به گزارش هنرآنلاین این نشست با حضور نیکلاس هلبلینگ، کارگردان سوییسی نمایش «ضحاک» که در سییکمین دورهی تئاتر فجر به صحنه رفته است، بریجیت هلبلینگ، نویسنده این اثر و همچنین علیاصغر دشتی، کارگردان ایرانی نمایش «تل» و نسیم احمدپور نویسنده آن برگزار شد.
در ابتدای نشست علیاصغر دشتی با بیان توضیحاتی از روند اجرای پروژهی مشترک «تل/ضحاک» بین گروه ایرانی «دن کیشت» و گروه «مس اند فیبر» از سوییس، اظهار کرد: پس از به تکامل رسیدن این پروژه مشترک، این نمایش 10 اجرا در سوییس و سه اجرا در فستیوال زوریخ داشت. در این کار مشترک خوشبختانه ما توانستیم به یک تبادل اسطورهای بین دو کشور برسیم و این تبادل را نیز در بین مخاطبان دو کشور هم ببینیم.پ
دشتی در ادامه درباره ارتباط مخاطبان ایرانی و سوییسی با اجرای این نمایشها اظهار کرد: در اجراهای سوییس هم مخاطب ایرانی کار را دید. طبیعتا نگاه هر مخاطب با توجه به پیشینهی فرهنگیاش به اثر متفاوت است، ولی در کل 14 اجرایی که تا به حال داشتهایم ما رضایت را از مخاطب دریافت کردهاست.
این کارگردان تئاتر دربارهی چگونگی اجرای مشترک یک نمایش با دو کارگردان و دو گروه مختلف با ذکر توضیحاتی اظهار کرد: در واقع کار ما کار بر روی یک نمایش نبوده است بلکه کار ما زیر تیتری «تبادل اسطورهها» را دارد؛ این یعنی اینکه یک اسطوره در اختیار کارگردانی از یک فرهنگ و اسطورهی فرهنگ ملت دیگری در اختیار کارگردان دیگری قرار میگیرد. برای انجام این کار نیز ما ابتدا وجوه مشترک اسطوره را استخراج کردیم و سپس قیاسهای آن را هم ارائه کردیم.
او در ادامه دربارهی دلیل انتخاب صحنهی گرد برای این نمایش توضیح داد: صحنه گرد که در تعزیه نیز استفاده میشود باعث میشد اجرای ما به هم پیوند بخورد دو گروه پس از تفاهم برای اجرای نمایش در صحنهی گرد، آزاد بودند تا نمایش خود را از نظر تکنیکی با توجه به زیباییشناسی خود صحنهبندی کنند و در قصه بیاورند؛ بنابراین گروه دنکیشوت و گروه سوییسی تمرینهای خود را هر یک جداگانه در کشور خود آغاز کردند و پس از آن در جلساتی تمرین های مشترکی با هم انجام دادند.
این کارگردان در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه با اجرای نمایش ضحاک در ایران به نظر میرسید کمی فرهنگ ما به تمسخر کشیده شده است و این نارضایتی در طول اولین اجرای ضحاک در جشنواره از سوی چند مخاطب ابراز شده است، نیز پاسخ داد: واقعیت این است که برخورد سوییسیها با اسطوره تقدسمابانه نیست و کاری را که احمدپور نویسندهی بخش «تل» بر روی این اسطوره انجام داده نیز برای مخاطبان سوییسی نوعی تابوشکنی است، اما مخاطبان سویسی به ما نگفتند که اسطوره ما را مسخره کردهاید.
***
در ادامه این نشست نیکلاس هلبلینگ، کارگردان سوییسی بخش ضحاک این نمایش با ابراز خوشحالی برای اجرای «تل/ضحاک» در ایران، گفت: پس از اینکه این اجرا تولید شد و در سوییس 13 اجرا رفت، به صحنه رفتن آن برای ما افتخار بزرگی بود و این مایه خوشحالی ماست که با این دستاورد به خانه بازمیگردیم.
او دربارهی نمایش «تل/ضحاک» گفت: نمایش «تل/ضحاک» در واقع در سه پارت طراحی شده است که بخش اول «تل»، بخش دوم «ضحاک» و بخش سوم «باغ قهرمانان» بود.
هلبلینگ در ادامه دربارهی چگونگی شروع و انجام و تداوم این پروژه مشترک با ارائهی توضیحاتی اظهار کرد: اسطوره «تل» به مراسمی برمیگردد که هر ساله در روستای کوچکی در سوئیس که زادگاه «ویلهلم تل» است به صورت نمایش اجرا میشود. در این روستا «تل» بر اساس نوشته شیلر و توسط خود مردم این روستا اجرا میشود، اما داستان ارجینال این اثر به سالها قبلتر از نوشتهی شیللر برمیگردد.
او افزود: قدیمیترین مدرکی که از «تل» وجود دارد به 500 سال قبل برمیگردد. البته میدانیم که این زمان در مقابل تاریخ و ادبیات کهن ایران که قدمتی چند هزار ساله دارد، زمان زیادی نیست اما برای ما سوئیسیها زمان زیادی محسوب می شود.
این کارگردان سوئیسی داد: در تابستان سال گذشته به مناسبت پانصدمین سال سالگرد ویلهلم تل مردم روستا تصمیم گرفتند علاوه بر جشن هر ساله یک پروژه اضافه نیز داشته باشند. برای این منظور یک مسابقه برگزار کردند که من نیز در آن شرکت کردم و بنا شد که این پروژه را من به انجام برسانم برای همین منظور پیشنهاد کردم آن را با هنرمندان یک ملیت دیگر انجام دهم که با این کار موافقت شد و ما مسئول اجرای این پروژه مشترک شدیم.
او در ادامه به همسایگیاش با یکی از ایرانیان مقیم آلمان اشاره کرد و گفت: با آشنایی که با ایرانیان داشتم از همان اول دوست داشتم که با هنرمندان ایرانی کار کنم و به این منظور به جستجو پرداختم و با خود گفتم که کار کردن با کشوری که چنین تاریخ و فرهنگ غنی دارد، چگونه باید باشد؟ در ادامه نیز با جستجو در بین مدیران مختلف با اصغر دشتی و گروه دنکیشوت آشنا شدم. البته شناخت آنها در ایران تصادفی نبود چرا که زمانی که ما در آلمان بودیم فیلمهای نمایشهای دن کیشوت را میدیدیم و آنها را دوست داشتیم. پس از این یک حسی به من گفت وقتی به ایران بیایم باید به سراغ این گروه بروم و پس از آن، گفتوگوهای گروه ما با این گروه ایرانی شروع شد و همکاری با این گروه مشترک به سه سال انجامید.
هلبلینگ در ادامه توضیح داد: ما در طول این مدت توانستیم با موفقیت، گفتگوهای خود را پیش ببریم و از همان ابتدا هم به موضوع تبادل اسطورهها رسیدیم و بنا شد که هر کشور اسطوره کشور دیگر را کار کند. اسطورهای که خیلی گروه ها راجع به آن چیزی نمیداند. بعد از مشخص شدن موضوع ملاقاتهایی داشتیم و توانستیم تابستان سال گذشته کار را شروع کنیم.
این کارگردان تئاتر سوییس در ادامه بیان کرد: از همان ابتدا با ایده صحنه گرد که از المانهای نمایش تعزیه گرفته شده است و در نمایشهای گروه دن کیشوت طراحی شده بود استقبال کردم.
کارگردان بخش ضحاک نمایش «تل /ضحاک» در بخش دیگری از سخنانش، گفت: در سوییس همه «تل» را میشناسند، اما هیچ کس از اسطوره «ضحاک» شناختی ندارد. برعکس ایرانیان تا حدودی اسطوره «تل» را میشناسند و البته این برای ما خوب جالب نیست. به همین خاطر بود که ما در اجرای ضحاک ناچار بودیم کل داستان را برای کسانی که هیچ چیزی از آن نمیدانند، بیان کنیم.
او همچنین گفت: ما بسیار خوششانس بودیم که با این تاریخ و ادبیات کهن آشنا شدیم و این کار را انجام دادیم . دوست داریم در آینده هم با تئاتر ایران کار کنیم. علاقه زیادی به تئاتر ایران دارم ، و دوست دارم در آینده نیز با گروه «دن کیشوت» کار کنم.
نیکلاس هلبلینگ در ادامه دربارهی پیشینهی کاریاش نیز گفت: حدود 10 سال در تئاتر شهر هامبورگ، دراماتورژ بودم اولین کارم را در سال 1999 در زوریخ که داستان آن راجع به یک حیوان است به شکل موزیکال به صحنه بردم که برخلاف انتظارم با استقبال مواجه شد! و ما 60 اجرا از این کار به صحنه بردیم و اینگونه بود که من از یک دراماتورژ به یک کارگردان تبدیل شدم. از آن به بعد من 10 نمایش دیگر اجرا کردم که از جمله آنها در حوزه تئاتر وسترن،علمی تخیلی و کمدی هستند و هدفم نیز این بوده است که سرگرمی را با هنر ادغام کنم.
او در پاسخ به سوالی در رابطه با چگونگی تطبیق متن «ضحاک» که از شاهنامه گرفته شده است با تجربههای قبلیاش که بیشتر در حوزهی نمایشهای علمی تخیلی، موزیکال و تئاتر وسترن بوده است، گفت: من و بریجیت ادبیات خواندهایم و سالها به عنوان دراماتورژ در تئاتر فعالیت داشتهایم بنابراین کار کردن با متنها برایمان چیز جدیدی نبود و به این کار عادت داریم.
هلبلینگ ادامه داد: مسلما فردوسی آدم خیلی بزرگی است اما شیلر هم آدم بزرگی است. البته «تل » اسطوره نیستی بلکه او یک قهرمان است.
او همچنین در پاسخ به سوالی مبنی بر این که بین اسطورهی «ضحاک» که در بستر یک کتاب گسترده به نام شاهنامه آمده است و «تل » چقدر از نظر زبان و پیشینهی ادبی همطرازی وجود دارد، این پاسخ را داد: اگر بخواهیم داستان شیلر را بدون هیچ وقفهای اجرا کنیم، چهار ساعت و نیم طول میکشد اما خواندن داستان ضحاک حدود یک و نیم ساعت زمان نیاز دارد.
او که در بین صحبتهایش در این نشست چند بار از نام تعزیه استفاده کرد در پاسخ به این سوال که چقدر نسبت به تعزیه شناخت دارید؟گفت: چیزی راجع به تعزیه نمیدانم تنها دو اثر از گروه دنکیشوت را در قالب فیلم دیدهام و از فرم اجرای آنها چیزهایی فهمیدهام، ولی تقریبا از محتوای تعزیه چیز زیادی نمیدانم و بیشتر اطلاعاتم را نیز اصغر دشتی به من داده9 است.
بریجیت هلبلینگ نویسنده بخش «ضحاک» نمایش مشترک «تل /ضحاک» نیز در بخشی از این نشست درباره چگونگی تحقیق و نوشتن بخش ضحاک این نمایش از روی شاهنامه فردوسی با ابراز تاسف از اینکه زبان فارسی را خوب بلد نیست تا بتواند شاهنامه را به زبان فارسی بخواند گفت: برای نوشتن این اثر ترجمههای آلمانی، انگلیسی و فرانسه شاهنامه را خواندم و زمان زیادی را برای آن صرف کردم و در این مدت نیز بسیار محو شاهنامه شدم و فهمیدم شاهنامه نه تنها فاخر است بلکه این اثر چقدر مدرن است و میتوان از آن در تئاتر مدرن استفاده کرد.
در بخشی از این نشست نیز نسیم احمدپور نویسنده بخش «تل» نمایش «تل /ضحاک» با ذکر بخشی از داستان ویلهلم تل نوشته شیلر اظهار کرد: منبع کار داستان شیلر بود. داستان خیلی ساده است و از یک قتل شروع میشود. در این داستان مردی برای دفاع از ناموس خود به ناچار یکی از کسانی که میخواهد زنش را مورد تجاوز قرار دهد را میکشد و به عنوان قاتل معرفی میشود اما تل که خیلی در بین مردم معروف است به کمک این مرد میآید. این داستان با صحنههای قهرمانی ویلهلم تل شروع و در داستان تداوم پیدا کند.