به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین؛ امید هاشمی؛ عکاس و هنرمند هنر اجرایی گفت: دور هم جمع شدن و هم اندیشی کردن در یک فضای غیر رسمی اهمیت ویژه ای دارد، زیرا معمولا، بیش تر از رسمیت داشتن خود اتفاقات و جریانات این چنینی در مراکز رسمی، رسمیت بخشیدن آن مکان رسمی به ماست که اهمیت پیدا می کند؛ به طوری که اگر همان اتفاق در یک مکان غیر رسمی بیفتد انگار چندان اهمیتی ندارد! اتفاقی که ما در ارائه آثار هم می بینیم، اهمیت و اعتبار دادن به اشخاص به جای آثار.

وی افزود: همان طور که اگر هنرمندی اثری را در خیابان عرضه کرد، کمتر کسی اهمیتی برای آن قائل می شود ولی اگر همان اثر به جای خیابان در یک گالری عرضه شد، یک اتفاق مهم محسوب خواهد شد! از سوی دیگر توجه مراکز رسمی مثل گالری ها به اشخاص برای فرصت ارائه کار در آنجا هم بیشتر به واسطه اسم و رسم‌شان است نه اثرشان.

امید هاشمی اضافه کرد: این موضوع چه در بحث ارائه اثر، چه نشر آثار و حتی تصمیم گیری های مختلف ما در جامعه در قالب فضاهای غیر رسمی و توسط خود ما مردم اهمیت پیدا می کند؛ پس این نیاز بیش از بیش حس می‌شود که شروع به هم اندیشی های مستقل کنیم.

او در ادامه از "تعهد اجتماعی" هنرمند به عنوان اولین بحثی که توجه به آن در فضای صحبت از هنر معاصر اهمیت دارد، یاد کرد و در جریان این بحث از نظریات میشل فوکو و ژان ژاک لبل دو متفکر و فعال اجتماعی معاصر فرانسوی استفاده کرد. او با توجه به شناخت نسبی که از فوکو و نظریاتش وجود داشت، پیرامون ژان ژاک لبل که اثر ترجمه شده ای به فارسی از او موجود نیست، گفت: ژان ژاک لبل یکی از هنرمندان تاثیرگذاری است که شناخت او از لحاظ فکری چه برای هنرمندان تجسمی و چه دیگر هنرمندان اهمیت خاصی دارد؛ گذشته از این که خوشبختانه این هنرمند هنوز در قید حیات است و می توان به او دسترسی داشت.

هاشمی بحث تعهد اجتماعی هنرمند را با طرح این مسئله آغاز کرد: آیا در جوامع کاپیتالیستی (سرمایه داری) و (حکومت‌های تتالیتر) تمامیت خواه امروزی، هنرمند قادر به اعمال وزن بر روی اتفاقات اجتماعی هست؟ نقش احتمالی‌ هنرمند در این جوامع چیست؟ آیا هنرمند می تواند جایگاه "بیدار گر" را داشته باشد؟

وی افزود: میشل فوکو در این زمینه معتقد است: قرار نیست، مثل یک کودتا، قدرت به صورت خشونت آمیز ضبط شود. از طرف دیگر معنایش این هم نیست که خیلی‌ مودب و بورژوا بخواهیم وارد بازی پارلمانی شویم. (همان طوری که حزب کمونیست فرانسه می‌خواهد این کار را بکند) بلکه روش فعلی‌ بدست آوردن قدرت با شروع به شکستن و قطع کردن همه اتصالاتی است که قدرت فعلی‌ از طریق آنها بیمه‌ شده است. همه این سیستم "ارتباطی‌ " که باعث می‌شود قدرت (که در واقع در اختیار سرمایه داران بزرگ هست) بتواند خودش را به توده‌ مردم تحمیل کند. بیشتر این "ارتباطات" به دست خرده بورژوا‌ها هستند. نقشی‌ که از قرن ۱۸ به بعد توسط بورژوازی بزرگ کاپیتالیست به خرده بورژوازی سپرده شده. (…) و حالا که خرده بورژوازی نقش واسطه‌ای این ابزار قدرت را داراست، نقشی‌ که روشنفکر خرده بورژوا می‌تواند بازی کند، در دانشگاه، در رادیو، در تلویزیون … دقیقا جلوگیری از اعمال این قدرت است. باید بهم ش بزند، این "ارتباطات" را قطع کند.

این هنرمند شناخته شده در عرصه بین الملی ادامه داد: بر این اساس، نقشی‌ که فوکو برای روشنفکر ( یا هنرمند؟) در نظر می‌گیرد، بر هم زدن و مقتوش کردن شبکه هایی ( ارتباطات، باور‌های تحمیلی، قوانین وضع شده یک طرفه، اصول از پیش تعیین شده، پیش فرض‌های مسجل فرض شده، قوانین نا نوشته، ضوابط انتخاب شده و … ) است که به قدرت حاکم امکان وجود و سلطه را می‌دهد.

او در ادامه از نظر ژان - ژاک لبل، هنرمند متعهد فرانسوی که از جمله بنیان گذاران هپینینگ‌های گروهی در اروپا است یاد کرد و گفت: لبل بر این باور است که نقش هنرمند - اگر هنوز بتوان برایش نقش و کاربردی در جامعه در نظر گرفت - نقش "رادار" است. یعنی‌ دادن "راه" و " صدا " به انگیزه‌ها و پتانسیل‌های موجود در بافت اجتماعی که هنوز به وضوح تدوین و فرمول بندی نشده اند.

وی افزود: منظور از عدم تدوین و فرمول بندی در اینجا، پتانسیل ها و انگیزه هایی است که توسط "جامعه" و "قدرت حاکم" شکل "نظم یافته" و " مودبی" به خود نگرفته اند تا خود را با "همه چیز" وفق بدهند. بلکه پتانسیل هایی کاملا انسانی و درونی هستند، پیش از آنکه قدرتی بیرونی آنرا در ظرفی مشخص شکل دهد. این همان کاری است که او سعی‌ بر انجام آن از طریق هپینینگ‌های خود داشت. آنها مسائل، تحرکات، انگیزه ها، امیال، آرزو‌ها و روش‌های درکشان از جهان را دریافت و با تعداد زیادی انسان ناشناخته که در هپینینگ‌هایشان شرکت داشتند تقسیم می کردند. اتفاقی که باعث ایجاد حرکتی‌ شد که خودسازی به گونه‌ای ساده و قبیله‌ای را در پی داشت. در واقع آنها، از هنر برای تحقق‌ و تجسم بخشیدن به پتانسیل‌های اجتماع استفاده می کردند. راهی‌ برای خارج شدن از کادر‌های تحمیلی از طریق ایجاد "امکان".

هاشمی سپس به فلسفه لَخته کننده‌ای که توسط برخی سهوا یا عمدا مطرح شده و هنر را به بیراهه کشانده است، اشاره کرد و افزود: جملاتی نظیر؛ "هنرمند حرفه‌ای کسی است که از راه هنر خود امرار معاش می‌کند"، نتیجه‌ای به جز بردگی هنر و هنرمند در برابر بازار و سرمایه و قدرت حاکم نخواهد داشت. شاید بتوان شکل رو راست تر جمله بالا را این چنین نوشت؛ "هنرمند حرفه‌ای هنرش را می فروشد. دل به کار می دهد، خوب هم درآمد دارد".

وی ادامه داد:چنین برداشت‌ها و تعاریفی از هنر و هنرمند، باعث می شود تا دیر یا زود، خواسته یا ناخواسته، کاربرد واقعی‌ و اجتماعی هنر را فراموش کنیم و برده‌ای سر به زیر یا در نهایت کارمندی مودب برای بازار هنر شویم. کسی‌ نیست که بپرسد، چرا و به کدام منطق فروش بیشتر یعنی‌ "هنرمند برتر"؟ یادمان نرود، آنان که هزاران دلار را برای "ارضاعات به نمایش در آمده" در یک گالری می پردازند، نه‌ مردم عادی هستند و نه دانشجویان هنر و نه حتی مخاطبین همیشگی‌ گالری ها.

او اضافه کرد: کاری به "بد" یا "خوب" بودن این کار ندارم، چرا که می شود با کمی‌ ساده انگاری گفت، که این هم شغلی است مثل بقیه شغل ها. و یا حتی بحث اینکه آیا هنرمند به عنوان هنرمند تا چه حد می‌تواند به خود اجازه شرکت در این بازار‌ها را بدهد، که این خود مبحثی طولانی و مفصل است.

هاشمی با بیان این مطلب که هنر و تجارت هنر، دو چیز کاملا متفاوت، مجزا، و حتی به زعم من متضاد هستند، گفت" نمی‌شود و نباید هنر را با منطق بازار بررسی کرد. هنر از زمانی‌ که تعهد اجتماعی خود را از دست بدهد، چیزی از حقیقت هنری را از دست داده است. همانطور که چکش از وقتی‌ که خاصیت کوبندگی خود را از دست بدهد دیگر چکش نیست. هر چند که می شود به عنوان یادگاری یا شی‌ تزئینی در جایی‌ نگاهش داشت. بد نیست خاطر نشان کنم، که مثلا هنرمندان فلوکسوس که در بین هنرمندان و هنردوستان ایرانی‌ کم هم طرف دار ندارند بر این عقیده بودند که هنر یک "شغل" به معنای در آمد زای آن نیست و هنرمند باید برای امرار معاش شغلی‌ داشته باشد.

امید هاشمی با تاکید بر اینکه مخالفت اصلی‌ اش با "لختگی" هنر پس از ورود به بازار است و نه خود فروش به خودی خود، ادامه داد: یعنی‌ مشکل از جایی شروع می‌شود که فروش و در آمد از راه هنر به خودی خود تبدیل به هدف می‌شود. مشکل ورود به بازار این است که وقتی‌ واردش شدی خواه ناخواه استحاله می‌شوی و ادامه می‌دهی‌ و هدفت به مرور تصاحب سهم بیشتری از بازار می‌شود، چرا که این به اصطلاح حق تو ‌ست.

او در ادامه برای باز کردن بحث پیرامون نقش روشنفکر در این جوامع بخشی از مقاله ی میشل فوکو به نام "روشنفکران و قدرت" در گفتگو با دُلوز را مطرح کرد و گفت: نقش روشنفکر دیگر این نیست که خود را کمی‌ جلوتر یا کمی‌ کنار تر قرار دهد تا واقعیت خاموش همگان را بگوید، بلکه نقشش مبارزه علیه فرم‌های قدرت است، همان جایی که او همزمان ابژه و ابزارش است. مثلا در دانسته ها، حقیقت ها، آگاهی‌ ها، گفتمان ها (…) مبارزه‌ای نه برای آگاه کردن چرا که مدت هاست که آگاهی‌به عنوان دانسته توسط توده‌ مردم کسب شده، "آگاهی" به عنوان سوژه، به دست بورژوازی اشغال شده است. بلکه برای حمله کار ساز و تسخیر قدرت در کنار و همراه با آنانی که برای این هدف می‌جنگند و نه جدای از آنها و برای روشن کردنشان.

در ادامه جلسه یکی از حاضرین پیرامون آثار هنری موجود در این بحث معتقد بود : ما با دو دسته آثار هنری مواجهیم؛ بخشی که شامل بازار هنری است و آثار زیبا و تزیینی و ... با اسامی بزرگ و کوچک را شامل می شود و بخش دیگر که آثاری با دغدغه اجتماعی را در برمی گیرند و در بازار جایی ندارند. اما برخی از کارهای معاصر نه در حیطه بازار می گنجند نه دغدغه اجتماعی دارند. مثل کارهایی که به بینال ها می آید. مثل آثاری که در موزه هنرهای معاصر خریداری، نگه داری و نمایش داده می شود.

امید هاشمی در برابر این نظریه گفت: ولی همین آثار هم خریداری و فروش می شوند. آثاری که این قبیل مکان ها از هنرمندان مختلف نگه داری می کنند، دقیقا سرمایه آنها هستند و از طریق آنها از مخاطب کسب درآمد می کنند. جدای از اینکه، این قبیل آثار بیش تر در موزه می میرند و دفن می شوند تا یک اتفاق باشند و سیر خلقشان مشخص شود. البته این دلیل بر نبود و رد این قبیل مکان ها و جریانات نمی شود، ولی باید با علم به این که چه اتفاقی در آنجا برای این آثار افتاده سراغشان رفت.

فرد دیگری بر این باور بود: بازار بیشتر هنرهای سنتی مثل نقاشی و مجسمه را شامل می شود. اما بسیاری از آثار هنرمندان معاصر در بازار هنر آنقدرها مشتری ندارد و اصلا کسی با آنها آشنا نیست ولی موزه آنها را می خرد و ارائه می کند و باعث معرفی آن می شود. به همین دلیل است که موزه و گالری نیز موقعیت خاصی را ایجاد می کنند که در خیابان ایجاد نمی شود و کارکردهای مخصوص به خود را دارند .

هاشمی نیز ادامه داد: دقیقا همین طور است و این صحبت ها به معنای نفی وجود گالری و موزه و از بین بردنشان نیست ولی نقدهایی هم به این جریان وجود دارد که به نظرم باید به طور صریح بیان و حتی به آن عمل شود. نه تنها در ایران بلکه در خیلی جاهای دیگر، بسیاری از هنرمندان برای فرار از فستیوال ها و جشنواره های موضوعی و مراکزی که به تولید هنر فرمایشی منجر می شود، به طورکلی به سمت سرابی زیبا در بازارهای داخلی و خارجی کشیده می شوند. سراب زیبایی که گاه تصویر زننده ای هم از آن در رسانه ها ارائه شده است. اما همان طور که این جریان فرمایشی نقد می شود نباید از نقد این جریان هم غافل شد.

یکی از شرکت کنندگان در جلسه نیز به نیاز به خروج هنرمندان از گالری ها برای ارتباط بیشتر با مخاطب پس از تجربه ی نه چندان موفق ارائه کار در این قبیل مراکز اشاره کرد و گفت: اصلا نیاز به خروج اثر از گالری و موزه و ارائه آن به طرق دیگر در شرایط فعلی نسبت به ارائه کار در گالری و ... اهمیت بیش تری دارد.

اما شرکت کننده دیگری اصلی ترین دلیل این قضیه یعنی نیامدن و ارتباط برقرار نکردن مخاطب را به دلیل ندانستن و ترس او از بیان این ندانستن برای زیر سوال رفتن خود دانست و افزود: اگر هنرمند طوری کار و اثرش را ارائه کند که مخاطب عادی هم با آن ارتباط برقرار کند، این جریان تا حدودی رفع خواهد شد حالا اثر هر کجا ارائه شود اول باید به این قضیه توجه شود.

انتهای پیام/

320