به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین؛ شاید سال 1335 رضا شهابی فکر نمی کرد که با اختصاص بخشی از خانه مسکونی اش به اتاقی برای آموزش نقاشی و طراحی اساس و پایه یکی از قدیمی ترین آموزشگاه های خصوصی تجسمی ایران را می گذارد؛ آموزشگاهی که با گذشت 57 سال توسط سه نسل پدر، پسر و نوه اداره شده و شاهد برپایی نمایشگاه های متعددی بوده و حضور بسیاری از هنرمندان به نام را به عنوان مدرس، هنرجو درک کرده است. کارگاه هنری که تا زمان انتشار این سطور تنها نامی از آن باقی می ماند وبزودی همچون ققنوسی از خاکستر آن، کارگاه هنر نوینی به مدیریت جلال الدین شهابی متولد خواهد شد.
سال 1335 رضا شهابی که از شاگردان مستقیم کمال المک به شمار می رفت؛ پس از بازنشتگی تصمیم گرفت که بخشی از فضای خانه اش را تبدیل به مکانی برای آموزش طراحی و نقاشی کند و این فعالیت هنری او سال ها تداوم داشت. با بازگشت پسرش شجاع الدین شهابی که در آمریکا مجسمه سازی خوانده بود؛ بخشی دیگر از این خانه در اختیار او قرار گرفت و او در آرامش خانه مشغول به ساخت مجسمه هایش شد .هر چند که از نظر فکری پدر و پسر تفاوت های بسیاری با هم داشتند که گاه نظرات یکدیگر را برنمی تافتند؛ اما همچنان این همزیستی هنری تداوم داشت تا این که در سال 1358 با درگذشت رضا شهابی، پسرش تصمیم گرفت که خانه پدری را از وراث بخرد و همان جایی که پدرش سال ها پیش اساس و پایه آموزشگاه هنری اما به شیوه سنتی را گذاشته بود را در قالب یک آموزشگاه هنری راه اندازی کند.
با گذشت یک هفته رسما کارگاه هنر در ساختمانی دوطبقه و نیمه با زیربنایی به 700 متر فعالیت اش را آغاز کرد و ارم کارگاه هنر بر سر در آن خود نمایی کرد.
خیلی زود شجاع الدین شهابی با ارتباطاتی که در آن زمان داشت و با توجه به تعطیلی دانشگاه ها به واسطه انقلاب فرهنگی نه تنها زمینه ای را برای فراگیری هنرهای تجسمی بلکه برای موسیقی و آواز نیز فراهم کند. به طوری که سال ها در کارگاه هنر؛ عصرها شجریان آواز خواندن آموخت و مشکاتیان نواختن ساز و صدای پیچش قلم یدالله کابلی درمیان ضربه های پتک بر روی آهن توسط مجسمه سازان گم شد و رسام ارژنگی بافتن یکی از سنتی ترین هنرهای سنتی گلیم را آموزش داد.
کارگاه هنر آن زمان تنها آموزشگاه نبود و شب ها شجریان کنسرت هایش را خصوصی در آنجا برگزار می کرد و خط خوش یدالله کابلی بر روی بلیط های کنسرت نقش می بست.
کم کم شجاع الدین شهابی به فکر افتاد که زمینه ای هم برای نمایش آثار خود و سایر همکارانش در کارگاه هنر بوجود آورد. البته تا پیش از آن رضا شهابی بخشی از فضای خانه اش را برای نمایش آثار فراهم کرده بود؛ اما شجاع الدین شهابی، زمینه ای را در کارگاه هنر فراهم کرد و این گونه بود که یکی از نخستین گالری ها پس از انقلاب 1357 در طبقه اول ساختمان کارگاه هنر زاده شد و زمینه ای بوجود آمد تا هنرمندان در دورانی که هنرهای تجسمی مورد اقبال قرارنمی گرفت و نوک پیکان سیاست هنری به سمت آن نشانه رفته بود بتواند حداقل بخشی از مخاطبان خاص خود را حفظ کند و به مرور تبدیل به یکی از پاتوق های هنرمندان در چند دهه تبدیل شود.
بی شک ازمهم ترین نمایشگاه هایی که در دوران اوج گالری هنر در دوران مدیریت شجاع الدین شهابی برگزار شد می توان به نمایشگاه نقاشی های دیده نشده رضا شهابی پس از مرگش در سال 1363 و چندین نمایشگاه انفرادی پتگر و شجاع الدین شهابی اشاره کرد.
البته درآن دوران که خرید و فروش آثارهنری کمتر مورد توجه قرار می گرفت؛ شجاع الدین شهابی سنتی گذاشته بود که پس از پایان نمایشگاه به جای دریافت هزینه ای بابت هزینه های گالری، هنرمند یک اثر به او اهدا می کرد و این گونه شد که به مرور شجاع الدین شهابی مجموعه خوبی از هنر معاصر را گردآوری کرد.
البته با این که کارگاه هنردر دوران شجاع الدین شهابی دوران خوش و پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشت؛ اما نقدهایی هم به شیوه مدیریت او وارد است و شاید بشود گفت که یکی از مهم ترین نقد ها این بود که او نظارتی بر شیوه آموزش استادانی که برای آموزش هنر به کارگاه دعوت می کرد نداشت و هراستاد در کارگاه هنر ساز خودش را می زد وبا شیوه خودش هنر را درس می داد و همین موضوع موجب نوعی بی نظمی در کارگاه هنر شده بود.
از مدرسان هنر دوره ای شجاع الدین شهابی می توان به فیاض، دورلو، حمید شانس ، شهلا حسینی، یاراحمدی، روانبخش و فاطمی اشاره کرد.بعدها که از دل همین نام ها دو آموزشگاه سپند هنر و باران راه اندازی شد.
شجاع الدین شهابی که وسواس عجیبی برای گسترش فعالیت های کارگاه هنر داشت در سال 1367 پایه های انتشارات کارگاه هنر را گذاشت تا بتواند منابع مورد نیاز هنرآموزان را نیز فراهم کند. انتشاراتی که تاهمین یک دهه پیش دوام آورد و گرانی کاغذ و طولانی شدن مجوز موجب شد که شهابی به یک باره قید ناشر بودن را بزند و تنها تمرکزش را روی آموزش ، ساخت مجسمه ،نمایش آثار و ساخت ابزار کار نقاشی و مجسمه بگذارد.
البته کارنامه انتشارات او قابل تامل است و حاصل آن انتشار21 عنوان کتاب هنری است . البته هنوزهفت عنوان کتاب منتشرنشده ازجمله تاریخ هنرآبستره، شیوه های طراحی دو، کاربا فلزات، پتینه فلزات را دراختیار دارد که بخش عمده این آثار توسط عرب علی شروه ترجمه شده اند.
شجاع الدین شهابی سال ها بخشی از تمرکزش را در کارگاه هنرصرف تولید ابزار کارمجسمه سازان و نقاشی کرد و سال ها دراین زمینه پیشگام بود؛اما درنهایت با افزایش وردات چینی و عدم توان رقابت با این کالاها، از خیر تولید ابزار کار هنری هم گذشت.
او سال 1370 با همان ذهینتی که کارگاه هنر را راه اندازی کرد و دلش می خواست که رابطه تنگاتنگی میان هنرجو و استاد وجود داشته باشد؛ تصمیم گرفت که پایه های نخستین هنرستان غیرانتفاعی تجسمی را در آشپزخانه متروک مانده رضا شاه در سعدآباد بگذارد و خیلی زود توانست زمینه های نخستین این کار را فراهم کند.
پس ازتغییر کاربری آشپزخانه رضا شاه به فضایی که قابلیت آموزش هنر درشکل وسیع و حرفه ای را داشته باشد؛ به یک باره مدیریت اماکن مجوز برپایی هنرستان را در فضایی که متعلق به میراث فرهنگی بود را نداد و این گونه شد که کارگاه هنرازنگارستان ششم به یک باره به سعدآباد منتقل شد وساختمان کارگاه هنرتبدیل به هنرستان غیر انتفاعی دختران شد و کلاس ها درساختمان قدیمی کارگاه هنربرگزارمی شد.
شهابی که آشپزخانه رضا شاه را تبدیل به کارگاه هنر کرده زمینه ای بوجود آورد که 12 آتلیه مجسمه سازی نیز در کارگاه هنر راه اندازی شود تا هنرمندان با آرامش بتوانند به خلق اثر هنری بپردازند. هنرمندانی چون رضا یار احمدی، نادره حکیم الهی،سعادت، مازیار آل داوود، سال ها در این آتلیه ها کار می کردند.
اما با گذشت پنج سال شهابی متوجه شد که توان اداره هنرستانی که در قید و بند نمره و آزمون باشد را ندارد و برای همین شراکت اش را برای هنرستان بهم زد وبا پایان رسیدن قرار داد کارگاه در کاخ سعدآباد، دوباره کارگاه هنر به همان مکان پیشین خود در نگارستان ششم منتقل شد.
شهابی با همان شیوه که پیش از راه اندازی هنرستان تجسمی دختران؛ کارگاه هنر را اداره می کرد، تا سال 76 ادامه داد تا این که اداره آموزش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی راه اندازی شد و به همه آموزشگاه ابلاغ شد که باید تنها در یک حوزه هنری فعالیت کنند و باید آموزش موسیقی و از هنرهای تجسمی از هم جدا شوند.
شهابی درابتدا تصمیم گرفت که خانه همجوار کارگاه هنر را نیز اجاره کند و این فضا را به آموزش موسیقی اختصاص دهد، اما درنهایت تصمیم گرفت که تمرکزش را تنها روی هنرهای تجسمی بگذارد.
او آموزش هنرهای تجسمی را به همان شیوه گذشته تا سال 1380 ادامه داد. اما به یک بار قید آموزشگاه را زد و به دعوت دانشگاه نیشابور مدرس مجسمه سازی این دانشگاه شد و برای همین یک سال مدیریت کارگاه هنر را به یکی از شاگردانش واگذارش کرد.
در طول دوره مدیریت 21 ساله استاد شجاع الدین شهابی هنرآموزان بسیاری در 14 رشته هنری از کارگاه های آموزشی اساتید با تجربه بهره برده که آثار خود را همراه با اساتیدشان در گالری کارگاه هنر به نمایش گذاشتند.
اما با بازگشت پسرش جلال الدین شهابی که در ارمنستان عکاسی خوانده بود، در سال 1381 دوره جدید ازفعالیت و مدیریت کارگاه هنر آغاز شد.
جلال شهابی 21 ساله که سال های کودکی و نوجوانی اش در کارگاه هنر رقم خورد بود، آرزوهای بزرگ داشت و می خواست فضایی برای راه اندازی یک آتلیه شخصی عکاسی داشته باشد او هم چشم امیدش کارگاه هنر بود.
به پدرش پیشنهاد داد و پس از کش و قوص های فراوان بلاخره پدر به پسرش اعتماد کرد و مدیریت کارگاه هنر را به او واگذار کرد.
اما حالا همه چیز تغییر کرده بود کسانی که دوران اوج کارگاه هنر را به چشم دیده بودند نمی توانستند به یک جوان تازه از راه رسیده اعتماد کنند و این گونه بود که جلال شهابی درابتدا توانست یک طبقه از کارگاه هنر را با همکاری دو تن از هنرمندان رضایی (مجسمه)،نادرعابدینی( نقاشی) و جلال شهابی سفال راه اندازی کند.
یک سال به همین شیوه کارگاه هنراداره می شود و او برای جذب استادان به نام تجسمی کاری نمی تواند از پیش ببرد؛ تا این بلاخره او تصمیم می گیرد با دعوت از هنرمندانی که پیش از این در کارگاه هنر فعالیت هنری شان را آغاز و گسترش داده اند، فعالیت آموزشی کارگاه هنر را افزایش دهد و شاهین قادر پناه، آتوسا وحدانی، سهند حسامیان، امین صدرایی، نادرحکیم الهی، بنفشه فیروزی به عنوان مدرس هنر فعالیت شان را با کارگاه هنر آغاز می کنند و با گذشت سه سال تمام فضای کارگاه هنر به آموزش هنراختصاص پیدا می کند.
اما با گذشت سه سال جلال شهابی متوجه می شود که با این که شیوه آموزش در کارگاه هنر خوب پیش می رود و کارگاه هنر به دوران اوج خود کم کم نزدیک می شود، اما کارگاه هنر تنها صرفا پاتوق هنری همان افرادی است که در این مجموعه هنری، آموزش دیده اند .او به فکر فعال کردن مجدد گالری کارگاه هنر می افتد.
با توجه به فعالیت های پیرامونی کارگاه هنر؛ جلال شهابی تصمیم می گیرد که فضای گالری را برای هر نمایشگاه به هنرمندان اجاره بدهد و خود افراد برای تبلیغات، فروش و نمایش آثارشان برنامه ریزی کنند. از این پس صبح گالری؛ کلاس آموزش طراحی می شود و عصرها پلاتوق هنرمندان.
با گذشت زمان، شهابی در کنار آموزش تصمیم می گیرد که بخشی از فعالیتش را در کارگاه هنر مختص به انجام سفارشات هنرمندان کند و به مرور بخش عمده اجرای مجسمه های هنرمندان به نام و حتی انجام سفارشات شهری را برعهده می گیرد و پشت بام کارگاه هنر را مختص به اجرای طرح های بزرگ نقاشی دیواری می کند.
در مقطعی هم امیر معبد که سال ها در دوره جلال شهابی در کارگاه هنر تدریس کرده است، با او برای مدیریت کارگاه هنرهمراه می شود و حتی به مدت 10 سال آتلیه مجسمه سازی او در زیرزمین کارگاه هنر برقرار بود و در جریان نقل و انتقالات کارگاه هنر به مکان جدید او آتلیه جدیدی اختیار کرد.
کم کم گالری آتیله هنر هم کمک کرد که پای گروه جدیدی از علاقمندان به هنر به کارگاه باز شود و جلال شهابی تصمیم بگیرد که آموزش هنرهای جدید و میان رشته ای را درکارگاه هنرآغاز کند ازاین رو برخی از جمله امید مهرگان و امیر احمدی آریان هم پیشنهاد برگزاری کلاس هایش را در کارگاه هنر می کنند و کلاس با حضور 20 نفر آغاز می شود و تا زمان پایان همکاری آنها با کارگاه هنر شرکت کنندگان هر دوره به 60 نفر می رسد.
با گذشت چند دهه از فعالیت کارگاه هنر، در سال 1391 برای نخستین بار جلال شهابی تصمیم می گیرد که نمایشگاهی از آثارهنرجویان این مرکز آموزشی را در فضایی خارج از گالری برپا کند و ازاین روزنمایشگاهی با عنوان پروژه "هنر در حال اجرا " در گالری شیرین برپا می کنند، نمایشگاهی که متشکل از نقاشی، مجسمه و هنر جدید است.
دراین نمایشگاه در حیاط گالری فضایی را به وجود می آورند که 36 مجسمه ساز همزمان هر یک ساعت یک بار یک مجسمه با حضور مدل در مقابل چشم مردم خلق کنند. نمایشگاهی که در آن مقطع زمانی با استقبال روبرو می شود.
فعالیت کارگاه هنر تا فروردین ماه ادامه پیدا می کنند تا این که به دلیل مشکلات مالی، ساختمان کارگاه هنر به فروش می رسد.
جلال شهابی پس از چند روز سردرگمی بلاخره تصمیم می گیرد که از خاکستر به جا مانده از کارگاه هنر و یک عمر خاطره و افتخار کارگاه هنر جدیدی بیافریند و از این رو؛ با اجاره ساختمانی چهار خیابان بالاتر؛ کارگاه هنر را در فضای جدید بوجود آورد.
او ابتدا قصد داشت که همزمان با افتتاح کارگاه جدید، جشنی برپا کند و هنرمندان را از بازگشایی کارگاه هنر در فضای جدید باخبر کند اما در نهایت تصمیم گرفت با برپایی پروژه "ققنوس" با خاطرات خوبی که در ساختمان تاریخی کارگاه هنر نسل های مختلف تجربه کرده اند خداحافظی کند.
او برای برپایی این پروژه 50 تن از هنرآموزان و دوستان کارگاه هنر از جمله فاطمی،یاراحمدی را دعوت کرد که با خلق یک یا چند اثر بر روی دیوارهای کارگاه هنر؛ خاطرات خوش را با کارگاه هنر رقم بزند .
برپایی این پروژه موجب شد که تمام فضای کارگاه هنر از زیرزمین ها و پستو با نقاشی های هنرمندان جوان و پیشکسوت جانی تازه گرفت تا برای آخرین بار میزبان دوستانش باشد .
جلال شهابی برای یادآوری فضای کارگاه پدر بزرگش رضا شهابی همان اتاقی را که او به آموزش هنر اختصاص داده بود را به شیوه 50 سال پیش خود بازسازی کرد و عکس ها و برخی از آثار او را بر روی دیوارها نصب کرد و بی تا فرهادی یکی دیگر از نودگان رضا شهابی؛ تصویر پدربزرگ و مادربزرگ اش را بر روی دیوارهای راه پله های که طبقه نخست را به طبقه دوم وصل می کنند، نقاشی کرد.
در این نقاشی ؛گویی رضا شهابی و همسرش برای آخرین بار می خواستند که به کسانی که یک عمر در هوای آنها نفس کشیده بودند خوش آمد بگویند.
لی لی فرهادی دیگر نواده آنها نیز برای ساختن فضای پیشین خانه پدربزرگ؛ یک تاقچه بزرگ با گلدان های شمعدانی نقاشی کرد.
رضا یاراحمدی نیز دو گاو از مجموعه گاویش را با ماژیک بر روی دیوارهای طبقه دوم نقاشی کرد. شاگردان فاطمی نیز بر روی درو دیوارهای یکی اتاق های طبقه تصویر رضا شهابی و شجاع الدین شهابی را به همراه تصاویری از مناظر خلق کردند.
درنهایت هنرمندان یک شب مانده به اجرای پروژه ققنوس تمام فضای کارگاه هنر را نقاشی کردند. تا ساختمانی که به تنهایی حضور بسیاری از هنرمندان را درک کرده است و براساس اسناد به جا مانده از سال 1358 تاکنون بیش از 27 هزار هنرجو را در خود جای داد، در کمال آرامش به خواب ابدی برود. از دیگر بخش این برنامه اجرای پرفورمنس ویدئو آرت بود.
پروژه که در روز اجرای خود از ساعت پنج تا نه بسیاری را برای آخرین بار به کارگاه هنر کشاند. پس از پایان پروژه ققنوس، ساختمان کارکاره هنر طی یک عملیات تخریبی برای همیشه با دوستانش در خیابان نگارستان ششم خداحافظی کرد تا در مهرماه همزمان با برپایی کارگاه هنر در چند خیابان بالاتردر پاسدران خیابان فرخی یزدی حضورش در فعالیت های هنری با جدیت بیشتری دنبال کند.
جلال الدین شهابی برای حفظ و ثبت خاطرات هنر همچنین زمینه ساخت یک فیلم مستند را از سه ماه پایانی کارگاه هنر فراهم کرد.
انتهای پیام/
گزارش: مریم آموسا