هنرآنلاین/

اگر بخواهیم مصداق‌های کلان عملی و عینی برنامه‌ریزی در اقتصاد هنر کشور در عرصه هنرهای تجسمی را شناسایی کنیم، متاسفانه با فهرست بلندبالایی روبرو نخواهیم بود. نمایشگاه بزرگ سال "هفت نگاه"، "حراج تهران" که دومین دوره‌اش را پشت سرگذاشته و چند رویداد دیگر که همگی از طریق بخش خصوصی اعم از گالری‌داران، کلکتورها و نمایشگاه‌گردان‌ها برنامه‌ریزی می‌شوند از عمده فعالیت‌های نسبتا موفقی هستند که رونق بازار هنر در ایران را دنبال می‌کنند.

پیدا است که اقتصاد هنر، چرخه عرضه و تقاضا در عرصه محصولات هنری را مدیریت می‌کند. هنرمند فارغ از اعتبار و ارزش‌های هنری مستتر و پیدا در آثارش، در حقیقت دست‌اندرکار تولید محصولی به نام اثر هنری است که حرفه او را تشکیل می دهد و معیشت و تداوم فعالیتش بسته به آن است. نمایشگاه‌ها و حراج‌های آثار هنری در قالب‌های مختلفی چون "اکشن" و "آرت فر"، به واسطه فعالیت کیوریتور‌ها، مجموعه‌داران، موسسات و مراکز هنری و البته هنرمندان به عنوان تولیدکنندگان آثار و ایده‌های هنری مجموعاَ حلقه‌ای را تشکیل می‌دهند که عرصه هنر را در رقابت‌های جدی اقتصادی در کنار سایر حرفه‌ها قرار داده و با توجه به ارزش افزوده قابل توجه آثار هنری، آن را به تجارتی پرسود و قدرتمند بدل کرده است.

عموما رونق گرفتن نسبی خرید و فروش آثار هنری در ایران را به تاثیر برگزاری حراجی‌هایی چون "کریستیز" و "ساتبی" نسبت می‌دهند. اگر آمار و میزان خرید و فروش آثار تجسمی دهه‌های 60 و 70 که صرفا در فضای گالری‌های خصوصی اتفاق می‌افتاد را مرور کنیم متوجه خواهیم شد که تاثیر حراجی‌های هنر خاورمیانه در بازار داخلی خرید و فروش آثار هنری غیرقابل انکار و چشمگیر است و به همین ترتیب برگزاری اولین حراج خاورمیانه "کریستیز" در می 2006 را باید نقطه عطفی در معطوف شدن نگاه‌ها به ارزش‌های اقتصادی آثار هنری در نظر گرفت. علت عمده توفیق این رویداد هم در ابتدا معطوف به سرمایه‌گذاری بر ارزش افزوده آثار هنری بود که اعتبار و پیشینه هنرمندان حاضر در حراج تضمینش می‌کرد.

مشاهده اثرگذاری این رویداد در بازار نه چندان پر رونق داخلی که قریب به دو دهه را در رکود و کم رمقی می‌گذراند بسیار آشکار بود و صاحبان گالری‌ها و مجموعه‌داران و از همه بیشتر هنرمندان به یکباره خود را با افزایش تقاضا و اشتهای خرید آثار هنری روبرو می دیدند.

اگرچه این موج در سال‌های اول از سوی جامعه هنری به عنوان فرصتی نادر و شاید مقطعی فرض شد که ایجاب می‌کرد نهایت بهره برداری از آن صورت گیرد، اما با استمرار و افزایش حراج‌های هنر خاورمیانه و استقرار دائمی آن در امارات متحده عربی، عرضه‌کنندگان آثار هنری خود را با فضایی مواجه می‌دیدند که می‌توانست به امکانی مستمر در تثبیت و شکوفایی اقتصاد هنر بینجامد و به رکود چندین ساله هنرهای تجسمی کشور خاتمه دهد.

به این ترتیب و پس از گذار از آزمون و خطاهایی مثلا در رویکردهای تازه‌تر برای شیوه‌های تولید و ارائه آثار هنری، اکنون به نظر می‌رسد جامعه هنری با تامل و دقت بیشتری نسبت به بهره‌برداری از فرصت پیش آمده گام برمی‌دارد و سرمایه‌گذاری‌های میان مدت و بلند مدتی را در این عرصه تدارک می‌بیند. به نظر می رسد هجوم سودجویانی هم که با رونق خرید و فروش آثار هنری، بی آنکه به راستی دغدغه فعالیت حرفه‌ای داشته باشند و با انگیزه به اصطلاح "از این نمد کلاهی دوختن" به این جریان پیوسته بودند، با این حساب فروکش کرده باشد.

راه اندازی حراج‌ها و نمایشگاه‌های بزرگ فروش آثار هنری در داخل کشور اکنون نقش مهمی را در این عرصه ایفا می‌کنند. این رویدادها از یک سو کشف استعدادهای تازه و کمتر شناخته شده را به نحوی که در مسیر حرفه‌ای شدن و نزدیک شدن به استانداردهای جهانی هنر قرار گیرند و از طرف دیگر برنامه‌ریزی برای به روزرسانی شاخصه‌های تولیدات هنری برای حضور در عرصه‌های وسیع‌تر و جدی‌تری چون حراجی های بین المللی را بر عهده دارند.

تردیدی نیست که در چنین برهه‌ای از حیات هنرهای تجسمی، دوراندیشی و برنامه‌ریزی در سطح کلان ضرورتی انکارناپذیر است. به ویژه آن که باید این اصل را در نظر گرفت که هرگز عرصه فعالیت‌های حرفه‌ای بدون برنامه‌ریزی‌های دقیق در انحصار و آماده بهره‌برداری دائمی برای نقطه‌ای خاص از جهان باقی نخواهد ماند. نگاهی به مناسبات اقتصادی جهان امروز نشان می دهد که از قضا فرصت‌ها بسیار شکننده است و جوامع مختلف همواره در تکاپوی کسب این فرصت‌ها هستند. خیزی که هنرمندان تجسمی کشور ترکیه در دوره پیش روی حراج کریستیز برای افزایش سقف فروش و شاید ثبت رکوردهای تازه برداشته‌اند می‌تواند نمونه‌ای از این دست به حساب آید.

اگر تا این جا هنرمندان برجسته ایرانی چون تناولی، عربشاهی، احصایی، زنده‌رودی و بسیاری دیگر به مدد توان حرفه‌ای و اعتبار جهانی در حراجی‌هایی نظیر "کریستیز" و "ساتبی" به موفقیت‌های ویژه و حتی رکوردهایی دست یافته‌اند، اکنون زمان آن رسیده تا هنر ایرانی با معرفی چهره هایی تازه و پرقدرت بر پویایی و تحرک هنرهای تجسمی ایران صحه بگذارد.

انتهای پیام/

بهروز فایقیان