به گزارش سرویس تئاتر هنرآنلاین/

اکبر زنجانپور در سال 66 و در موشک‌باران تهران توانست دو شب "باغ آلبالو" را اجرا کند. سال 75 موفق به اجرای "مرغ دریایی" شد. 82 "ایوانف" و 83 "سه خواهر" را اجرا کرد. او خود معتقد است که "دایی وانیا" موفق‌ترین اجرایش از آثار چخوف است. واقعیت این است که درک و فهم و اجرای چخوف تقریبا مشکل است و برای همین هنوز آن طور که باید و شاید چخوف در ایران شناسانده نشده است. "ایوانف" امیررضا کوهستانی به تعبیری بهترین اجرای چخوف در ایران بوده است و البته "باغ آلبالو" آربی آوانسیان هم زبانزد است. محمدحسن معجونی هم سعی کرده با اجرای "دایی وانیا"، "مرغ دریایی" و "باغ آلبالو" دست و پنجه نرم کند با این نابغه روسی. چرا درک و فهم آثار چخوف سخت و اجرایش سخت‌تر است؟ این گفته را در مجادله بین چخوف و استانیسلاوسکی هم مشاهده می‌کنیم.

کارگردان معروف روس دوست داشت که "باغ آلبالو" را تراژدی ببیند و کار کند اما چخوف مدعی بود که این اثر کاملا کمدی است. یعنی بین تراژدی و کمدی بودن است که لغزندگی ایجاد شده است. شاید هم بهتر باشد که برآیندی از این دو را به همراه هم باید کار کرد. یعنی همان بهتر که فضا هر دو حس متضاد اندوه و شادابی را توامان داشته باشد.

"دایی وانیا" نمایش تراژیک است برای آنکه در آن روابط عاشقانه سخت و پیچیده شده است و کمدی است از این جهت که گاهی مجبوری به این تناقضات و عدم ارتباطات پوزخند بزنی. دایی وانیا (اکبر زنجانپور) و سونیا خواهرزاده‌اش (ماه‌گل مهر) سال‌ها در باغ دوندگی کرده‌اند و همچنین او با همراهی مادرش در نطق‌برداری و ویرایش دست نوشته‌های شوهر خواهرش وقت گذاشته‌اند. حالا بعد از مرگ خواهر، پروفسور سربایکف (بازی محسن حسینی) با یلنا (نجمه کاظم‌زاده) ازدواج کرده است. پروفسور قدر نشناس است و می‌خواهد این باغ را بفروشد که با مخالفت شدید دایی وانیا مواجه می‌شود. حتی دایی وانیا روی پروفسور تفنگ می‌کشد و دو بار هم تیراندازی می‌کند که هر دو هم به خطا می‌رود. در این خانه آدم‌های زیادی رفت و آمد می‌کنند. یکی دکتر آستروف (مسعود دلخواه) است که برای درمان پروفسور به آنجا می‌آید. سونیا به دکتر علاقه‌مند است و دکتر هم علاقه‌مند به یلنا می‌شود. حتی دای وانیا از ده سال پیش علاقه‌مند به یلا بوده که از آن چشم پوشیده که دوباره با ورودش به این خانه این عشق هم به نوعی بارز می‌شود. هیچ یک از این حالات عاشقانه سرانجامی ندارد. پروفسور این خانه باغ را ترک می‌کند با همسر جوانش یلنا. دکتر به ویلاش در جنگل می‌رود. دایی وانیا و سونیا همچنان مجبورند در باغ برای پروفسور کار کنند و البته وارث اصلی همین سونیاست.

در اجرای زنجانپور بیش از هر چیزی تاکید بر محیط زیست است. این مهم در فلز شدن درخت‌ها نمایان است که این خود تداعی‌گر لوله‌ها کارخانه‌هاست که در نظم نوین جهانی رو به گسترش بوده‌اند و این خود سبب آلودگی و ویرانگری طبیعت بکر بوده‌اند. همچنین نگاه زنجانپور طوری است که این معادله و حساسیت به نوعی دیگر نقض می‌شود. او در کف صحنه از چوب استفاده می‌کند تا بگوید که گروه هم چندان به دنبال رعایت محیط زیست و حفظ طبیعت نیست. رضا مهدی‌زاده این بار بر آن بوده تا حال و هوای کار را به سمت اجرایی امپرسیونیستی ببرد اما این مهم در هماهنگی با طراحی نور موفق نبوده است. چراکه فضای نمایش همواره در تاریکی یا سایه‌روشن است و همین خود عاملی است تا تصاویر گویا و شفاف در صحنه نمایان نشود. از سوی دیگر همین کمرنگی اشیا و فضاسازی یکنواخت مانع از استقرار ضرباهنگ درست در طول اجرا شده است. این وضعیت باعث ریز شدن چشم‌ها و خلسه رفتن و خواب‌آلودگی مخاطبان شده بود. به هر تقدیر زنجانپور انرژی در خوری برای بازی و اجرای "دایی وانیا" صرف کرده است و می‌خواست این نمایش دربرگیرنده محتوایی گیرا و موثر باشد و البته نمی‌خواهد مثل چخوف نسخه بپیچد که مردم فلان کار را بکنند و بهمان کار را نکنند. بلکه او درصدد است تا غیر مستقیم مردم را ضمن بیدار نگه داشتن نسبت به طبیعت، در زمینه روابط اجتماعی و عدم انفعال آدم‌ها نسبت به همدیگر هشدار بدهد. شاید تا حدی هم موفق شده باشد چرا که در اینجا هم علی رغم سعی آنان هیچ حرکتی برای تغییر و ایجاد یک اتفاق تازه ممکن نمی‌شود.

در پایان با رفتن پروفسور وضعیت به بنیاد تازه‌ای می‌رسد که چیزی با روند و روال آغازین ندارد. با این تفاوت که دیگر پروفسور نیست اما دایی وانیا و سونیا باید همچنان برای پروفسور کار کنند.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/

رضا آشفته