سرویس تجسمی هنرآنلاین/

مهدی حسینی دبیر نمایشگاه جنبش سقاخانه و بهنام کامرانی نقاش، پژوهشگر و منتقد هنری به دعوت هنرآنلاین طی نشستی این جنبش هنری را که کمتر درباره‌اش گفته و نوشته شده را بررسی کردند که بخش اول آن در اختیارتان قرارگرفت. آن چه در ادامه می‌خوانید بخش دوم گزارش این نشست است.

برمی‌گردیم به سئوالی که در رابطه با این نمایشگاه مطرح می‌شود یعنی این که آیا تنها همین هشت نفر را می‌توانیم در این جنبش قرار دهیم یانه؟ چون این نمایشگاه جنبش "سقاخانه" را به این هشت نفر محدود کرده؛ به هرحال این نمایشگاه پس از سال‌ها به نوعی دارد این جنبش را معرفی مجدد می‌کند و تاثیرش را در نسل جوان نمی‌شود انکار کرد.

حسینی: ببینید این نمایشگاه صرفا مرتبط با جنبش "سقاخانه" است. بله تعدادی از هنرمندان هستند که متاثر از این جریان بوده‌اند، مثل روح بخش ولی او در آن دوره اساسا مینیاتور کار می‌کرد. یا مثلا ضیاءالدین امامی در اصفهان. من به این مسئله توجه داشتم ولی دیدم که اگر این کار را بکنم روزنه‌ای را باز کرده‌ام که جلوگیری از گسترش‌اش به این راحتی نخواهد بود. به هرحال باید منصفانه برخورد کرد. با وجود علاقه‌ای که شخصا به روحبخش دارم وقتی به کارهایش نگاه می کنیم می بینیم که در حقیقت بیشتر از این که متاثر از سقاخانه باشد از عربشاهی تاثیر گرفته است. مربع ها، تزئینات و خطوط و شاکله کارش متاثر از عربشاهی است. کارهای ضیاءالدین امامی که متعلق به این دوره است هم طبیعت بیجان هایی کلاسیک است و آن جا که کارهایش نزدیکی هایی با سقاخانه پیدا می کند وقتی به زمان خلق شان نگاه می کنیم می بینیم که متعلق به دهه 60 است یعنی بیست سال از ماجرا گذشته. یعنی پس از گذشت سال ها این هنرمندان متاثر از سقاخانه شروع می کنند به کار کردن.به همین دلیل است که می گویم اگر چنین روزنه ای باز می شد دیگر نمی شد جلوی آن را گرفت و مثل روزنه ای که در سدی ایجاد شود فوران می کرد و هرکسی مدعی چنین ارتباطی می شد. ضمنا مطمئن بودم که در چنین صورتی این عزیزان یعنی این هشت نفر به من معترض می شدند که تو خودت شاهد بودی و با ما سر یک کلاس نشستی، چرا عده ای دیگر را وارد این جمع کردی و مگر نمی دانستی که این ها در آن دوره به چه شکل و شیوه ای کار می کردند. در نتیجه باید بگویم این ها می توانند در نمایشگاهی دیگر تحت عنوان "هنرمندان متاثر از جنبش سقاخانه" که می تواند شامل افراد بیشتری از این ها هم که گفتیم باشد معرفی شوند.

آقای کامرانی نظر شما دراین مورد چیست؟

کامرانی: خب بله من فکر می کنم وفادار ماندن به جنبه تاریخی خیلی اهمیت دارد. نکته دیگر این است که صرف نظر از نوشته های خیلی کوتاه در این زمینه که خود آقای حسینی هم اشاره کردند و قرار است در کاتالوگ نمایشگاه هم گنجانده شود، واقعیت این است که اکثر هنرمندان آن دوره بیشتر با یک شکل غریزی و همان طور که اشاره شد در اثر یک هژمونی و یک روح حاکم بر دوران این گرایش را دنبال می کرده اند. درواقع حکومت هم یک مقدار تبلیغ می کند و حتی حمایت می کند از خرید آثار. ولی این اصلا به این معنا نیست که این جنبش یک جنبش حکومتی است. اوایل این شبهه یک مقدار به وجود آمده بود. ولی آن چیزی که به نظر من در مورد سقاخانه اهمیت دارد صرف نظر از استثنائات مثل بعضی از کارهای ژازه تباتبایی یا مثلا اویسی که اساسا فیگوراتیو هستند، جنبه فرمالیستی سقاخانه ای ها است. این به نظر من خیلی اهمیت دارد. تقریبا قبل و بعد از این کمتر داریم هنرمندانی که بتوانند به یک جنبه نسبتا ناب از فرمالیسم - این را در پرانتز می گویم به خاطر اینکه واقعا ناب نیست و ماهیچوقت نتوانستیم در فرمالیسم ناب باشیم مثل هنرغرب- و تلفیق این فرمالیسم با جنبه های سنتی برسند. من می خواهم باز این جا اشاره بکنم که خیلی از این هنرمندان در عین این که دارند از سنت و عناصر مذهبی استفاده می کنند یک جوری دارند سنت زدایی هم می کنند. مثلا رفتار زنده رودی در کارهایش نسبت به عناصر سنتی خیلی مذهبی نیست. برای همین کارهای این ها بیشتر در واقع فرم عناصر سنتی را برمی دارد و با آن بازی می کند. شاید این لفظ بازی می تواند در مورد بعضی از این هنرمندان خیلی صادق باشد که برمی دارد با این ها بازی می کند و این بازی را تا جایی که می تواند امتداد می دهد. البته مطالعه بعضی از این هنرمندان خیلی عمیق تر و درون گرایی بعضی از این ها بیشتر است. مثلا آقای تناولی سال ها است که دارد روی دست بافته ها و عناصر سنتی عشایری کار می کند و از آن ها استفاده می کند، اما من می خواهم به این نکته اشاره کنم که این جنبش در واقع همچنان یک جنبش فکری خیلی منسجم نیست .بیشتر با تکیه بر آن روح دوران که اشاره کردند و بیشتر مبتنی بر غریزه اش کار می کند ولی اهمیت این جنبش به نظر من در تلفیق درست سنت و عناصر مدرن است آن هم به شکل فرمالیستی اش که یک مقدار مفقود است و شاید به همین دلیل است که سقاخانه اهمیت پیدا کرده برای این که اصولا ما دریافتمان نسبت به هنر انتزاعی و هنر فرمالیستی دریافت خیلی عمیقی نیست. ما هنوز نمی توانیم آثار خیلی هندسی انتزاعی را به خانه هایمان بزنیم و از آن ها لذت ببریم. حتی پذیرشش برای خود هنرمندان هم سخت است. آن هنرمندانی هم که در جنبش های انتزاعی موفق شده اند بیشتر هنرمندانی هستند که یک جاهایی ارتباط با طبیعت یا ارتباط با عناصر آرکائیک و مذهبی یا سنتی را هنوز نگه داشته اند.برای همین جنبش سقاخانه خیلی این جا اهمیت پیدا می کند. ولی نکته ای که در نمایشگاه دیدم و می خواستم آقای حسینی درباره اش صحبت کنند روی چینش آثار بود. به نظر من اگر در رمپ های موزه می توانستیم جنبه معرفی شخصیت هر نقاش را به طور مجزا دریافت کنیم خیلی بهتر بود. من خیلی متوجه نشدم که چرا این ها پراکنده چیده شده و این پراکندگی تا آخر نمایشگاه هم ادامه پیدا می کند.

حسینی: ابتدا ما به این سمت رفتیم. ولی خب متوجه شدیم که برخی خیلی بزرگ نما و برخی دیگر خیلی در موضعی پایین کارشان مطرح می شود و بعد بلافاصله این به ذهنمان رسید که هم مورد اعتراض قرار می گیریم و هم ممکن است به ما بگویند که تمام تلاشتان این بوده که تنها چند نفر دیده بشوند و به دیگران کم بها داده شود یا تحت الشعاع قرار بگیرند. در ایران در مورد این مسائل فورا می گویند که برنامه ریزی شده بوده. درنتیجه چیزی شبیه به همین چیدمانی که در نظر شما هست را انجام داده بودیم ولی آن را به هم زدیم. البته در شکل فعلی هم چیدمان نکات مثبتی دارد . مثلا ما در آن به اصطلاح هشتی یک اثر قندریز را می بینیم و در حالی که تمام نورها را هم کم کرده ایم می گردیم ودر یک خلوت اثری از تناولی را می بینیم. یکی از بینندگان خارجی این چیدمان را خیلی تایید کرد و گفت که خیلی صمیمانه می شود با آثار خلوت کرد و در مقابلش قرار گرفت. من شدیدا اعتقاد دارم اصولا این که فاصله کارها کم باشد و مخاطب نتواند ذهنش آرام شود و بعد سراغ یک کار دیگر برود صحیح نیست. در حالی که ما می توانستیم کارهای بیشتری در این نمایشگاه داشته باشیم و مثلا فقط حدود پنجاه اثر از زنده رودی و نزدیک به سی اثر از تناولی داشتیم.

تاثیرگذاری هنرمندان روی این جنبش هم قطعا متفاوت از هم است. مثلا تاثیر تناولی با تبریزی متفاوت است. چون همان طور که دراین نمایشگاه به نظر می رسر نقش بعضی ها پررنگ تر بوده و بعضی ها کمتر دیده شدند می خواهیم ببینیم تاثیرگذاری هرکدام این آدم ها روی این جنبش، حالا تبریزی به نوعی با نقاشیخط یا تاثیر تناولی با مجسمه هایش چگونه بوده و نظرتان در این باره چیست؟

کامرانی: آن چیزی که هنوز مفقود است که شاید در هنر غرب به این صورت دیده نمی شود این است که مثلا شما از دوره لئوناردو داوینچی می توانید بفهمید که او در مورد کارش چگونه فکر می کرده و مولفه هایش را از کجا برمی داشته و همین طور تا برسیم به هنرمندان معاصر. چیزی که در حوزه هنر مدرن ما مفقود است مسئله نظریه داشتن و نوشتار و آرشیو در مورد چنین اتفاقاتی است. چند سال قبل خیلی از نقاشان جوان دریافت همه گیر و درستی در مورد جنبش سقاخانه نداشتند چون آثار زیادی از این هنرمندان دیده نشده باقی مانده بود . من همیشه می گویم بازگشت به سقاخانه. الان چند سال است که دوباره با حراجی ها و اقبال اقتصادی و دوباره مطرح شدن یک سری از این عناصر در هنر معاصر جهان یعنی مثلا "پترن pattern" یا نقش یا خط دوباره به این عناصر بازگشت شده و به آن ها اهمیت داده شده است. وگرنه آن طور که من به یاد می آورم تا ده سال پیش سقاخانه ای ها خیلی مهم نبودند. اگرچه بعضی جاها مثل دانشگاه هنر همواره این قضیه اهمیت داشته و یادآوری شده ولی واقعیت این است که در واقع روح دوران هنوز به این ماجرا اهمیت نداده به خاطر این که به نظر من بعد از انقلاب جریان هنر فیگوراتیو بود که خیلی اهمیتش بیشتر شد. به خصوص بعد از جنگ و طبیعی هست که تا حدی از جریان مدرنیسم دور شدیم. الان جنبه های تازه سقاخانه ای ها شاید بیشتر به چشم می آید و شاید خیلی کمتر به آن ها اشاره می شود.مثلا یک تابلو خیلی هوشمندانه و خیلی جذاب از زنده رودی در همین نمایشگاه هست که خیلی هم استثناء است .چون به نظر من زنده رودی از جنبه های معناشناختی کلمه همواره فرار می کند یا آن رابه طنز می کشد، که این کار هم طنز دارد ولی رفتار جذابی با کلمه سوزن و سوزان کرده که خود این کلمات از نظر واژه آوایی شعری حتی خیلی می تواند تاثیر حسی داشته باشد. و این جنبه های جالب و تازه ای هست یعنی بر برداشت مفهومی نسبت به خط که کماکان در هنر مدرن ما غایب هست در بعضی از این کارها قابل شناسایی است و من فکر می کنم که به هرکدام از این هنرمندان باید با ظرفیت های خودش دوباره نزدیک شد. یعنی درست است که یک نمایشگاهی فراهم آمده یا یک جنبشی داریم به اسم جنبش سقاخانه ولی وقتی که به هر کدام از این ها نزدیک می شویم اتفاقا چیزهایی خاص خود دارد که ممکن است اصلا از آن چیز کلی ما را دور کند ولی جذاب است. مثلا رفتاری که ژازه تباتبایی برای نام گذاری کارهایش دارد و اسم کارهایش بسیار جذاب است و اصلا به نظر من مدرنیستی نیست و خیلی طنزآمیز است و به نظر من این می تواند درمورد ژازه و کاراکتر ژازه خیلی جالب باشد به خاطر این که هم تئاتر کار می کند و هم هنرپیشه بوده یعنی بعضی از این ها شخصیت های خیلی تاثیرگذاری هستند. همان طور که اشاره شد بعضی ها فقط نقاش اند و بعضی ها جنبه آموزشی و پژوهشی شان خیلی اهمیت پیدا می کند که طبیعی هم هست و بعضی ها هم کاراکتر های جذابی هستند که به نظر من باز باید خود این کاراکترها را هم دوباره شناخت. یعنی ما شاید خیلی کمتر می دانیم که مثلا ژازه شعر می گفته و بعد می بینیم رفتار شاعرانه اش و رفتاری که با کلمه کرده از نظر خود کار با کلمه و کالیگرافی در کارهایش بسیار تازه است. به شکلی که حتی بعضی از گرافیست های جوان دوباره دارند برمی گردند شعرهایش را خوانش می کنند. یا استفاده از ماده در کار هنری که به نظر من یکی از شاخصه های هنر مدرن ایران است و ولع عجیبی که برای استفاده از موادی غیر از مواد نقاشی و کار با ماده در هنر مدرن ایران مثلا کار با کاهگل وجود داردکه باعث می شود هنرمندان از نقاشی فراتر بروند و به اصطلاح چیزهایی مثل کلاژ و استفاده از مهر را وارد نقاشی کنند که رفتارهای شاخص هنر مدرن است و نشان می دهد که این ها به شکل خیلی غریزی خوب توانسته اند از این روش استفاده بکنند. من تاکید می کنم به این که ما باید جریان هایمان را ارزش گذاری بکنیم. مثلا در مورد کمال الملک من نظر آقای حسینی را تایید می کنم و تنها می خواهم یک حاشیه به آن اضافه کنم که کمال الملک بسیار ایرانی است. تکنیک غربی را دارد ولی موضوعاتش عمیقا ایرانی است حتی در نوع قلم زدنش در منظره نگاری جنبه های پرداز را می توان دید. به نظر من وقتی روی شخصیت های فرهنگی و هنریمان ارزش گذاری می کنیم، آن وقت می توانیم به آن ها نزدیک شویم. شاید به این خاطر که نقد ما بیشتر از نقد چپ می آید همواره ارزش های فرهنگی و تاریخی و هنری خودمان زیر سئوال برده ایم و نفی کرده ایم . در حالی که من در یک میزگرد در ژاپن حضور داشتم که در آن جا یک شخصیت مثل کمال الملک را داشتند با عکس هایی که اورا در حال کپی برداری از آثار لوور نشان می داد و با این حال از او به عنوان یک مستر و هنرمند مهمشان یاد می کردند. به نظر من الان وقتش رسیده که به لحاظ تحلیلی و تاریخی به جریان های هنری نزدیک شویم و حتی یک برگ هایی را از لابلای تاریخ بیرون بکشیم وبا افراد و کسانی که زنده هستند مصاحبه کنیم و نکته هایی که در موردشان وجود داشته را بیرون بکشیم. گاهی وقت ها به نظر من نقد چپ نگذاشته این ها دیده شود یا یک شخصیتی را خیلی بزرگ کرده. من اصلا نمی خواهم شخصیتی مثل بهمن محصص را زیر سئوال ببرم . او به خاطر متفاوت بودنش بسیار شخصیت مهمی است ولی هیچ کدام از این شخصیت ها شاید کمتر از او نیستند ولی نقد چپ مثلا او یا اسپهبد را بالا برده. من می خواهم بگویم ما به لحاظ تاریخی مجبوریم نسبت به بعضی شخصیت ها و حتی نسبت به کاراکترهایشان بازنگری کنیم. یعنی اگر واقعا یک کسی زندگی نامه یا کاراکتر ژازه را بیرون بکشد و نشان بدهد به نظرمن با یک پدیده ای روبرو می شویم که کمتر در جهان حاضر می توانیم از این شخصیت ها داشته باشیم. این ها چیزهایی است که یک چنین نمایشگاهی می تواند به بحثش دامن بزند و ما به این آثار نزدیک تر شویم .

حسینی: اغلب سقاخانه ای ها به طور مشخص دانشجویان دانشکده هنرهای تزئینی بودند و کسانی بودند که دقیقا تحت تاثیرآن سیاست فرهنگی و آن برنامه ریزی فرهنگی کار کردند و شکل گرفتند. زنده رودی ، پیلارام، عربشاهی، تبریزی و قندریز در راس شان. یعنی گروه هشت نفره سقاخانه پنج نفرشان دانشجویان این دانشکده بودند و تحت تاثیر و نفوذ این سیاست فرهنگی و این برنامه آموزشی بودند. سه نفر دیگر ازجمله ژازه را که اشاره کردند اصلا فارغ التحصیل هنرهای دراماتیک بود. البته حرف هایی که می زنم به هیچ وجه نفی این افراد نیست. تناولی ایتالیا تحصیل کرده بودو خودش هم می گوید تحت تاثیر "مارینو مارینی" بود. اویسی هم حقوق خوانده بود و از کارمندان عالی رتبه وزارت امورخارجه بود. این ها اغلبشان هم به اصطلاح باهوش بودند و هم اینکه کاریزما داشتند. ممکن است مثلا ما نوشته ای از پیلارام نداشته باشیم ولی قندریز چیز می نوشت و حرف دارد و از این رویکرد به ارزش های خودی نام می برد. بنابر این این ها شاخص تر و تاثیر گذارتر می شوند و در عین حال هیچ وقت کارشان به سطح تزئینی صرف نزول پیدا نمی کند. خب صادق تبریزی وقتی به کارش نگاه می کنیم چون در هنرستان مینیاتور هم خوانده بود این تاثیرگذاری رهایش نمی کند ولیکن قندریز ، زنده رودی و پیلارام و عربشاهی که نقاشی خوانده بودند این تاثیرگذاری ها را نداشتند و شاگردان مستقیم خانم شکوه ریاضی بودند که باز یک دانش آموخته اروپایی بود و شخصیت شان تحت تاثیر او شکل میگیرد. افزون بر این ما می بینیم که میزان فعالیت این ها خیلی زیاد بود و پیوسته در معرض انتقاد و نمایش و ارائه آثارشان بودند. زنده رودی خیلی پرکار و فعال بود یا مثلا عربشاهی که نه فقط در سطح ملی که خارج از محدوده های جغرافیایی خودمان مطرح بود. خب این ها تاثیر زیادی روی ماجرا می گذارد. ویژگی های آثار هرکدام از این ها هم اهمیت دارد. مثلا من کارهای اقای اویسی را دوست دارم ولی باز آدم احساس می کند یک رویکردی به خوشامدگویی به مخاطب دارد. در صورتی که زنده رودی این خوشامد گویی را ندارد حتی یک خرده شیطنت می کند. یک مقدار با طنز و مطایبه با مخاطب روبرو می شود. مسئله این جا است که او اصلا خوشنویس نبود ولی درکی که از کالیگرافی ما کرد هیچ کدام به اعتقاد من نکردند. در حالی که مثلا پیلارام سطح ممتاز خوشنویسی هم داشت. زنده رودی آمد از ریتم و حرکت خط فارسی و سیاه مشق ها استفاده کرد. ادعای خوشنویسی هم نداشت. واین حائز اهمیت است. چیزی که دیگرانی که کالیگرافی کار می کنند اصلا توجهی به آن ندارند. خب به این علت است که این ها شاخص می شوند.

کامرانی: من می خواهم به یک جنبه دیگ هم اشاره کنم که این ها دریک دوره هایی تجربیات متفاوت داشتند و این تجربیات باز توسط دو یا سه نسل بعدتر به یک شکل دیگر همچنان در هنر معاصر وجود دارد. مثلا تجربه هایی که قندریز در نقاشی های شبانی اش دارد الان به شکلی دیگر در کارهای رکنی حائری زاده ما می توانیم ببینیم. یا مثلا کارهای آخر قندریز که دیده نشده و اسلایدهایش را آقای پاکباز دارند که امیدوارم یک روزی منتشر شوند چون خیلی شگفت آورند. او خیلی خیلی به مینیمالیسم پالوده ای دست پیدا کرده که حتی می شود گفت از سقاخانه خیلی دور است. یا مثلا خود زنده رودی یک دوره روی معماری ایران کار می کند که در واقع خیلی سقاخانه ای نیست. می خواهم اشاره بکنم که همچنان خیلی از این نقاشان چه قبل و چه بعد از این کارها تجربیات متفاوت دارند . این نشان می دهد که این یک جنبش پالوده و دریافت این ها نسبت به سنت و مدرن دریافت صد در صد تحلیلی نیست اگرچه چنین انتقادهایی می شود که درواقع ضیاءپور کوبیسم را شناخته ولی دریافتش نسبت به کوبیسم مثلا ناقص است و کارهایش کوبیستی نیست. به نظرم این در هنر خیلی اشکال ندارد . شما می توانید در هنر دریافتتان غلط باشد ولی کارتان یک کار تازه باشد. مثلا در مکتب اول قاجار هنرمندان پرسپکتیو را ناقص استفاده کردند ولی این باعث یک ویژگی شده . یعنی وقتی مثلا کارهای صنیع الملک را نگاه می کنید به خاطر همین پرسپکتیو غلط کارهایش جنبه متافیزیکی پیدا کرده. حتما در هنر لازم نیست همه چیز درست سرجایش قرار بگیرد. گاهی وقت ها به خاطر دریافت های ناقص این اتفاق ها می افتد. یک نقد دیگر هم که معمولا می شود این است که چرا این ها در جنبش هنر مدرن جهانی حضور نداشتند یا اسمشان ثبت نشده. به نظر من یک دلیل عمده اش برمی گرددبه همین مسئله نظریه و مسئله بعدی اش برمی گردد به مطرح نشدن هنر ایران در جهان که یک مقدار به رسانه ها برمی گردد وبه آن بازوهایی برمی گردد که باید آن را مطرح می کردند.

اگر بخواهیم موضوع را جمع بندی کنیم باید بگوییم که با وجود این که زمان دقیق آغاز و قطع شدن این جنبش را نمی دانیم و فقط می توانیم حدودا زمانش را تعیین کنیم. به هرحال هنر معاصر یک رویکردی دارد که برگردد و بازخوانی کند هنر گذشته را . کمابیش این بازگشت را در هنر معاصرمان داریم. فکر می کنید چه جنبه هایی وجود دارد که در جنبش سقاخانه می شود بازخوانی کرد و هنوز می تواند هنری باشد که در جریان هنر معاصر تاثیرگذار باشد؟

حسینی: در مورد بخش اول سئوال باید بگویم اتفاقا این جنبش از آن مواردی است که می شود برایش تاریخ تعیین کرد. حالا اگر نوشته نشده ولی خود من تاریخ زنده آن دوره هستم. شروع آن را در بینال سوم یعنی در سال 1341 می توان شناسایی کرد و پایانش هم در سال 1356 بود که خیلی از این عزیزان از ایران رفتند یا فوت کردند.

یعنی اگر این اتفاق ها نمی افتاد این جنبش می توانست بیشتر از این ها ادامه داشته باشد؟

حسینی: به نظرم همان طور که آقای کامرانی هم در لابلای صحبت هایشان اشاره کردند این جنبش به نوعی ادامه دارد. منتها به آن قوت و با آن هژمونی که در آن دوره بود نیست ولی یک دوره 15 ساله از 1341 تا 1356 را سپری کرد. از نظر این که آیا این متوقف شده یا توان دم زدن ندارد این را معتقد نیستم. خیلی از هنرمندان رویکرد دارند به این که به ارزش های خودی توجه کنند. یک نوع بیداری بعد از آن تاثیرات آنی و زودگذری که در جریانات جدید بود اتفاق افتاده و همین که دومرتبه فرهنگ خودی، نقش، کالیگرافی و بیان تجسمی گذشته بیان نوینی در دوره معاصر داشته باشد می شود گفت به نوعی این حیات ادامه دارد.

کامرانی: نکته ای هم که من می خواستم اضافه کنم این است که آیا سقاخانه یک جنبش بود. به نظر من مکتب خیلی می تواند بهتر به آن اطلاق شود. به خاطر این که در واقع ما یک سبک منسجم مثل اکسپرسیونیسم یا امپرسیونیسم را نداریم و در واقع با یک گرایش فکری مواجهیم که خارج از پرانتز سقاخانه ای ها در افراد دیگری هم دارد اتفاق می افتد. ولی اهمیت سقاخانه ای ها به این است که یک نفرپیدا شود این ها را در یک نمایشگاه جمع کند که اعضایش هم سال ها به فعالیت ادامه می دهند و تاثیر گذار می شوند و سقاخانه اهمیت پیدا می کند. همزمان ما می توانیم نمایشگاه هایی را هم درآن زمان مثل نمایشگاه آبی و موارد دیگر نام ببریم که افرادی دور هم جمع شدند که ریشه های گرایش هایی مثل کانسپچوالیسم را می شود را در آن ها پی گرفت. ولی تجربیاتی که در سقاخانه اتفاق می افتد متنوع تر است و دریافت تلفیق بین سنت و مدرن به درستی دراین جنبش اتفاق می افتد و به نظر من مهم ترین هنرمندانش به یک فرمالیسم با تکیه بر عناصر خط و تزئین و این ها در هنر خودشان دست پیدا می کنند.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/