به گزارش خبرنگار تئاتر هنرآنلاین،کتاب "ارزش ادبی نسخ تعزیه در ایران" نوشته دکتر احمد جولایی از سوی نشر افراز در دست چاپ است و به زودی وارد بازار نشر میشود .
جولایی در اینباره به هنرآنلاین گفت: "ارزش ادبی نسخ تعزیه در ایران" با این نگاه نوشته شده که نسخ تعزیه متونی ادبی برای اجرا هستند. در این صورت نسخ تعزیه ایرانی متونی از نوع ادبیات دراماتیک هستند. این ادبیات با ادبیات فارسی متفاوت است چون اصل بر یک وجود واسط بین اثر ادبی و مخاطب است و اثر واسط در اینجا گروه اجرا هستند. دقیقا مثل تئاتر که مستقیما برای خوانش نیست.
براین اساس تنها گونه ادبیات دراماتیک ایرانی تعزیه است؛ که دارای متن نوشتاری منظوم است. گاه ممکن است نسخه مخلوطی یا ترکیبی از نظم و نثر پیدا شود. خود پدیده نسخه در ادبیات فارسی کاربردهای دیگری هم دارد. نسخه واحد شمارش کتاب است یا در داروخانه از آن استفاده میشود که در فارسی به آن بیاض، بغلی، طومار ، مسوده و جنگ هم میگویند. معروفترین جنگهای ادبیات در تعزیه در دنیا یکی مجموعه واتیکان در کشور ایتالیاست ، مجموعه خچکو و مجموعه "سر لوئیز پلی" در انگلستان. از نسخ داخلی هم مجموعه "ملک" را داریم که در موزه ملک است. در میان مجموعه دارهای خصوصی هم در استان مرکزی و قم چندین مجموعه وجود دارد. چند مجموعه دیگر مثل "جندق" داریم اما کتاب حاضر بعد از معرفی همه اینها شروع میشود. در تحقیق حاضر اصل بر این است که اگر بپذیریم که نسخههای مجالس تعزیه ایرانی از جنس ادبیات دراماتیک هستند آیا دارای ارزشی افزوده مثل ارزش ادبی هم هستند یا خیر.
او در ادامه افزود: برای شناسایی یک اثر ادبی به دو خصیصه نگاه میشود. اول ریختار یا فرم و دوم جوهره.در ادبیات تعزیه جوهره تقریبا معلوم است. یک گونه حماسی دارد با ساختاری تراژیک. در اغلب مجالس لحظات بسیار ناب حسی و حتی لطیف ناب عاشقانه مثبت دیده میشود گرچه دارای مجالس لیریک هم هست. مثل تعزیه "شیخ صنعان و دختر ترسا" یا در مجلس "حلاج" اوج عرفان وجود دارد که از نوع عرفان حماسی است یا به طور مثال تعزیه ایام عاشورا تماما سیاسی مذهبی است. در مقابل تعزیه زکریا ، داوود و ابراهیم خیلی حکمتی است و نمونههای دیگر.
این مدرس تعزیه نسخههای تعزیه را دارای معیارهای ارسطویی دانست و گفت: بحث من این است که این نسخ در تعریف اولیه ارسطو از درام در کتاب بوطیقا که ترجمه فارسی آن فن شعر است میگنجند. فن در ادبیات عرب یعنی هنر شعرگویی. اگر بپذیریم زبان تعزیه همان زبان شعری و منظوم است؛بخش مهمی از نظر ارسطو تامین شده است. دوم آن که مضمون حوادث تراژیک و لیریک و حتی کمیک در آنها است. سوم اگر بپذیریم که هر پدیده هنری برای ارائه به مخاطب باید از یک قالب هنری هم برخوردار باشد میتوانیم از مجموعه نسخ ایرانی شاهد مثال بیاوریم که در ریختار و فرم و قالبهای بیرونی بسیار به استاندارد ها نزدیکند و انواع صناعات ادبی در آنها وجود دارد.
این پژوهشگر تعزیه در باره فصلهای این کتاب گفت: کتاب حاضر بخشهای متنوعی دارد. قسمت اول آن شامل تعریف ادب و ادیب است و اینکه ادبیات نمایشی چه تفاوتی با ادبیات دارد.
در بخشهای دیگر ارزشهایی که در نمونههای متعدد شعری در نسخ تعزیه یافت میشود مثل تلمیح، جناس و سایر صناعات ادبی بررسی میشود و همچنین تاکید بر این نکته که تعزیه برای خوانش نیست و برای اجرا در میدانگاه است.
جولایی در پایان گفت: بررسی ادبیات تعزیه خیلی از نکات مهمی که شاید تا کنون به آن توجه نشده را برای پژوهشگران ادبیات فارسی روشن میکند. ادبیات تعزیه میتواند بخشی از ادبیات عامیانه ما را که رو به فراموشی است در خود حفظ کند . ادیبان این مملکت میتوانند بخشی از ادبیات را در تعزیه جستجو کنند. انواع ظرایف ادبی و صنایع در آن وجود دارد و استفاده از واژگان عامیانه نه از ضعف بلکه از قوت آن است.