گروه نمایش هنرآنلاین ، نمایش از دو منظر، روایتگرِ زندهگیِ اطرافیان رزمندهای به نام عباس تجلی است. منظر نخست، روایت همسَرش سمانه است که سالها در انتظار بازگشت اوست، و روایت دوم، ناظر بر سه همرزم و دوست عباس است که تنها بازماندهگان عملیاتِ ناموفقیاند که در آن عباس به شهادت رسیده است.
نمایش از جایی آغاز میشود که سمانه به همراه چمدانش در حال کوکزدن به پارچهای سفید است و گلایه میکُند که عباس شبِعید به خانه بازنگشته و قول خود را مبنیبر سَفر به مشهد زیر پا گذاشته است.
در ادامه سه همرزم عباس را درونِ اتاقِ یک ایستگاه مَتروکِ قطار میبینیم. آن سه پس از مدتها بهوسیلهی یک دعوتنامه برای بازدید از منطقهی جَنگی غرب، در آخرین روز سال همسَفر شدهاند. در این بِین، بهسبب خرابشدن ماشینشان ناگزیرند بههمراه رانندهی تاکسی تا صبح در این اتاق باهم باشند.
پس از مدتی عکسی از عباس در این مخروبه پیدا میشود و چند لحظهی بَعد چمدانی پُر از عکسهای عباس تجلی! ناگهان لامپهایی در این اتاق مخروبه روشن میشود و همهی دیوارها را مشخص میکُند، که آنها هم نقشی از عباس دارند. نمایش باز به منظر نخست بازمیگردد و سمانه را با همان ظاهر و چمدان در گوشهای از صحنه میبینیم و اینبار ضمن گلایه از بدقولیِ عباس بازگو میکُند که حسین را از او حاملهست.
بازمیگردیم پیش سه همرزم. آنها ضبط صوتی مییابند که صدای عباس از آن پخش میشود. حاجرضا فرماندهی گُردان، شُکه میشود. سید امیر که از این همه اتفاقِ غیرمنتظره به ستوه آمده، میخواهد از اتاق بیرون برود که متوجه میشود دَر قفل است و آنها زندانیِ این مخروبه. ناگزیر آنها دست به بازخوانیِ دعوتنامه میزنند و متوجه میشوند که تمام این رخدادها اتفاقی نبوده و کسی خواسته تا آنها عباس را پس از بیستوچهار سال بهخاطر آوَرند.
صدای خشخش بیسیمی به گوش میرسد و بَعد از واضحشدن، صدایی از بیسیم میشنویم که سه رزمنده را متهم به شراکت در قتل عباس تجلی میکُند.
برای سومینبار به روایتِ سمانه رجوع میکُنیم. در این فراز میشنویم که جَنگ هشتساله تمامشده و حسین هم بزرگتر. سمانه سال نو را با گلایه از نبود عباس جشن میگیرد.
با صدای سوت قطار به روایت سه رزمنده بازمیگردیم. حاجرضا فرماندهی گُردان، به واکاویِ عملیات ناموفق ماقَبل سومار میپردازد و اعتراف میکُند که نباید عباس تجلی، تخریبچیِ گُردان را بهخاطر ضعف جسمی و بیخوابی، مأمور کشف تله و مینهای انفجاری میکرده است. فرهاد، اطلاعاتچیِ عملیات، حاجرضا را شماتت میکُند که چارهای نداشته و اگر «معبر» باز نمیشده عملیات ادامه پیدا نمیکرده است.
سید امیر هم (دیگر تخریبچی گُردان) همسو با فرهاد باور ندارد که آنها موجب کُشتهشدن دوست و همرزمشان شده باشند. اما حاجرضا علاوهبر خود، او را هم متهم میکُند که چرا در شب عملیات حضور نداشته و موجب شده که عباس تکوتنها و خسته تلههای انفجاری را وارسی کُند. انگشت اتهام حاجرضا در انتها به سوی فرهاد هم بلند میشود و او را متهم میکُند به دادن اطلاعات ناکافی که موجب کُشتهشدن تمام گُردان شد. باریدیگر بیسیم خشخش میکُند و اعلام میدارد که این اتاق تا قبل از اذان صبح بهوسیلهی مواد منفجره منهدم خواهد شد.
اسماعیل رانندهی تاکسی به وحشت میافتد و آرام به حاجی میگوید که قرار فقط واکاوی گناه بوده است نَه انهدام. سید امیر و فرهاد متوجه میشنود که رانندهی تاکسی، درواقع سُتوان و همکارِ حاجرضاست و این اتفاقات نَه از بیرون که توسط حاجرضا تدارک دیده شده است. در نهایت او درِ اتاق را باز میکُند و سیدامیر و فرهاد را در دو راهیِ انتخاب بِین ماندن و رَفتن قرار میدهد. در صحنهی هم پایانی سمانه را میبینیم که وصیتنامهی عباس را میخواند و تمام...
زاویهی نگاه نویسنده به مقولهی جَنگ، پرسش بنیادینی در مقابل تماشاگر قرار میدهد. دشمن چه کسی است؟ آیا سَربازان بعثیاند که پس از ناموفقبودن عملیات، با تانکهای خود بر روی جنازهها رژه میروند، یا سَربازان خودی که هر یک به اندازهی نقش و مسؤلیت خود، موجب شِکست همرزمان شدهاند؟ و حتا میتوان به پرسش فوق، مفهوم تاوان هم اضافه کرد. چه کسی تاوان اشتباهات و تلفات را میدهد؟ یا باید بدهد؟
این نگاه جسورانه مؤلف بارزیست که تمام زوایای دیگر نمایش را تحتالشعاع قرار داده است. برای مثال درمورد انتخاب بازیگران و جنس بازی آنان و همچنین کارکرد صحنه میتوان این نگاه جسورانه را بازشناسایی کرد. بازیِ مهناز ذبیحی در نقش همسَر شهید، بهنوعی جسورانه و بهدور از کلیشههای رایج و آشنا از همسَر شهید است که ما در تلویزیون و سینما سراغ داریم. یا حتا برای بازنماییِ ایستگاه متروکهی قطار، گروه اجرایی به سَمتِ خلق فضایی کمینهگرا و برزخوار حرکت کرده تا نشاندادن عینبهعین آن مکان.
اما این نگاه جسورانه تنها برای موفقیت یک اثر کافی نیست. این نمایش در لحظاتی شتابزده و نامتجانس جلوه میکُند. لحظهای که تماشاگر در ذهن خود داستانی موازی با اثر میسازد و جریانِ ارتباط صدای بیسیم و عکسهای عباس را جستوجو میکُند، به ناگاه بر اثر یک اتفاق ساده متوجه میشود که این نقشه توسط حاجرضا کشیده شده است و آن هم به دادگاهی ختم میشود که همه به سادهگی پذیرای خطای خود میشوند.
شاید لحظهی ناب این نمایش باید از جایی آغاز میشد که شخصیتها در تلاشاند که مرز گناهکار و بیگناهبودن خود را توسعه دَهند. و نویسنده ذهن مخاطب را معطوف به این نکته میکرد: «که اصلن در بَرخورد با پدیدهی ویرانگر جَنگ بهسادهگی میتوان گناه، خطا و اشتباه را تمییز داد؟»
انتهای پیام/52/53