سرویس نمایش هنرآنلاین //

خشت خام درباره اختلاف و جنگ است. گاهی خانواده نمایندگی می‌کند یک کشور را و نماد یک ملت خواهد شد. در یک خانواده ممکن است اختلافات و چالش‌هایی باشد اما در ‌‌نهایت دوستی و برابری حاکم است. خشت خام می‌خواهد چنین باشد و تا حد زیادی هم موفق است. اختلافات خانواده گره می‌خورد به هشت سال جنگ تحمیلی تا زمانی که قرار است امریکا عراق را بزند و صدام را نابود کند. صدامی که هنوز هم آسیب‌هایش بر پیکر انسان‌های زیادی باقی است.

خشت خام در بستری واقع‌گرایانه اتفاق می‌افتد. یک خانه قدیمی و کلنگی دو طبقه که دربرگیرنده اعضای یک خانواده است. مادر (آرینه سوکیاسیان) خانواده پیر و فرتوت اختیار خودش را از دست می‌دهد و گاهی گند می‌زند به همه چیز. پدر (محمد صادق ملکی) مدام در پی پاک کردن خانه از نجاست است و نگران اینکه گند و کثافت مانع از نماز خواندنش نشود. حبیب (مجید آقاکریمی) مرد جنگ بوده و جانباز که اوقات فراغتش کبوتران روی بام هستند و وقتهای دیگر با مرور اخبار و اتفاقات پیش می‌رود. او باید مدام با خود یک کپسول اکسیژن حمل کند. پرویز (آرش فلاحت‌پیشه) کارگر و کفاش است. او یک پسر دارد و حالا در می‌یابد زنش دوباره حامله است برای همین حالش گرفته می‌شود. حمید (امیر قنبری) عشق سفر و کوچ است اما از بد حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ مانع از مهاجرتش شده و حالا پیک موتوری است. اختلافات آن‌ها سر همین نگاه به مسائل و مصائب پیرامونی‌شان است. یکی از اقتصاد و وضع نابسامان طبقه پایین می‌نالد، یکی هنوز وابسته به جنگ و پیامدهای آن است و یکی دیگر مخالف با همه چیز است و باید از این سرزمین برود. پوریا (فریما کهنمویی) پا به خانه می‌گذارد تا حد زیادی اختلافات مسکوت می‌ماند و همه مشغول به بازی و خوردن می‌شوند و انگار دوباره فرصتی می‌یابند برای حس همجواری و دوستی. اما پری (مهسا کریمی) که پا به خانه می‌گذارد همه چیز می‌رود سمت خودش و آرامش بر خانه شلوغ و پر هیاهو حاکم می‌شود. پری خواهر بزرگ‌تر است که بیرون خانه کار می‌کند و مومن است. او گویی چون قدیسی بر همه انسان بودن را یادآور می‌شود. حضوری پر رنگ دارد و تاثیرگذار.

خشت خام مواجهه افراد یک خانواده را به چالش‌های فکری افراد مختلف در جامعه تعمیم می‌دهد. این نگرش جامعه‌نگرباعث طرح پرسش‌هایی نسبت به مسائل و اتفاقات می‌شود. در بخش اجرا و ساخت و ساز یک موقعیت تقریبن نویسنده و کارگردان موفق است. حتا فضاسازی بر مبنای آدمهای کم حرف و بی‌حرف شکل می‌گیرد. یعنی مادر و پری و پدر بیشترین فضاسازی را می‌کنند. بقیه درگیر قیل و قال‌اند و نمی‌توانند حقیقت را افشا کنند، حتا حبیب که خود یک زخم خورده و آسیب دیده است و به اقتضای سن و تجربه هنوز به دنبال هیاهوست. با آمدن پری است که همه مسکوت می‌مانند و ته نشین می‌شود این همه هیاهو بر سر هیچ! او حضوری رازآمیز دارد و همه انگار به دنبال حل و فصل این رمز و راز به خلوت خویش رانده می‌شوند و آن وقت موقعیت مسکوت نصیب او، پدر و مادر می‌شود.

بازیگران با تلاشی نسبی درصدد برآمده‌اند که پیش برنده اتفاقات باشند و در واقع‌نمایی نقش‌هایشان بکوشند. محمد صادق ملکی فرا‌تر از سن و سالش را بازی می‌کند و خیلی هم درست حس و حال یک پیرمرد را نمایان می‌کند. آرینه سوکیاسیان هم با آنکه دیده نمی‌شود و کوتاه در صحنه است، نقش پیرزن را تداعی می‌کند. مهسا کریمی حضور مقتدرانه و موثر یک زن دردمند را ایفا می‌‌کند. بقیه که به ظاهر بازیگرترند تلاش می‌کنند نقش‌هایشان برجسته‌تر شود. بیان گرم و گیرا مجید آقاکریمی منجر به باوری درست از حبیب جانباز می‌شود. او سعی می‌کند در‌‌ همان مختصر تحرک بدنی نیز فعالیتی در خور تحسین به واسطه ارائه نقش-اش داشته باشد. علی فلاحت پیشه یک مرد کارگر است و زود رنج. مردی که با زنش سر جنگ دارد و با دیدن پسرش نوای صلح سر می‌دهد. امیر قنبری هم می‌خواهد یک جوان پر خروش را بازی کند که از سر اعتراض می‌خواهد همه چیز را ترک کند و بگریزد از شرایط. سعید زارعی انگار راوی اصلی است و تنها کسی است که می‌تواند چون نخ تسبیحی این مهره‌ها را به هم بدوزد. فریما کهنمویی نقش پسربچه را بازی می‌کند.

شاید تلفیق نمایش و روایت چندان مصداق گویایی برای این نمایش نداشته باشد مگر طوری دیگری این روایت‌ها به رویداد‌ها و بازی‌ها الصاق می‌شد چنانچه در آثار یونان باستان همسرایان کننده این روایت هستند و در شیوه برشت نیز هیمشه روایت مکمل اتفاقات است و در نبودنشان انگار چیزی کم باشد. در ایران ما هم نقالی نمونه درخشانی بر استفاده از روایت‌گری است که بهرام بیضایی نمونه‌های درخشانی ازکارکرد آن را در آثارش به شکل بارزی استفاده کرده است. در اینجا هم می‌شد روایت یا مونولوگ افراد را در کنار موقعیت‌ها قرار داد، مشروط برآنکه آنچه شنیده می‌شود یاریگر اصل ماجرا‌ها باشد. چنانچه در درام نوین سی سال اخیر مونولوگ عنصری برجسته برای چند صدایی شدن متن‌هاست. اما این صداسازی هم برای خود فرآیند و شکل و شمایلی دارد. یعنی باری به هر جهت نمی‌شود چیزی را به متن افزود چون در این حالت زائد بودن خود را بروز می‌دهد.

طراحی صحنه هم این روز‌ها کارکردی و سیال و پویاست تا بخواهند در قالبی ثابت همه چیز را نمایان کنند. ایستایی طراحی هم در صورتی پذیرنده است که القاگر حس و فضایی باشد وگرنه همه به دنبال تنوع تصویری هستند تا چشم کمتر خسته و کسل بشود. در اینجا هم می‌شد این قطعات را به نسبت حرکات به شکل سیال در نظر گرفت مگر آنکه جابجا نشدن القاگر مفاهیم خاصی باشد یا بیانگر فضایی است. به هر حال تنوع به نفع کار است و در القای ضرباهنگ هم تاثیرگذار است و ایستایی آن هم با توجه به وقوع سلسله رویدادهای کم تحرک، چندان لطفی به اجرا نیست. همیشه باید توازون برقرار باشد. اگر تحرک بدنی کم داریم باید جایگزینی باشد که جای خالی آن نداشته‌ها را پر کند.

انتهای پیام/

رضا آشفته