به گزارش سرویس تجسمی هنر آنلاین// در عصری زندگی می‌کنیم که رسانه‌های هنری گوناگون، بیشترین همزیستی و تعامل را با یکدیگر پیدا کرده‌اند و علاوه بر این که هنرهای پرسابقه‌ای چون نقاشی، مجسمه‌سازی، نمایش و موسیقی اکنون در جهانی بدون مرزهای صریح و تاکیدشده به حیات خود ادامه می‌دهند، شاهد ظهور رسانه‌ها و شاخه‌های جدید هنری چون پرفورمنس، ویدئو و اینستالیشن هم هستیم. از قضا همین رسانه‌های جدید هستند که شکاف و مرزی را که قرن‌ها میان طبقه‌بندی‌های کلاسیک بیان هنری را پوشش داده و آن‌ها را به هم نزدیک کرده. اما در مورد این پدیده تاریخی اکنون نمی‌خواهیم چیز بیشتری بگوییم. منظور از طرح این مسئله اقتضائاتی است که چنین پدیده‌هایی می‌توانند با خود به همراه داشته باشند.

قاعده بر این است که در چنین احوالی، در مواجهه با آثار هنری هرچه بیشتر باید با مظاهر و مختصات این پدیده‌ها روبه‌رو شویم. اما فعالیت‌ها و آثار هنری در کشور ما به این سمت رفته است؟ پاسخ منفی است. واقعیت این است که ظرفیت‌ها و امکانات بصری به عنوان خاستگاه هنرهای تصویری در فعالیت‌های هنری امروز چندان که باید به کار گرفته نمی‌شوند. در صحنه‌های نمایش ما، اغلب نشانی از زیبایی‌شناسی بصری و کارکردهای بیانی تصاویر نیست.

این درحالی است که عناصر بصری در تولیدات خلاق تئاتر و موسیقی جهان جایگاه خود را یافته و سازندگان چنین آثاری از طریق به کارگیری این عناصر در اجراهای صحنه‌ای به بیش‌ترین و گسترده‌ترین بیان‌های حسی و عاطفی دست می‌یابند. تاثیرگذاری ویژه آثار خلاق صحنه‌ای از توجه به کارکردهای همین ویژگی‌های بصری است که تغییر می‌یابد و در نتیجه، نوع بیان هنری متفاوت می‌شود و استفاده آگاهانه و خلاقانه این عناصر ‌است که چشم‌اندازها و جلوه‌هایی بسیار جذاب و زیبا را پدید می‌آورد به نحوی که بیننده را تحت تأثیرهای فوق‌العاده‌ قرار می‌دهد و عواطف و احساسات او را تحریک می‌کند.

آن چه که این سال‌ها در عرصه هنر با عنوان تولید "فاخر" از آن نام برده می‌شود هم دست برقضا بیشتر از هر شیوه اجرایی دیگری کلیشه‌ای و غیرخلاقانه به نظر می‌آید. قرار نیست برخورد مبتکرانه و بدیع در طراحی و فضاسازی اجراهای صحنه‌ای را صرف پروداکشن‌های عظیم و پرطمطراق به جای جذابیت‌های بصری به مخاطب تحمیل کنیم. منظور همنشینی قابلیت‌های بصری، دراماتیک و شنیداری در یک اجرای هنرمندانه تئاتر، موسیقی و هنرهای مشتق شده از این‌ها است به نحوی که بیشترین میزان تاثیرگذاری و کارآمدترین شیوه‌های بیانی آثار هنری حاصل شود.

چطور می‌شود مخاطبی را که برای مثال به شنیدن سمفونی‌های بتهوون آمده با تاباندن نورهایی که گویی تنها کارکردشان روشن کردن صحنه است روبه‌رو کرد؟ اگر نتوانیم جذابیت‌های دیداری و بصری را در اجراهای صحنه‌ای رعایت کنیم، در عمل این اجراها چه تفاوتی مثلا با پخش رادیویی آثار موسیقی خواهند داشت؟

در حقیقت باید به این نکته توجه کرد که عناصر گرافیکی به معنای طراحی مثل هندسه، حجم، سطح، کنتراست، تنالیته، بافت و نور در هنرهای تصویری و حتی با صحنه‌های نمایشی، مشترک است. موقعی که ریتم را در اجراهای صحنه‌ای بررسی و تقسیم‌بندی می‌کنیم، ریتم ایستا متمرکز بر لحظه‌های متعدد نمایشی است که از گذشته هم با عنوان تابلوهای صحنه شناخته می‌شوند. هنگامی که بتوانیم که این لحظه‌های بی‌شمار را یک به یک تصور کنیم آن‌گاه نحوه قرار گرفتن عناصر درون این تصاویر مثل خطوط، سطوح و احجام و دیگر چیزها نقش همان عناصر تابلوهای نقاشی را خواهند داشت.

به هیچ وجه نباید تصور کرد که چنین رویکردی مختص به دوران معاصر است. ما در دوره‌های مختلف تاریخی می‌بینیم که تئاتر و گونه‌هایی از تلفیق موسیقی و نمایش مثل اپرا بی‌شباهت به تابلوهای نقاشی نیست و توجه به فرم، نور و رنگ که به وضوح در این آثار کارکرد ویژه یافته‌اند اجراهای صحنه‌ای را تبدیل به یک اثر گرافیکی و نقاشی گونه می‌کند.

از سوی دیگر رسانه‌های هنری امروز آن چنان در هم تنیده شده‌اند که بسیاری از هنرمندان در شاخه‌های متعددی از بیان و آفرینش هنری نقش دارند. این امر موجب شده تا تاثیرگذاری و تعامل میان تلقی‌ها از هریک از آفرینش‌های هنری متقابل بوده و قرابتی بین سطوح دوبعدی تصاویر تجسمی و روایت زمان‌‌مدارانه آثار نمایشی احساس شود. بر این اساس واضح است که امروزه همه هنرها بر یکدیگر تاثی داشته و از مبانی مشترکی برای بیان هنری سود می‌برند. امروز هنرهای نمایشی همان قدر از تجسم و قابلیت‌های تصویری بهره می‌برند که هنرهای تجسمی از روایت و مفهوم.

به این ترتیب بی‌توجهی به کارکردها و ظرفیت‌های ویژه هریک از شاخه‌های هنری معنایی به جز چشم‌پوشی و نادیده گرفتن بخشی از ظرفیت‌های بیان هنری را به دنبال نخواهد داشت.

انتهای پیام/

روزبه صدر