب زده ها" در میان اهالی رسانه چگونه خواهد بود؟ نمی دانم ، چون چند سالی از حضور جدی من در جشنواره فیلم فجر می گذرد . دو فیلم قبلی من برای حضور در جشنواره دچار مشکلاتی شدند و نتوانستند در این رویداد سینمایی حاضر باشند . قبل از آن هم من مشغول سریال سازی بودم و فیلمی را برای ارائه به جشنواره نداشتم پس آخرین فیلمی که من به طور جدی در جشنواره فیلم فجر داشتم سه گانه "ستاره ها "بود که در چند رشته نامزد دریافت سیمرغ شد و منتقدین هم در مورد آن فیلم مطالبی را نوشتند.