به گزارش خبرنگار هنرآنلاین/ اولین نشست مروری بر آثار هنرمند مدرسه "ایده" به نقد و بررسی 6 دهه فعالیت هنری پرویز کلانتری اختصاص داشت که عصر روز جمعه 29 آذرماه در گالری "ایده" برگزار شد.
در ابتدای این نشست حافظ روحانی مجری برنامه با اشاره به نشستهای تخصصی که در "ایده" برگزار شده است گفت: این ششمین نشست "ایده" و اولین برنامه از سری نشستهای مروری بر آثار هنرمند است. پیشتر فعالیتهای این آموزشگاه و گالری به بررسی وضعیت مسایل روز هنر همچون نشست خط نقاشی، انتزاع در نقاشی ایران، مینیمالیسم در مُد و.... اختصاص داشت و حال در اولین نشست مروری بر آثار هنرمند به بررسی جریان هنری یکی از هنرمندان نسل اول جریان هنر مدرن، پرویز کلانتری اختصاص دارد.
توکا ملکی نویسنده و پژوهشگر هنری نیز در ادامه این برنامه به بررسی ابعاد شخصیتی پرویز کلانتری پرداخت و سیر و روند کاری این هنرمند را به عنوان یک کاریکاتوریست، طراح تبلیغاتی، نقاش، تصویرگر و نویسنده بررسی کرد.
ملکی گفت: اغلب پرویز کلانتری را به عنوان نقاش کاهگل میشناسیم. اما در بررسی دقیقتر او را میتوان از لحاظ موضوع، هنرمندی دانست که به مفاهیم سنت، معماری، شهرنشینی و عشایر بر اساس کانسبت مفهومی در آثارش توجه دارد و از لحاظ تکنیکی نیز تجربیات مختلفی را با متریالهای مختلف داشته و اساس جریان آوانگارد هنر را در پی و ادامه داده است. پرویز کلانتری نیز در ابتدای این نشست با تقدیر از گالری بوم که نمایشگاه مروری بر آثارش را که این گالری به شکلی شایسته برگزار کرده تقدیر و از گالری "ایده" نیز بخاطر برپایی نشست نقد و بررسی آثارش تشکر کرد.
من تحت تاثیر مارکو گریگوریان نقاشی کاه گلی را شروع کردم
پرویز کلانتری با بیان این مطلب که باید یادی کند از مارکو گریگوریان گفت:مارکو نخستین کسی بود که از گِل به عنوان متریال در نقاشی استفاده کرد و من متاثر از او از چنین متریالی استفاده کردم و نامی هم پس از من از این متریال استفاده کرد. از همان آغاز سعی کردم که با گل برخورد شخصی کنم و با مرزی که برای خودم تعیین کردم مسیر خودم را از مارکو وپس از آن نامی جدا کنم.
او با بیان این مطلب که مارکو چشم او را در نقاشی باز کرده است، یادآور شد: من نه تنها در نقاشی کاه گلی ها متاثر از مارکو هستم بلکه از او نوع نگاه کردن به پیرامون خود را آموختم .50 سال پیش در نمایشگاه واش آرت در آمریکا به همراه چند هنرمند ایرانی ،مارکو گریگوریان و ابراهیم جعفری شرکت کرده بودیم، مارکو یک کمان حلاجی را به عنوان یک اثر هنری در این نمایشگاه در معرض دید عموم گذاشت و هر بار که از او می پرسیدند این چیست می گفت این ساز اساطیری ما است.
کلانتری افزود:ابراهیم جعفری این ساز را از گوشه نمایشگاه برداشت و شروع کرد به نواختن و پشت سر هم می گفت پنبه پنبه. برای مردم خیلی جالب بود و مارکو هم خیلی راحت با او همراهی کرد و به او اصلا برنخورد. مارکو آن قدر مردمی بود که یک بار ظرف دیزی را در یک نمایشگاه به دیوار زد و به همه آن را به عنوان هنر پاپ معرفی کرد. نوع برخورد مارکو با فرهنگ و مسائل پیرامونی آن بسیار منحصر به فرد بود و از او من بسیار آموخته ام.
او درباره برخوردش با خاک در آثارش که موجب به منحصر به فرد شدن آنها شده که بدون امضا نیز شناخته می شود، گفت: همزمان با برگزاری حراج تهران من یک اثر 2 متر در 3 متر خلق کردم و وقتی با سمیع آذر درباره این اثر صحبت می کردیم او درباره متافیزیک این اثر صحبت کرد که برایم جذابیت داشت اما فارغ از تمام این حرف ها باید بگویم که نقاشی های کاه گلی اشاره به زمین دارد و این زمین است که سوژه این نقاشی ها است.
این نقاش همچنین درباره دلزدگی که این روزها موجب شکل گیری مجموعه شبانه ها شده است گفت: این دلزدگی و ناراحتی من هیچ ربطی به دولت ها و سیاست ندارد بخشی از آن معطوف به رفتار قبیله نقاش ها است. این نوع برخورد را در قبیله پزشک ها هم شاهد هستیم. من هم دیگر تحمل ندارم و از برخی رفتارها دلزده و رنجیده می شوم و من بر اثر این رنجیدگی و متاثر از شعر نیما قبای ژنده خود را پاره کردم و بر روی این بوم ها چسباندم البته در این نقاشی ها همچنان کاه گلی ها در پس زمینه به چشم می خورند.
کتاب های درسی مهم ترین اتفاق زندگی من بود
کلانتری در پاسخ به این پرسش که چرا در دوره های نخست بینال تهران شرکت نکرده است گفت: نخستین بینال تهران در سال 1330 برگزار شد و من آن زمان درگیر کتاب های درسی و کار کردن بر روی کتاب های کودکان بودم. کتاب های درسی مهم ترین اتفاق زندگی من بود و زندگی من را دگرگون کرد. من به واسطه همکاری با موسسه فرانکلین و فعالیت کردن به عنوان تصویرگر به شکل حرفه ای با اشخاص بزرگی آشنا شدم و وارد جهان بزرگ تری شدم.
او افزود: در آن زمان من 27 ساله بودم و پس از مدتی بنیاد فورد از ما دعوت کرد به آمریکا برویم و 6 ماه زندگی در نیویورک زندگی من را دگرگون کرد و سرنوشت ام به گونه ای دیگر رقم خورد و آن قدر من در کار تصویر سازی کتاب فرو رفته بودم که دیگر به شرکت در بینال فکر نمی کردم.
همسایه من حتی من را نمی شناسند
کلانتری با ذکر خاطراتی از آمریکا گفت: سال ها پیش برای دیدن دخترم به آمریکا رفته بودم؛ هر روز سر ساعتی برای پیاده روی بیرون می رفتم و چند روز پیاپی یک خانم با یک سگ سر راه من قرار گرفتند و سگ خیلی تمایل داشت که به سمت من بیاید، بالاخره خانم آمد و جلو و شروع به حرف زدن کردیم. او از من درباره شغلم پرسید و من به او گفتم که نقاش هستم و همین موضوع موجب شد که درباره شاگال، سالینجر و خیلی از مثال روز با هم صحبت کنیم. اما در ایران کجا همسایه هایم من را می شناسند چه برسد به این که بخواهیم درباره نقاشی و یا نویسنده ای که دوستش داریم حرف بزنیم.
او افزود: وقتی این خانم فهمید که من در سال 1960 در آمریکا بودم از من درباره رویدادها و اتفاقات آن دوره پرسید و من مو به مو برایش تعریف کردم. این خانم برای سریال های تلویزیون دیالوگ می نوشت و از این شغل متنفر بود .سال ها گذشت و از طریق دخترم متوجه شدم که او برای نوشتن فیلم نامه بتمن یک جایزه بزرگ دریافت کرده. خیلی خوشحال شدم وقتی قیلم را دیدم متوجه شدم که او برای نوشتن فیلم نامه عینا از تمام اطلاعاتی که من در اختیارش گذاشته ام، استفاده کرده است.
من به شدت به عناصر بومی ام علاقه مندم کلانتری درباره پرداختن به عناصر بومی در آثارش گفت: من به شدت در آثارم علاقمند به استفاده از عناصر بومی هستم و برایم فرقی نمی کند که از این عناصر در نقاشی کاه گلی استفاده کنم و یا در تصویرسازی کتاب کودک.
سهم ضیاء پور در شگل گیری نوگرایی در نقاشی ایران انکار ناپذیر است
او درباره تاثیرپذیری اش از جلیل ضیاء پور گفت: ضیاء پور نه تنها بر روی من بلکه بر روی نسلی از هنرمندان ایرانی تاثیر گذاشته است. او پس از بازگشت از فرانسه و آغاز تدریس در ایران و بنیان گذاری انجمن خروس جنگی بنیان نوگرایی و مدرنیسم را در نقاشی گذاشت. او بهترین نقاشی است که روی عشایر ایران کار کرده است و آثارش بسیار ارزشمند هستند.رنگ در این مجموعه جایگاه ویژه ای دارد که هنوز کسی نتوانسته در این زمینه به گرد پای او برسد.
عباس مشهدی زاده هم درباره ضیاء پور گفت: در سال 1332 اداره فرهنگ وقت به مهدی ویشکایی پیشنهاد راه اندازی مدرسه هنری را می دهد که در انجا هنرجویان هنرهای تجسمی را فرا بگیرند؛ ویشکایی به صراحت عنوان می کند که از عهده این کار برنمی آید و پیشنهاد می کند که این کار به ضیاء پور سپرده شود. البته پیش از او وزیری مقدم در این زمینه کارهایی کرده بود و بعد نیمه کاره رها کرده بود رفته بود ایتالیا.
او افزود:ضیاء پور هم با توجه به تجربیاتی که داشت بنیان یکی از مهم ترین مراکز آموزش هنری را در ایران گذاشت که هنرجویان دختر و پسر در کنار هم بتواند هنرهای تجسمی را فرابگیرند و امروزه بخش اعظمی از کسانی که در رشته هنرهای تجسمی موفق هستند از جمله کسانی هستند که در دوره ای هنرجوی این هنرستان بودند. خود من از هنرجویان دوره دوم این هنرستان هستم و پرویز تناولی از گروه نخست این هنرستان است.
وقتی تمام ویلون های جهان با هم آرشه می کشیدند
کلانتری درباره علاقه پدر و مادرش به ساز ویلن گفت: مادرم خیلی علاقمند بود که ویلن بزند و پدرم در دوره ای که اصلا کسی به این مسائل توجه نمی کرد برای او ویلن خرید و شرایط آموزش این ساز را برای او فراهم کرد. زمانی که پدرم فوت کرد وقتی من از سر مزار به خانه برگشتم از همسرم یک ویلن خواستم او با تعجب گفت پدرت مرده و تو ویلن می خواهی؟ در هر صورت همسرم برایم یک ویلن خرید و من با آن یک اثر در سوگ پدرم خلق کردم. وقتی پدرم را به خاک سپردیم گویی تمام ویلن های جهان آرشه می کشیدند.
علاقمندی به استفاده از اشیاء در آثار
او گفت: من خیلی علاقمندم که در آثارم از اشیاء استفاده کنم. سال ها پیش دلم می خواست که از ساعت های قدیمی در نقاشی هایم استفاده کنم، همراه همسرم به پل چوبی رفتیم و تمام ساعت هایی که یک عتیقه فروشی داشت را خریدیم و آوردیم و یکی از نقاشی هایی که با استفاده از این ساعت ساختم را تقدیم به لورکا کردم که درگوشه ساعت نوشته بودم ساعت پنج عصر. این اثر در اسپانیا به نمایش گذاشته شد و اتفاقا خیلی هم از آن استقبال شد و این ساعت این روزها در گالری بوم در معرض دید علاقمندان قرار گرفته است.
هیچ وقت جزو مکتب سقاخانه نبوده ام
کلانتری گفت: من در مقطعی که سال ها از شکل گیری مکتب سقاخانه گذشته بود برای همراه شدن با جریان هنری که رواج پیدا کرده بود و کنجکاوی به سمت مکتب سقاخانه گرایش پیدا کردم و چند اثر نیز خلق کرده ام . اتفاقی که برای من افتاد این بود که من متاثر از این مکتب در پاسپارتو کارم از این مکتب استفاده مستقیم کردم. همچنین من در آثارم از پنجره هایی استفاده کردم و به مخاطب ام اجازه دادم که هر چیزی که می خواهد خودش به پنجره ها وصل کند.
حسرت هایم را می نویسم
کلانتری درباره دغدغه اش در امر نویسندگی گفت: سال هاست که نقاشی می کنم و تمام برداشت هایی که از نور و سایه و موضوعاتی که ذهنم را درگیر کرده در نقاشی به نمایش می گذارم، اما به تصویر کشیدن بخشی از دغدغه هایم در نقاشی میسر نیست و من این حسرت های نقاشی ام را در قالب کلمه بیان می کنم. گلشیری در امر نوشتن حق بزرگی به من دارد. او یک ماه و نیم وقت گذاشت و اصول نوشتن را به من آموخت.
او افزود: من در نوشتن به شدت شیفته نوآوری هستم. آخرین کتابی که نوشته اصحاب کهف نام دارد که ترجمه شده و در آمریکا منتشر خواهد شد امیدوارم که بتوانم با حذف هایی که به ساختار کارم آسیب نمی زند این کتاب را در ایران منتشر کنم. من نوشتن این کتاب را در سفر یک ماهه ای که به پاریس داشتم در ساعت هایی که در کافه ها انتظار بازگشت همسر و دخترم از گشت و گذار را می کشیدم نوشتم. ساختار این کتاب سرشار از هرج و مرج است و در این کتاب نوعی آنارشیسم به چشم می خورد.
من هر شب برای خودم یک قصه می سازم
کلانتری گفت: هر شب که به بستر می روم تازه تخیلات به سراغ من هجوم می آورند و من شروع به نوشتن می کنم. برای این که بتوانم بخوابم هر شب با تخیلاتی که دارم برای خودم یک قصه سر و هم می کنم تا خوابم ببرد.
تجربیات نسل ها هیچ وقت منتقل نشده است
اوبا اشاره به تجربیاتش در حوزه تصویرگری کتاب گفت: سال ها پیش در مراسمی با حضور وزیر آموزش و پرورش از من به عنوان قدیمی ترین تصویرگر کتاب های درسی تقدیر شد. زمان اهدای جایزه حسرت خاصی در سخنان وزیر فرهنگ درباره تصویرسازی های من بود و از خاطرات خوش خودش با تصاویری که من کشیده بودم گفت اما نمی دانم چرا هیچ وقت از من نخواستند که اطلاعاتم را دراین بخش در اختیارشان بگذارم و چرا سرنوشت تصویر سازی کتاب درسی این شد.
کلانتری می گوید،نسل من یاد گرفته بودند که تصاویری که برای کتاب درسی می کشیدیم یک لبخند بر روی لب هایشان باشد اما نمی دانم چرا پس از انقلاب چهره های تصویر سازی شده در کتاب های درسی همه اخمو شدند.
او افزود: پیش از انقلاب به همراه دوستم به کازرون رفتیم و آنجا دوستم از گروهی از بچه ها پرسید آیا می دانید این آقای تصویرهای کتاب های شما را کشیده، برخورد آنها با من بی نظیر بود و من پاداش کارم را از این بچه ها گرفتم. در آن دوره شاه هر روز ورزشکاران را دعوت می کرد و از آنها تجلیل می کرد اما انگار کارهای امثال من هیچ وقت به چشم شان نیامد و بچه های کازرون بزرگ ترین پاداش را به من دادند.
او درباره طراحی روی جلد کتاب های انتشارات فرانکلین گفت: در آن دوره خلاصه داستان ها و کتاب ها را به ما می دادند و ما براساس آنها برای کتاب ها طرح جلد کار می کردیم و چون برای کشیدن طرح روی جلد به فضای فکری نویسنده توجه داشتیم شیوه طراحی هر طرح جلد با هم متفاوت است.
کلانتری درباره موسیقی گفت: به موسیقی سنتی ایران علاقه چندانی ندارم. علاقه من به موسیقی پاپ است. من واقعا از شنیدن صدای گیتار اسپانیایی لذت می برم.
او همچنین درباره تفاوت های فرهنگی ایران با کشورهای همسایه گفت: با این که ایران همسایه ترکیه و افغانستان و پاکستان است اما از نظر هنری هیچ یک از آنها در حد ایران نیستند. در کدام یک از این کشورها فیلمی چون "جدایی نادر از سیمین" ساخته شده که جایزه اسکار بگیرد. فیلمی که توانسته با وجود هرگونه ممیزی ها حرف خودش را بزند. کدام یک از این کشورهای همسایه فردی هم اندازه عباس کیارستمی دارند که جایزه آفتاب تابان ژاپن را دریافت کند؟ که عالی ترین نشان این کشور است.
کلانتری ادامه داد: در حراج کریستیز جایگاه ایران در عرصه بین الملی به خوبی مشخص است. سال هاست که ایرانی ها در این حراج حرف اول را می زنند.
معیار من برای شناختن خودم فلسفه سارتر است
کلانتری با اشاره به این مطلب که برای شناختن خود باید از کانال دیگری عبور کرد گفت: من خودم را نمی شناسم و قرار گرفتن در کنار دیگری است که ویژگی ها من را به من می شناساند.
عباس مشهدی زاده هم گفت: ایرانی ها همواره آدم هایی چند وجهی بوده اند و بیشتر هنرمندان ایرانی در رشته های مختلف فعالیت کرده اند و اتفاقا موفق هستند .مثلا مهدی سحابی نجار، نویسنده، مجسمه ساز، مترجم،بازیگر خوبی بود . این ویژگی را در ابن سینا هم می توانیم بینیم و یا عباس کیارستمی با این که یک ریال صرف آموختن سینما نکرده است و نقاشی خوانده ، خودجوش و خودآموخته سینما کار کرده و اتفاقا یکی از افتخارات ایران در این عرصه به شمار می رود.
کلانتری همچنین درباره هنر مردمی گفت: من در نقاشی هایم از هنر مردمی استفاده می کنم اما این دلیل نمی شود که برخورد من هم مثل آنها با عناصری باشد که در زندگی شان به چشم می خورد.مثلا در آثار من اسفند هایی برای دوری از چشم زخم دیده می شود اما این دلیل نمی شود که من هم مثل مردم اعتقاد به تاثیر اسفند داشته باشم.
کودک درونم من را به پیش می برد
کلانتری گفت: وقتی من زندگی خودم را آنالیز می کنم می بینم که در درون کودکی وجود دارد که دست من را می گیرد و با خود به این سو و آن سو می برد و موتور اصلی حرکت من همین کودک درونم است.اما این گاهی بد است که همچون کودک قهر می کنم و از اطرافیانم دلخور می شوم.
انتهای پیام/
مریم آموسا