سرویس نمایش هنرآنلاین/سارا سالک
تئاتر کودک و نوجوان از اصلیترین عناصر نمایشی در جهان است. کارکردهای این نوع تئاتر، بسیار متنوع و با تاثیرگزاری بیشتری است؛ زیرا مخاطبان این نمایشها در دورانی از زندگی خود قرار دارند که زمان آموزش، تربیت و پرورش استعدادهای آنها است؛ همین موضوع قدرت نمایش کودک و نوجوان را به رخ میکشد. سابقه تئاتر کودک و نوجوان نیز در ایران بسیار طولانی است و همین که جشنواره ای با این موضوع دارد که امسال 20 ساله شده است، نشان از توجه به تئاتر کودک و نوجوان در ایران است؛ با پایان یافتن جشنواره تئاتر کودک و نوجوان با دبیر، داوران و برخی از هنرمندان برگزیده این رویداد درباره کم و کیف این جشنواره گفتوگو داشتهایم تا نقاط قوت و ضعف این جشنواره را بررسی کنیم.
شهرام کرمی: بخش خردسال نقطه مثبت جشنواره بیستم بود
شهرام کرمی دبیر بیستمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان درباره ارزیابی خود از برگزاری این دوره از جشنواره گفت: ارزیابی اصلی و نمره دهی اصلی را مخاطبان باید انجام دهند و ما تمام تلاش خود را کردیم که جشنواره را به خوبی برگزار کنیم. اما از نکات قابل ذکر و مثبت جشنواره، اضافه شدن بخشهای جدید مثل بخش خیابانی و بخش خردسال بود. البته حضور پر رنگ و قابل قبول گروههای خارجی نیز بر قوت جشنواره افزود. پربارترین بخش جشنواره بخش بینالملل بود که 9 اجرا داشتیم درصورتی که در سالهای گذشته نهایتا 3 یا 4 اجرا بیشتر نداشتیم.
وی در ادامه افزود: هر حرکت گروهی قطعا نکات منفی را هم دارد یکی از آنها در جشنواره امسال ازدحام جمعیت و مخاطبان بود که با اعتراض بچهها و مردم روبرو شد فضا محدود بود اما کارها به لحاظ اجرایی خوب بودند. اما در سالهای آتی آنچه تجربیات این سالها نشان میدهد باید جشنواره تخصصیتر برگزار شود، یعنی تئاتر خردسال، کودک و نوجوان از هم جدا و به صورت تخصصی بررسی شوند.
بهرام شاه محمدلو: تفکیک بخشها مهمترین دستاورد جشنواره بیستم است
بهرام شاه محمدلو از پیشکسوتان تئاتر کودک و داور بیستمین جشنواره بین المللی تئاتر کودک و نوجوان نیز درباره برگزاری این جشنواره گفت: نکته بسیار با اهمیت درباره برگزاری این جشنواره که سالها روی آن تاکید کردهام و امکان آن فراهم نمیشد مقوله جدا کردنِ مخاطبان به سه گروهِ خردسال، کودک و نوجوان بوده است. سال گذشته بخش نوجوان جدا شد و بحثهایی در این زمینه انجام گرفت، سخنرانیها و سمینارهایی هم برگزار شد. در جلسه شورای سیاستگذاری جشنواره بیستم هم تاکید بر این شد که بخش خردسال از بخش کودک جدا شود که خوشبختانه امسال این امر محقق شد. این نگاه صورت گرفت و سه گروه مخاطب هدف با شرایط مشخص سنیِ خردسال 3 تا 6 ساله، کودک 6 تا 12 ساله، نوجوان 12 تا 17- 18 ساله تفکیک شدند و همانطور که میبینیم این سه گروه هیچ سنخیتی با هم نداشتند چه در خصلتها، چه در عادات و غرایز وچه در تفکر. وی ادامه داد: از هر زاویه ای که به این قضیه نگاه کنیم روانشناسی یا جامعهشناسی این سه گروه هیچ ربطی بهم ندارند. پس طبیعی است که افراد و کسانی که در زمینه هنر نمایش کار میکنند به تفکیک و شناختِ دقیق از توانمندیها و شرایط گروههای سنی بپردارند و آگاهیهای لازم را به دست بیاورند و باید نوشتهها و متون نمایشی، نوع و شیوه کارگردانی و حتی بازیگری برای این مخاطبان با شرایط خاصتر انجام شود. تولیدکنندگان باید توجیه شوند و نیاز به آموزش دارند. لازم است دورههای خاصی پیشبینی شود که از این کانال عبور و با نگاهِ تازهتری به شرایط مخاطب جدید بنگرند و در طبقهبندیهای سه گانه جای بگیرند و آن وقت وارد عرصه جشنواره شوند.
شاه محمدلو گفت: در سالهای قبل این موضوع مطرح بود اما امکاناتِ آن وجود نداشت. حالا که این امکان فراهم شده است نباید موضوع را پشت گوش انداخت. ماجراها و مسائل حساسی هستند که در تفکیکِ این مسیر لازم است و این کار را برای دبیر جشنواره هم پیچیدهتر میکند و نیازمندِ برنامهریزیهایِ زیادی است. قبل از برگزاری جشنواره جلسات توجیحی به صورت عملی و تئوریک برای گروهها باید برگزار شود که بر میگردد به ایجاد شرایط در مرکز هنرهای نمایشی، معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد یا در بخشهایِ دیگر حتی در بخشِ خصوصی. باید زمینه فراهم شود و شرایط برای نگاهِ تفکیک پذیر به گروههای هدف در شرایط خاص فراهم بشود بخصوص برای جوانترها که به تازگی در این راه گام نهادهاند.
وی درباره تاثیرات برگزاری جشنواره گفت: برگزاری جشنواره و هر فعالیت در حوزه تئاتر کودک برای ما بسیار مهم است و قطعاً لازم، به دلیل شرایط امروزی و مشکلات اقتصادی که پدر و مادرها را درگیر کرده است کودک تنهاست. امکاناتِ ابزاری و لوازم و بازیهای رایانهای باعث شده این کودک تنها رشد کند، تمامِ نگاهش به روابطِ طبیعیِ انسانی به حداقل میرسد و الگوهایش مجازی میشود. شاید یک کودک این تنهایی را درک نکند ولی وقتی از بیرون آن را بررسی میکنیم، متوجه میشویم که بچههای امروز تنهاتر از بچههای دهههای 50 و 60 هستند و باعث تاسف است.
این هنرمند پیشکسوت در عرصه نمایش کودک ادام داد: هنر تئاتر با تمامِ گستردگیهایش حقیقتاً می تواند در این زمینه کمک کند و جبرانِ بخشی از دست رفتگیها را فراهم کند. کودکان به واسطه دیدنِ نمایش یک رابطه زنده را از نزدیک میبینند و این رابطه در ذهنِ آنها پابرجا میماند و تداوم دارد. شاید بچههای دیروز از حیثِ این نوع روابط کمبود نداشته باشند ولی بچه امروزی در طی سالهایِ آینده میبینیم که تنهایی حضورِ پررنگی در زندگی او دارد و این خطرناک است.
او در مورد جشنواره تئاتر کودک نیز گفت: در مورد برگزاری جشنواره تجربیاتی داریم که البته نقاطِ ضعف و قوت همیشه بوده و هست اما این به بد یا خوب برگزار شدنِ جشنواره مربوط نیست، بلکه مربوط به اغتشاشی است که اختلاطِ مخاطبان؛ چه تولیدکننده، چه مخاطب و مسئولین را درگیر خود کرده بود. این تفکیک قدم بزرگی بود و شاید از لحظه تاریخی در تولیداتِ آثارِ نمایشی در حوزه کودک باشد و مهمترین دستاورد جشنواره امسال بود. همزمان با معاونتِ هنریِ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش پرورش و تلویزیون باید در جهتِ رشدِ درستِ کودکان و آموزشِ مهارت به آنها قدم بردارند.
حسن دادشکر: وظیفه مسئولان و گروهها تربیت تماشاگر و آداب تئاتر است
حسن دادشکر از پیشکسوتان عرصه تئاتر کودک و داوران جشنواره بیستم تئاتر کودک و نوجوان نیز به هنرآنلاین گفت: امسال از اعضای هیات انتخاب آثار بخش کودکان و نوجوانان و همچنین داور بخش تئاتر خیابانی بودم . اینکه در ردههای سنی تفکیک بوجود آمده و تئاتر خردسال، کودک و نوجوان تفکیک شده خیلی خوب است ،اما به شرط آنکه هر سال تصمیممان را عوض نکنیم.
وی در ادمه افزود: هر سال در محتوا قطعا دگرگونی پدید میآید متون متعددی در هر رده سنی نوشته میشود ولی دستاندرکاران تئاتر کودک اعم از بازیگر، نویسنده، کارگردان و غیره باید جایگاه واقعی این سنین را پیدا کنند و اینکه تا چه سن و سالی را خردسال مینامیم و دیدگاهمان درباره آنها چیست؟. هر کدام از اینها مقتضیات اجرایی دارند مثلا 20 دقیقه نمایش برای خردسال کافی است مگر اینکه کار را با خردسالان به صحنه ببریم در کار خردسالان به تجزیه و تحلیل و بیان جزئیات نمیپردازیم چرا که این کار روند و زمان نمایش را طولانی میکند در کار خردسال باید کلیات را مطرح کنیم تصویرسازی هم از مهترین معیارهاست. من چند نمونه کار خردسال را در جشنواره دیدم بیشتر دوستان در حیطه کار کودک خیلی به دیالوگ متکی هستند در صورتی که درام یعنی انجام عمل دراماتیک، حرکت، میزانسن، تصویرسازی منطقی و زیبا بر اساس روند داستانی.
دادشکر گفت: ضمن اینکه دست ما باز است که خردسالان در روند نمایش شرکت داده شوند، اما این شرکت دادن باید با مهارت و برنامهریزی شده باشد و باید در نهایت بتوانیم آن را کنترل کنیم و گرنه بچهها شیرازه کار را بهم میزنند. این دخالت کودکان باید حساب شده خلاقانه و هنرمندانه باشد. اینکه در حین اجرا به بچهها تذکر بدهیم که ساکت باشند یا سر جایشان بنشینند این به هیچ وجه به معنی ارتباط با مخاطب نیست. از متلها و و روایات محلی و چیزهایی مثل مشاغل و میوهها را چاشنی کار کنیم یا در اجرای یک متل کودک را دخالت دهیم، باید تصویرسازی همراه دیالوگ حرف اول را بزند.
دادشکر در ادامه گفت: در خصوص تئاتر کودک با توجه به اینکه همه آثار را دیدم هنوز در بسیاری از آثار کلیشههایی مثل دست زدن و حرکات موزون قراردادی و مصنوعی وجود دارد که ربطی به روند کار ندارد و این یک زنگ خطر است دستاندرکاران باید فکری به حالش کنند و این تصور غلطی از نمایش کودک بوجود میآورد که در روند تولید بر سراسر اثر لطمه میزند.
وی افزود: ما سالی یک بار جشنوارهای برگزار میکنیم که ویترینی از آثاری است که در طی سال بروی صحنه رفته و وضعیت تئاتر کودک ما را نمایان میکند مجموعه اطلاعات و تجربه من پس از دیدن آثار جشنواره به من میگوید اکثر گروههای تئاتر کودک این حوزه را نمیشناسند. ما شهرستانهایی داریم که در این حوزه حرفی برای گفتن دارند مثل قم ، اصفهان، کرمان، خراسان و سمنان اما من حضور بعضیها را کمرنگ دیدم و خبری از برخی از آنها نبود اگر ما با زمان و به صورت منطقی و مطابق با ظرفیتهایمان پیش نرویم، نمیتوانیم سری در سرها در بیاوریم. خیلی ازآثار طراحیها یا از کاری دیگر تاثیر گرفته بود و یا کاملا کپی بودند؛ تاثیر پذیری خوب است ولی کپی جایز نیست.
این پیشکسوت تئاتر، درد اصلی جشنواره و تئاتر کودک را فقدان آگاهی درباره نمایش کودک عنوان کرد و گفت: واقعیت تلخ تئاتر کودک و نوجوان ما در ایران این است که جشنواره این تئاتر را زنده نگه دارد. خیلی از آدمها در جشنواره دیده میشوند که اصلا ربطی به تئاتر کودک ندارند خیلی کارگاهها و حتی افرادی از عضو هیات داوران هستند. گاهی دستاندرکاران به هم نان قرض میدهند کار برای هم جور میکنند اگر کاری برای کسی کرده باشی در نهایت دعوت به کار میشوی و دوستان برای هم کار ایجاد میکنند و این فاجعه است. آدمهای تئاتر کودک ما مشخصاند گاهی ناپدید میشوند و گاهی چند سال مستمر کار میکنند، چرا؟. نیروهای جدید این حوزه نباید باعث فراموشی نیروهای با تجربه حوزه تئاتر کودک و نوجوان باشند.
وی در ادامه از شرایط موجود ابراز نگرانی کرد و گفت: گاهی هدف یک فرد مسئول در برگزاری جشنواره بالا بردن بیلان کاری خودش است هر ارگانی که ساپورت و حمایت مالی میکند می خواهد بگوید ما این کار را کردیم گویا دغدغه فرهنگی کم رنگتر از همه چیز است. در اجراهای خیابانی امسال دیدم که گاهی تماشاچی عرصه را تنگ میکرد و شلوغ میشد اما بازیگران کار خودشان را میکردند و این نشانه ضعف در گرفتن ارتباط است. گویا بعضی گروهها فقط کار میکنند که وظیفهشان را انجام دهند و بگویند ما کاری را به روی صحنه بردیم. همانطور که اشاره شد دغدغه کار فرهنگی کمرنگتر است، بازیگران ما هنوز برخورد با تماشاگر عام و خاص را بلد نیستند حتی با گروه خودشان ارتباط برقرار نمیکنند چه رسد به مخاطبان.
دادشکر افزود: وظیفه مسئولان و گروهها تربیت تماشاگر و آداب تئاتر است. اینکه به موقع بیاید و برود جایی که باید سئوال کند بپرسد و جای دیگر نه. پس از 20سال برگزاری جشنواره کنترل تماشاگران برای مجریان سخت است، چطور ما بعد از این همه سال نمیدانیم که چه کار کنیم؟ نمایشی که 20 دقیقه است با 20 دقیقه تاخیر شروع میشود. سالنی که 80 نفر ظرفیت دارد 150نفر تماشاگر میآید داخل فشار و تنش و ناراحتی به وجود میآورد همه اینها زنگ خطر و فاجعه است.
او ادامه داد: اجراهای خارجی با اذحام زیاد تماشاگران روبرو میشوند، برای پر کردن خلا ارتباط صحیح با مخاطب از موسیقی و رقص و دست و سوت استفاده میشود. موسیقی و شادی خوب است اما باید در روند نمایش و در خدمت کار باشد از هر تماشاگری که میپرسیدی کار چطور بود میگفت خوب بود ..شاد بود..
این پیشکسوت تئاتر کودک از کارگردانی به عنوان یک علم نام برد و گفت: کار برای کودک خودش یک حوزه سخت و حساس است چرا بازیگری که دوبار بازی کرده شروع به کارگردانی میکند؟ کارگردان باید جامعهشناسی و روانشناسی بداند. کارگردان باید"جامع الشرایط" باشد. موسیقی و نور و افکت باید در خدمت متن باشد؛ باید در پی القای اندیشه نمایش باشد نه اینکه موسیقی و رقص بر کار سوار باشد و از تماشاگران بخواهیم مدام دست بزنند پس نقش اندیشه چه میشود. کارگردان وقتی یک میخ به روی صحنه میگذارد باید معنی داشته باشد. باید دغدغه فرهنگی برای مسئول مجری و تماشاگر باشد، نه تنها اینکه جشنوارهای برگزارشود، کارگردان فقط رزومهاش را پر کند و تماشاگر هم که وضعیتش معلوم است.
ناصر آویژه: کارگاه های آموزشی تئاتر مختص به جشنواره نباشد
نمایش " چهارصندوق شادی" به کارگردانی ناصر آویژه و نویسندگی گیتا داوودی در بخش کودک؛ جایزه اول طراحی لباس و صحنه، کارگردانی، نویسندگی اول و بازیگری اول زن و همچنین جایزه ویژه تماشاگران را به دست آورد.
آویژه در این باره گفت: همدان میزبان خوبی برای جشنواره بود. سالنها تجهیزات کامل و همکاری با گروهها بسیار خوب بود به نظرم مثل شهری که برای المپیک آماده میشود و در آن سالن و استادیوم ساخته میشود در شهر همدان هم با توجه به این که به پایتخت نمایش کودک تبدیل شده است باید هر سال سالنهای حرفهای بیشتری ساخته شود، چرا که آنقدر مخاطب زیاد بود که سالن 250 نفره 350 تماشاگر داشت.
وی افزود: جشنواره تئاتر همدان فرصت مناسبی برای اینست که گروهها تئاتری سراسر کشور در طول سال برای رسیدن به این جشنواره تلاش و تمرین کنند تا در جشنواره هم دیده میشوند و رقابت در کیفیت برای سال دیگر شروع میشود.
این بازیگر و کارگردان تئاتر کودک و نوجوان گفت: برگزاری کارگاههای آموزشی هم نباید فقط مختص به جشنواره باشد؛ باید مداوم باشد تا خروجی بهتری داشته باشیم. زیرا نمایش یک زبان ارتباطی برای کودکان است با زبانی که تصویر داشته باشد میتوان از مستقیم گویی پرهیز کرد. ضمن اینکه تئاتر هنر مستقلی است که تمام هنرها را در دل خود جا داده است.
برگزیده جشنواره بیستم تئاتر کودک و نوجوان همدان گفت: خود من سالها در شهرستانها تئاتراجرا کردم و حاضرم با کمترین امکانات و هزینه اجرایی و احیا بودن شرایط اسکان در ماه چند بار در شهرستانهای دور افتاده اجرا داشته باشم.
مهدی فرشیدی سپهر: وقت آن رسیده که اتاق فکر جشنواره ایدههای جدید و خلاقانهتری داشته باشد
نمایش" بی چیز" به نویسندگی و کارگردانی مهدی فرشیدی سپهر برگزیده بخش نوجوان جشنواره بیستم کودک همدان شد. سپهر در اینباره گفت: اتفاق ارزشمند برای من این است که اثرم را هم داوران نوجوان پسندیدند و هم حرفهای؛این موضوع را به فال نیک میگیرم و به این حساب میگذارم که در حال کشف لایههایی از تئاتر هستیم که در حال پدید آمدن است.
وی درباره نمایش "بیچیز" گفت: قصه نمایش درباره نوجوانی است که مدام در اتاقش تنهاست و مثل سایر نوجوانان و همسالانش بیرون نمیرود خود را در اتاق محبوس کرده و فقط بازیهای رایانهای انجام میدهد؛ یک روز یکی از شخصیتهای بازی خارج میشود و با او وارد رابطهای میشود که روی او تاثیراتی میگذارد. ما از مسیر فرعی بعد از 12 دقیقه متوجه میشویم که تا به حال به سایهای از حقیقت نگاه میکردیم.
سپهر افزود: دوست دارم که بتوانیم در همدان اجرای عمومی داشته باشیم در تلاشیم که بتوانیم این کار را در سالن انتظامی خانه هنرمندان به روی صحنه ببریم چرا که فکر میکنم نوجوانان زیادی به آنجا رفت و آمد دارند و همه جور مخاطب آنجا پیدا میشود.
وی درباره برگزاری جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان گفت: جشنواره یک موجود زنده است همانطور که در سنین مختلف چیزهایی از وجودش رشد میکند و قسمتهایی هنوز کامل نشده دارد، در طول زمان و با برگزاری مداوم کاملتر میشود. در بخشهایی نیاز جدی به آسیبشناسی دارد به نظرم وقت آن رسیده که اتاق فکر جشنواره ایدههای جدید و خلاقانهتری را برای نحوه برگزاری جشنواره ارائه دهد.
امیر حسین شفیعی: بهترین دستاورد جشنواره تفکیک تماشاگران خردسال بود
"نمایش پشت سرت را نگاه نکن" نوشته محمود فرهنگ و به کارگردانی امیرحسین شفیعی در بیستمین جشنواره مورد تقدیر قرار گرفت.
امیر حسین شفیعی در این باره گفت: این نمایش به مدت چهار روز در شهر همدان به اجرا درآمد و محصول کارگاه تئاتر خیابانی ایران است که به مدت یک دهه اختصاصی به کار تئاتر خیابانی میپردازد. موضوع نمایش به سبک زندگی ایرانی و اسلامی به زبان طنزگونه میپردازد و با خلاقیتهای تصویری سعی شده از بدن بازیگر به عنوان یکی از اصلیترین بخشهای نمایش استفاده شود. چرا که تماشاگر کودک و نوجوان بیش از دوست داشتن شنیدن دیالوگ دوست دارد تصویر و خلاقیت و حرکت ببیند.
وی درباره جشنواره گفت: به نظرم بهترین دستاورد این جشنواره تفکیک تماشاگران خردسال از کودک و نوجوان بود. اما در بخش خیابانی 8 گروه حضور داشتند که گلچین کردن این تعداد در یک جشنواره بینالمللی نشان از کیفیت این بخش دارد.
شفیعی پیشنهاد داد: برای بخش خیابانی این جشنواره مشکل مکانیابی درست برای اجراهاست؛ چرا که در حال حاضر اکثر اجراها در فضای باز فرهنگسراها اجرا میشوند، ولی در پارکها و بوستانها و محلههای دیگر که محل رفت و آمد مردم کوچه و خیابان است، این اتفاق نمیافتد و این با شعار تئاتر برای همه متناقض است.
عاطفه شاملو: نوجوان دوست دارد در نمایش جدی گرفته شود
عاطفه شاملو برای بازی در نمایش "راز دژ کلات" جایزه اول بازیگری زن را در بخش نوجوان دریافت کرد، شاملو درباره بازیگری برای نوجوانان گفت:از مهمتری ویژگیهای بازیگری برای نوجوانان جدی گرفتن این نوع مخاطب است. چرا که این فرد به تازگی ازدوران کودکی بیرون آمده و وارد فضای بزرگسالی شده است و دارد به بلوغ فکری میرسد.
وی افزود: شاید تصویرسازی و ایجاد هیجان در یک اثر نمایشی برای کودکان جالب باشد. ولی این در مورد نوجوانان صدق نمیکند. نوجوان دوست دارد با باور و جدی گرفتنش به عنوان مخاطب با او برخورد شود و دوست دارد که به او احترام بگذارند. بارها در اجراهایی برای کودکان که در دبستانها داشتیم متوجه ناراضی بودن دانشآموزان پایه چهارم و پنجم ابتدائی از اجرا بودهام. نوجوان دوست دارد که با او ارتباط مستقیم برقرار شود چرا که در آستانه کشف و شهود است. اگر نوجوان را جدی نگیریم نه تنها در مسیرمان موفق نیستیم بلکه نمیتوانیم در حوزه تئاتر نوجوان کار کنیم.
این هنرمند در پایان گفت: حضور موثرتر گروههای خارجی و تبادل اندیشه برای این قشر جذاب است به نظرم اگر جشنواره این تفکیک را انجام میدهد، باید خودش با این عقیده همسو باشد و برنامهریزی برای بخش نوجوان داشته باشد.
انتهای پیام/