هنرآنلاین/
علی مرادخانی معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در اولین نشست رسانهای خود علاوه بر پرداختن به وضعیت موجود در عرصه هنر و اعلام اینکه پیشبینیهایی برای برخی از تغییرات در ساختار سازمانی معاونت هنری از جمله ارتقا دفتر موسیقی به اداره کل موسیقی، رویکرد شورایی به مدیریت سالنها و کوچک کردن سیستم اداری و دیوانی معاونت هنری در سه ماه گذشته اندیشیده شده، ایدههای راهبردی خود در خصوص سیاستگذاریهای کلان هنری را هم با حاضرین در نشست در میان گذاشت که به نوبه خود میتواند با اهمیت و تعیینکننده تلقی شود.
مرادخانی با تبیین سرفصلهایی که به زعم او باید گامهای بعد از استقرار معاونت هنری ارشاد قلمداد شود، در حقیقت بعضی از مسائل مرتبط با فعالیتهای هنری را نیازمند تجدید نظر و تغییرات ساختاری عنوان کرده که البته جای بحث و بررسی دارد. بر این اساس نگاهی به این سرفصلها و پرداختن به امکانات و ظرفیتهای احتمالی نهفته درآن حالی از فایده نخواهد بود.
قوت گرفتن انجمنها و سندیکاهای هنری
انجمنهای هنری را بدون تردید باید به عنوان بدنه اصلی هنرمندان شاخههای مختلف هنری در نظر گرفت. با این حال موانع و محدودیتهایی که پیش روی این تشکلها بوده موجب شده تا بهرهوری لازم و قوتگرفتن انجمنهای هنری تاکنون محقق نشود. یکی از مشکلات پیش روی انجمنهای هنری در ایران، که عمر چندان طولانی هم ندارند، وابستگیهای مالیشان به بخشهای دولتی است که آنها را از انجام برنامهریزیهای بلند مدت و برگزاری نمایشگاههای مستقل محروم کرده است. این در حالی است که انجمنهای تخصصی میتوانند در باز تعریف و تقویت چرخه اقتصادی هنر و نهادینه کردن جریانهای هنری نقش مؤثری ایفا کنند. به همین دلیل سیاستگذاری، برنامهریزیهای کلان و تبیین زمینه رشد آنها باید به وسیله اهل فن صورت پذیرد. باید نه تنها هنرمندان را در سیاستگذاری هنر سهیم کرد، بلکه سیاستگذاری در این عرصه را اساسا به خود هنرمندان سپرد. در این رابطه مهمترین موضوع، تقویت انجمنهای تخصصی و واگذار کردن امور هنری به خود انجمنهاست و لازم است که وظایف در چارچوب مسئولیتها به خود انجمنها سپرده شود. این در حالی است که در چند سال گذشته فعالیت این تشکل هابه شدت محدود شده است.
توسعه فعالیتهای هنری در عرصه بینالملل
عیار هنر ایرانی چنان است که اگر بستری برای عرضه آن به جهان فراهم شود، میتواند در دورترین نقاط دنیا هم مخاطب و خواهان خود را جذب کند و تبدیل به یک هنر جهانی شود. این امکان به ویژه در بخش خصوصی باید فراهم شود. ارتقاء جایگاه اثار هنری در سطح بینالمللی و تلاش برای عرضه آثار هنرمندان ایرانی در بازارهای جهانی امروزه اولویتی غیرقابل انکار درعرصه هنر کشور است.
این در حالی است که موفقیتهای چشمگیر هنر مدرن و معاصر ایران در منطقه را باید نتیجه فعالیت مستمر دستاندرکاران و جامعه هنری برای معرفی آن در صحنههای بینالمللی دانست. بازتاب استقبال منطقهای از هنر نوین و معاصر ایران، بهخصوص از سال 2008 که پای آثار ایرانی را در صحنههای بینالمللی هنر باز کرد نتیجه همین فعالیتها است.
توجه به این مقوله با ایجاد زمینههای حضور بیشتر هنرمندان ایرانی در رویدادهای بینالمللی و حراجهای خارجی فراهم میشود و به این ترتیب علاوه بر رونق اقتصاد هنر و معرفی و نفوذ آثار هنری ایرانی در سایر جوامع، بستر لازم برای تبادلات بین فعالان عرصه هنر در داخل با جوامع دیگر ایجاد شده که بیتردید، این مهم با حفظ استقلال بخش خصوصی محقق خواهد شد.
بودجه هنر
"بودجه هنر بسیار ضعیف و نحیف است". این عبارتی بود که مرادخانی در نشست رسانهایاش در توصیف وضعیت بودجه فعالیتهای هنری عنوان کرد. 12 میلیارد بودجه سالانه معاونت هنری است که به گفته مرادخانی این بودجه حتی کفاف بخش تئاتر را نمیدهد. اگر بخواهیم بیپرده و شفاف به مشکلات بودجه و معاونت هنری بپردازیم، باید بگوییم که مشکل جدی در این زمینه دولت نهم و دهم ایجاد شد به نحوی که وزیر وقت آشکارا عنوان کرد که بیشترین بخش همین بودجه محدود وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به حوزههای عقیدتی اختصاص مییابد. نتیجه این بیتوجهی به هنرمندان هم چیزی نبود به جز حذف تدریجی نمایشگاههای خارجی، شرکت نکردن در دوسالانههای بینالمللی و اعزام نشدن هنرمندان به خارج از کشور.
متاسفانه در بودجهبندی کشور در بخش هنر با شرایط ایدهآل فاصله زیادی داریم و بودجهای که تاکنون به این بخش اختصاص داده میشد در شان هنر، هنرمند و مقام انسانی او نیست. بنابراین برای پیشرفت هنر کشور در کنار افزایش بودجه بخش هنر، باید از مدیران لایق و کارآمد برای اداره این بخش و حتی انجام کار کارشناسی در مورد قانون بودجه این بخش استفاده شود تا بتوانند نحوه صرف بودجه را به سمت یک حرکت سازنده و هماهنگ با واقعیت و شرایط اقتصادی کشور رهنمون کنند.
تعامل با دیگر نهادها برای پیشبرد فعالیتهای هنر
علاوه بر معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نهادهای دیگری چون سازمان میراث فرهنگی و سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران در بخش هنر فعالیتها و وظایفی در برنامه سازمانی خود تعریف و تبیین کردهاند. این نکته که به چه علت تاکنون این مراکز در پرداختن به رویدادهای هنری کشور تعامل نزدیک و منسجمی با یکدیگر نداشتهاند؛ اساسا پرسش بزرگی را ایجاد میکند. همین جزیرهای عمل کردن و عدم همافزایی در این حوزه است که عرصه هنر کشور را دچار موازی کاری و معضل بزرگی به نام جشنواره زدگی کرده. قابل تصور است در صورتی که امکانات و ظرفیتهای همه این نهادها چه به لحاظ نرم افزاری و چه سخت افزاری در راستای بهرهوری هرچه بیشتر آفرینشهای هنری قرار بگیرد و عرصه فرهنگ و هنر بر منافع سازمانی این نهادها ترجیح داده شود، آنچه مسلما شاهد آن خواهیم بود بهبود وضعیت کمی و کیفی فعالیتهای هنری از جمله جشنوارهها و نمایشگاهها است. در صورتی که معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موفق شود زمینههای چنین تعامل سازندهای را فراهم و نهادهای مرتبط با این حوزه را در این راه همگام و مجاب کند قدمی بزرگ در بهرهوری و ساماندهی رویدادهای هنری کشور را به نام خود ثبت خواهد کرد.
بیینالهای حرفهای هنری به جای جشنوارههای خٌرد
فعالیت بعضی از جشنوارههای متعدد که اغلب با بهرهبرداری از امکانات دولتی برگزار میشود به هیچ وجه قابل توجیه نیست و تجربه سالهای گذشته به خوبی نشان میدهد که جشنوارههای خرد و بیپشتوانه عملا به هیچ جریان هنری و یا ارتقاء کیفیت رویدادهای هنری منجر نشدهاند بلکه در حقیقت اساسا مفهوم و موضوع جشنواره را در اذهان عمومی کم اثر و ناکارآمد نشان میدهند. در صورتی که ما بتوانیم برای برگزاری بیینالهای حرفهای برنامهریزی کنیم و امکانات و ظرفیتها را در این جهت صرف کنیم بیتردید برگزاری جشنوارههای متعدد ضرورتی نخواهد داشت. پر واضح است که جایگزین شدن بیینالهای به جای جشنوارههای متعدد هم نیازمند تدابیر و برنامهریزیهای دقیق و همه جانبهای است که لازم است طیفهای مختلف هنرمندان در آن دیده شوند، به نحوی که با برنامهریزی برای فراخوانهای طولانی مدت و تبیین رویکردها هنرمندان فرصت تولید و خلق اثر برای حضور در رقابتی حرفهای را داشته باشند. علاوه بر اینها لازم است بیینالها را در سطح بینالمللی پیشبینی کنیم تا زمینه تضارب آرا ، تعامل و بده بستانهای هنری برای هنرمندان فراهم شود. مطمئنا بیینالهای هنری در صورتی میتوانند به توفیق همه جانبه در عرصههای داخلی و خارجی بدل شوند که به ایجاد جریانها و تولیدات حرفهای هنری بینجامند.
پر واضح است که معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در صورتی که قصد حمایت از جایگزینی بیینالها به جای جشنوارهها دارد ضرورتا از کارشناسان و فعالین هنری در این راه استفاده کرده بلکه اساسا برنامهریزی و تدوین راهکارهای برگزاری بیینالهای تخصصی را به اهل فن بسپارد. در شرایطی غیر از این چنین چرخش بنیادی در برگزاری رویدادهای هنری میتواند به آسیبهای کلان و غیرقابل جبرانی در جامعه هنری منجر شود.
تلاش برای ترمیم شکاف میان نسل های مختلف هنرمندان
به نظر میرسد آنچه موجب انقطاع زنجیره رشد و اعتلای هنر در کشورمان شده دگرگونیهای اجتماعی و تحولات فرهنگی طی دههها بوده است که عملاً تلاشهای هنرمندان هر دوره به علت بروز تحول در دیدگاههای فرهنگی دچار گسست شده و تجربیات و دانش هنری فراهم آمده به وسیله یک نسل به نسلهای دیگر منتقل نشده و همواره هر تلاش جدیدی در واقع به عنوان یک آغاز و با کماطلاعی از تلاشهای گذشته صورت گرفته است.
طی دهههای اخیر در نشریات و منابع معدودی به شرح احوال هنرمندان، دستاوردها و چگونگی شرایط اجتماعی و فرهنگی زمانشان پرداخته شده و در موارد کمتری آثار آنان چاپ و منتشر شده است که مجموع آنها شاید تنها یک کتابخانه کوچک را میتواند شامل شود. این کمیت در مقایسه با کشورهایی که در آن مکتبهای هنری استمرار داشته بخش بسیار ناچیزی را تشکیل میدهد. با رشد کمی جمعیت و روی آوردن نسل جوان به آموختن هنر، افزایش دانشکدهها و آموزشگاههای آزاد هنری آنچه امروزه حائز اهمیت است دریافت و توجه به راهکارهایی است که حلقه انفصال هنر یک نسل قبل را به نسل جدید پیوند میزنند. استمرار تجربیات و اندیشههای هنری و انتقال فضای هنری دورانهای گذشته میتواند به پر کردن خلاءای که در استنباط و برداشت نسل جوان از آفرینش هنری میشود، کمک شایستهای کند.
انتهای پیام/