"استفان زاگمایستر" طراح برجسته اتریشی به تازگی مجموعه‌ای از آثارش را در موزه امام علی (ع) به نمایش درآورده است. زاگمایستر که به تارانتینوی طراحان گرافیک دنیا شهرت دارد از معتبرترین طراحان حال حاضر دنیا به شمار می‌‌رود و آثارش در معتبر‌ترین گالری‌های سراسر دنیا به نمایش در‌آمده است. عمده معروفیت این فوق ستاره گرافیک جهان که در نیویورک اقامت دارد، به جسارت و چالش کشیدن تعاریف، همچنین وسعت بخشیدن به مرزهای طراحی گرافیک برمی‌گردد.

زاگمایستر معتقد است؛ "خیلی مهم است که طراح، نقطه نظر خود را درباره سفارش، وارد اثر کند "و موفق شده سفارش‌دهندگانش را در این‌باره مجاب کند.

مواجهه با طراحی‌های پیشرو استفان زاگمایستر در حالی اتفاق می‌افتد که رابطه سفارش‌دهنده و طراح گرافیک، همینطور موضوع نگاه شخصی طراحان در آثار گرافیک در ایران، همواره بحث‌برانگیز بوده و جدل‌های بسیاری را موجب شده است و با اینکه به نظر می‌رسد طراحان گرافیک در یک دهه گذشته در سطح عمومی توانسته‌اند به نقطه نظرات خود بیشتر از گذشته جامه عمل بپوشانند؛ اما هنوز تا ارائه تعریفی راهگشا در چگونگی تولید آثار گرافیکی و برقراری تعامل مطلوب بین سفارش‌دهنده و هنرمند عرصه گرافیک فاصله بسیار است. به بهانه حضور این هنرمند در کشورمان نظرات دو هنرمند مطرح عرصه گرافیک ایران ابراهیم حقیقی و آرش تنهایی را درباره این هنرمند و ارتباط بین سفارش‌دهنده و طراح گرافیک را جویا شدیم.

حقیقی: سفارش‌دهند‌ه مولف اول و گرافیست مولف دوم است

ابراهیم حقیقی طراح گرافیک باسابقه؛ رابطه و تعامل میان سفارش‌دهنده و طراح را چنین تشریح کرد: ما در این زمینه دچار یک تناقض و دوگانگی هستیم. قطعا در کار گرافیک باید بین سفارش‌دهنده و مخاطب ارتباط وجود داشته باشد. اگر در بعضی موارد مثل بعضی پوسترها یا جلدهای کتاب که در حوزه هنر واقع می‌شود و یا مثلا حوزه کتاب‌های نفیس یا آثاری که مخاطب خاص دارند اینجا طراح گرافیک می‌تواند از جانب حرفه خودش پررنگ‌تر و شخصی‌تر عمل کند. اما قطعا گستره این حوزه را نمی‌شود باز کرد که مثلا برای هر محصول و خدمات دیگری هم طراح گرافیک تا این حد مجاز باشد که شخصی کار کند.

وی ادامه داد: من چون تعریف گرافیک را در حیطه ارتباط تصویری می‌دانم به هیچگونه رفتار خارج از سفارش و خارج از مخاطب یعنی شخصی‌گرایی آن چنان اعتقادی ندارم. شخصی‌گرایی می‌تواند روش فردی یک طراح گرافیک باشد که همیشه کار خودش را می‌کند اما اینکه بخواهد مثلا به هر موضوع و هر حوزه‌ای رفتار شخصی داشته باشد من درکی از آن ندارم. همچنان که من متوجه نمی‌شوم که کسانی که دم از گرافیک ایرانی می‌زنند اگر قرار شود مثلا برای یک جلد کتاب چخوف یا همینگوی طراحی کنند آیا می‌شود آن جا هم تعریف گرافیک ایرانی کرد یا مثلا اگر با اکران ایرانی فیلم تارانتینو مواجه شوند می‌شود گرافیک ایرانی را کار کرد و یا رفتار شخصی درباره آن به خرج داد؟

این پیشکسوت گرافیک افزود: در حقیقت سفارش است که اهمیت دارد. سفارش‌دهنده تنها زمانی می‌تواند مهم باشد که سلیقه یا عقیده یا رفتار تعریف شده‌ای داشته باشد. مثل بعضی ناشران یا کارگردانان و تهیه‌کنندگان سینمای معتبر. من می‌توانم سفارش‌دهنده را در وضعیتی غیر از این نادیده بگیرم؛ اما طراح گرافیک متکی است به سفارش. برای اینکه سفارش تالیف اولی است که انجام می‌شود و طراح گرافیک همیشه مولف دوم است. تالیف اولیه‌ای اتفاق افتاده، یک نویسنده، یک شاعر، یک فیلمساز اثری را تالیف کرده و طراح گرافیک مولف بعدی است که می‌خواهد یک تک اثر بصری برای آن مولفه اول بسازد. مولف دوم در حقیقت اتکایش روی شانه مولف اول یا اثر است و نمی‌تواند خودش را خارج از آن اثر تعریف کند. اگر قرار بود که رفتار شخصی یک نفر و یا تعریف هنر را ارزش‌گذاری کنیم آن در آینده هر اثر اتفاق می‌افتد. این که چقدر جامعه آن را بپذیرد و هضم و درک کند و یا در مقامی قرار دهد که تعریف اثر هنری به آن بدهد. همیشه آینده این را روشن می‌کند.

تنهایی: زاگمایستر راه حل گرافیک امروز ایران نیست

آرش تنهایی طراح گرافیک برجسته نقطه نظرات خود درباره رویکرد خلاقه در گرافیک را چنین بیان کرد: زاگمایستر جزو آن دسته از طراحان گرافیک است که نوآوری و کار تجربی را نمایندگی می‌کند. ما در سوی دیگر این جریان طراحی مثل "پل رند" را در ایالات متحده داریم که از منظر دیگری به گرافیک نگاه می‌کند و جمله معروفی دارد که می‌گوید "کارت را درست انجام بده، خلاقیت پیشکش". فکر نمی‌کنم پل رند اعتقاد داشته باشد که هنر گرافیک نباید خلاقیت داشته باشد. نه، تاکید او بیشتر بر درست انجام دادن کار است و من فکر می‌کنم گرافیک امروز ایران هم از خیلی جهات بیشتر به این احتیاج دارد که طراحان گرافیک کارشان را درست انجام دهند. نه این که خلاقیت نداشته باشند ولی این دیزاین به مفهوم راه حل یک مسئله به نظر من در گرافیک امروز ایران کمرنگ است. در حقیقت طراح باید توانایی حل یک مشکل و یک راه حل خلاق برای یک مشکل را داشته باشد.

وی ادامه داد: نمی‌شود به طور کلی درباره نسل جوان گرافیک صحبت کرد. یک جمله معروف از "کارور" هست که می‌گوید "وقتی از عشق حرف می‌زنیم از چه دم می‌زنیم". نسل جوان طیف‌های مختلفی را دربرمی‌گیرد. اعضای جوان انجمن صنفی طراحان گرافیک یک رویکرد دارند و دانشجویان ما در دانشگاه‌های مختلف که قارچ‌وار در هر شهر و شهرستان تاسیس شده و خروجی‌هایی تحویل می‌دهد هم در قشر جوان گرافیست‌ها قرار می‌گیرند. نمی‌شود حکمی کلی صادر کرد. خیلی از دانشجویان ما که در دانشگاه‌هایی که به صورت اقماری رشد کرده‌اند مبانی و اصول دیزاین را بلد نیستند یا در این بازار و رسانه فید می‌شوند و یا اینکه با نابلدی شروع می‌کنند به شلنگ تخته انداختن و کارهای آوانگارد و تجربی و در مقابل این‌ها طراحانی که کارشان را بلدند و درست انجام می‌دهند هم کم نیستند.

تنهایی افزود: زاگمایستر یک طراح خلاق است که درتاریخ هنر گرافیک جایگاه خودش را دارد و نمی‌شود منکر این جایگاه شد؛ اما به نظر من ایران نیاز به یک راه حل و رویکرد بومی دارد.

این هنرمند توضیح داد: آمدن طراحان گرافیک روز دنیا به ایران یک اتفاق خیلی مثبت و خوشایند است. بزرگ‌ترین طراحان گرافیک دنیا هرسال به دعوت بنیاد ممیز به ایران می‌آمدند. من از این بابت خیلی خوشحالم و از دوستانم در انجمن صنفی طراحان گرافیک سپاسگذارم که این کار را کردند. اما اگر تبیین شود که گرافیک امروز ایران به چه چیزی احتیاج دارد، زاگمایستر نمی‌تواند راه حلی خوبی برای گرافیک ایران باشد. زاگمایستر مورد خوبی برای مطالعه است که طراحان ایرانی با یک طراح برجسته و مطرح دنیا آشنا شوند. ولی اصلا اعتقادی ندارم به این که فردی که در یک فضا و اتمسفر دیگری تنفس می‌کند و بر اساس آن جامعه راه حل‌هایش را ارائه می‌دهد، می‌تواندبرای ما راهگشا باشد. هرچند این را هم فراموش نکنیم که طراحانی مثل زاگمایستر و "دیوید کارسون" در جامعه آمریکایی مخاطب محدودی دارند. فکر نمی‌کنم زاگمایستر را مردم آمریکا بشناسند. به این دلیل که زاگمایستر برای یک سری فستیوال‌ها و اتفاقات محدود هنری کار طراحی انجام می‌دهد و به نوعی طراح روشنفکری آمریکا است. طراحان جریان عام گرافیک آمریکا افراد دیگری هستند که تاثیرگذار و تعیین‌کننده هستند.

تنهایی گفت: واقعیت این است که هیچ نسخه بیرونی نمی‌شود برای یک جامعه نوشت. زاگمایستر طراح بسیار خوبی است که باید طراحان جوان ایرانی بروند کارهایش را ببینند و مطالعه کنند، ولی مطمئنا الگوی مناسبی نیست. هیچکس نمی‌تواند الگوی کسی باشد. طراح جوان ما باید مطالعه و پژوهش‌های میدانی و جامعه شناختی خودش را برای خلق یک اثر گرافیکی دنبال کند.

این هنرمند گرافیست در پایان گفت: ارتباط میان سفارش‌دهنده و طراح در کشور ما به نظر من در بدترین شکل ممکن است. نمی‌خواهم بگویم اصلا ارتباطی وجود ندارد، ولی در بدترین و ضعیف‌ترین شکل ممکن است. متاسفانه طراحان برای خودشان کولونی درست کرده‌اند و در جزیره تنهایی خودشان زندگی می‌کنند. تلاشی برای ارتباط با سایر رشته‌ها مثل تئاتر، موسیقی و سینما ندارند و آن‌ها هم علاقه‌ای به تعامل با طراحان گرافیک ندارند. هر دو سویه این معادله در اشتباه است. کارگردانان و تهیه‌کنندگان سینما علاقه‌ای به کارکردن بایک طراح جدی ندارند و طراحان هم علیرغم علاقه‌مندی امکان تعامل مناسبی با آنان ندارند. این مشکل بزرگی است که احتیاج به بحث جدی و ارائه راه حل‌هایی دارد و این که این راه حل‌ها چقدر به نفع سفارش‌دهنده و سفارش است هم باید تحلیل شود.

انتهای پیام/ب