به گزارش خبرنگار هنرآنلاین، استان های کشور در شب های قدر ماه مبارک رمضان آیین های مختلفی را برپا می کنند که در اینجا با تعدادی از آن ها آشنا می شویم.

شب های احیای ماه مبارک رمضان و آیین «قنبر خوانی»

در کنار تطور و تحول فرهنگ شیعی در آیین ها و خرده روایت های نمایشی ایرانیان، بخش مهمی از آنها به زندگانی حضرت امیرالمومنان علی (ع) و فرزند وی حضرت امام حسین(ع) مربوط است و حتی در پاره ای از موارد ارادت به این دو امام همام به مهر تاییدی بر فرهنگ شیعی مسلمانان تمامی جهان بدل شده است.

در ایامی نه چندان دور، در اغلب استان ها و شهرستان های کشور به ویژه در استان بزرگ خراسان در ایام شهادت حضرت علی(ع)، مراسم «قنبر خوانی» در ظهر و شب احیاء ۲۱ ماه رمضان انجام می شد.

در این آیین منبعث شده از شیوه نمایش «شبیه خوانی» از شاخه های هنر «نقالی»، مردی در نقش «قنبر» غلام وفادار حضرت علی(ع)، با لباسی سفید، کشکول و تبرزین، طی مراسم خاصی با خواندن اشعار و ذکر دعای «نادعلی» از حضرت کمک می طلبد و به اجرای آیین نمایشی خود می پردازد در حین اجرای این سنت نمایشی، مرم نذورات خود را پخش کرده و حاجات خود را طلب می کنند.

آیین «زنگ حیدری»، سنتی برخاسته از ارادت شیعیان به حضرت علی(ع)

آیین «زنگ حیدری»، از دیگر رسوم نمایش مذهبی منبعث از نگاه تشیع و جهت عرض ارادت به خاندان عصمت و طهارت، به ویژه مولای متقیان حضرت علی (ع) است که در بین روستاهای استان خراسان به ویژه در خراسان شمالی رواج دارد.

آیین «زنگ حیدری» در ایام مذهبی سال و مخصوصا در شب های احیاء ماه مبارک رمضان میان مردم مسلمان و مومن و شیفته مرام امام اول شیعیان و شهید رمضان اجرا می شود.

اجرا و برگزاری این آیین که با اعتقادات مردم این خطه گره خورده است از تقدس خاص و ویژه ای میان مردم برخوردار است و در حقیقت می توان اینگونه عنوان کرد که آیین کهن «زنگ حیدری» در فرهنگ مردمان غیور خراسان، نوعی آرایه ادبی مذهبی در فرهنگ عامیانه مردم این دیار محسوب می شود.

در این آیین زنگی ملقب به «زنگ حیری» را به پایه منبر مسجد می بندند و نمایشگران «سقا خوان» ایستاده پای زنگ حیدری گوش فرا می دهند و همراه با نواختن آن به خواندن اشعار و روایات در مدح و ستایش مقام علی و مظلومیت این امام در دوران امامت تا شهادتش می پردازند.

«زنگ حیدری»، منقوش و متبرک به آیات قرآنی است و صدایی دلنشین دارد. شخصی که از معتمدین و مسن ترین افراد جمع به شمار می آید، مسوول نواختن زنگ است. وی بالای منبر مسجد رفته و با خواندن اشعار مذهبی خاص، در پایان هر دوبیت یکبار به زنگ ضربه ای زده و صدای آن را به گوش جمعیت عزادار و مستمع می رساند.

تقدس زنگ به واسطه آیاتی است که بر آن منقوش است و عموما متون و اشعار در آیین «زنگ حیدری» در دستگاه دشتی خوانده می شود.

از شب بیست ویکم رمضان آیین های ختم قرآن و فاتحه اموات به مدت 9 شب در هرمزگان به جریان می افتد و دراین شب ها برخی از مردم به یاد درگذشتگان خود بویژه درپدر ومادر،خواهر و برادر مراسم یاد بودی برگزار می کنند.

این برنامه ازاین قرار است که یک تا چند قاری معروف به ملا عصر به منزل خود دعوت می کنند و هریک یک جز قرآن را به نیت ثواب به روح اموات دعوت کننده تلاوت می کنند.

این رسم یک سابقه دیرینه در نزد هرمزگانیها دارد که هنوز برخی از آن یاد می کنند و معتقد ند که اموات آنها در ماه رمضان چشم انتظار هستند و این رسم در سال دوبار انجام می شود.

می گویند سرمنشا و خاستگاه این رسم قرآنی و نوعی گرامیداشت یاد وخاطره اموات و در گذشتگان است و روح آنها با این کار شاد می شود.

این مناسبت نوعی احترام به اموات و به یاد آنها بوده و معتقد روح آنها دراین مجلس حاضر وانتظار دارد که به یاد آنها باشند و درشرایط عادی برخی از مردم درشب های دوشنبه وجمعه نیز پس از خوردن مقدار غذا یا میوه با خواندن یک با سوره حمد و سه بار سوره اخلاص ازمردگان خود یاد می کنند.

همچنین شب بیست و یکم مجالس بستر، (شب قتل) در این مجلس خلعت بخشیدن اجرا می شود، امام میراث خود را بین اولاد تقسیم می کند عمامه و لباس پیامبر(ص) را به امام حسن(ع) و ذوالجناح و ذوالفقار خود را به امام حسین(ع) سپر و علم به قمربنی هاشم(ع) اسباب حضرت زهرا(س) به زینبین(س) می دهد.

روز بیست یکم، مجلس شهادت در این مجلس امام علی(ع) امام حسن(ع) را به تخت امامت می نشاند و میراث تقسیم می کند، اهل بیت پس از شهادت امام علی او را غسل می دهند و برای خاکسپاری راهی بیرون خانه می شوند.

شرکت در لیالی قدر ، برتن کردن جامه سیاه در این ایام و شب زنده داری و عبادت در مساجد، تکایا، منازل ونصب پرچم های عزا برسردر اماکن از دیگر آداب حسنه ماه مبارک رمضان و برگزاری مراسمات عزاداری برای امام علی علیه السلام در شب های قدر در استان مرکزی و بویژه شهرستان فراهان است.

در ایام ماه رمضان به ویژه در روزهای ۱۹، ۲۱ و ۲۳ این ماه مراسم تعزیه خوانی به نام شبیه‌خوانی در اردبیل دایر است، مردم این شب‌ها را تا سحر احیا می‌دارند و به قرائت قرآن و نماز و دعای جوشن کبیر می‌پردازند و اغلب مقید به افطاری‌ دادن در این شب‌ها هستند.

فرارسیدن شب های احیا با عطر حلواهای خانگی، کلوچه، نان محلی معروف به یاغلی فطیر، دوختن چادر نماز در جمع‌های زنانه، غبارروبی از مساجد و آماده‌سازی‌ حسینیه‌ها و تکیه‌ها مورد استقبال مردم قرار می‌گیرد و جای خیرات افطاری با احسان سحری تغییر می‌کند و مردم با نان، پنیر، گردو، کلوچه، شیر و بسیاری از غذاهای خانگی از شب زنده‌داران پذیرایی می‌کنند.

در گذشته در شهر گرگان « شبیه خوانی قنبر » رایج بود که در شب احیا 21 ماه رمضان انجام می شد. در این شبیه خوانی مردی با در دست داشتن کشکول و تبرزین و شمشیر طی مراسمی خاص و با خواندن اشعار مذهبی حضرت علی (ع ) را فریاد میزد و می طلبید. مردم نیز با گریه و سوگواری با نیت رواشدن حاجت های خود مقداری پول به داخل کشکول شبیه خوان می ریختند. همچنین در روز احیا هم « محفه » درست می کردند.

محفه اطاقک کوچک چوبی بود که آنرا سپاپوش کرده و بر آن عمامه ای سبز می نهادند. محفه بر دوش مردان حمل می گردید. محفه را گاهی « شبیه سازی امام علی » نیز می نامیدند. مردم در پشت سر محفه به زنجیرزنی و سینه زنی می پرداختند و جمعیت به همراه آن غالبا از مسجد جامع بسوی امام زاده عبدالله و خرابه های دروازه فوجرد سابق (در حاشیه مرده شور خانه فعلی امام زاده ) سرازیر می شدند.

شبهای احیا 19 20 و21 بسیاری خرج میدانند . آنان غذا را در دیس نهاده و به نیت نذری که داشتند به مساجد می بردند و قسمتی از غذاهای دیگران را نیز که به مسجد آورده بودند به عنوان تبرک با خود به منزل برمی گرداندند. در این شبها مردم در تکایا و مساجد و تعدادی از منازل تجمع کرده و به خواندن دعاهای مخصوص می پرداختند. آنان قرآن سر گرفته و تا نزدیکیهای سحر به خواندن دعاهای مذهبی می پرداختند و تعدادی نیز در حین خواندن دعا بویژه با گفتن « الغوث » « الغوث » که قسمتی از دعای جوشن کبیر بود را بر حبه های قند می دمیدند و آنرا متبرک نموده برای شفای بیماران به منازل می آوردند.

انتهای پیام/