سرویس نمایش هنرآنلاین، از مهمترین ویژگیهای آیین "شب یلدا" آن است که گرامیداشت آن در سراسر ایران و بین تمامی اقوام و نژادها انجام می گیرد و همواره تمثیلی بر وحدت و اتحاد ایرانیان به شمار می رود.
به علت ریشه دار بودن این آیین در بطن باورهای توحیدی و اعتقاد بر خداوند سبحان، پس از ورود اسلام به ایران، شب یلدا به حیات خود ادامه داد.
وقتی صدای گامهای زمستان به گوش می رسد آغاز فصل سرما و زمستانی سپید پوش در شب یلدا نمادی از همدلی اقوام ایرانی در هر جای کشور را نشان می دهد که این آداب و رسوم از گذشته های دور در همه ایران مرسوم بوده و آیین های ویژه آن توسط مردم هر شهر و دیاری به شکل های مختلف برگزار شده است.
از اینرو گفت و گویی با جواد انصافی نمایشنامهنویس، کارگردان تئاتر و پژوهشگر نمایش های آیینی داشته و در آن مروری بر فلسفه و تأثیرات شب یلدا در فرهنگ و اندیشه باستانی و اسلامی ایرانیان شده است:
_واژه "یلدا" و "چله" با چه پشتوانه معنایی به بلندترین شب سال اطلاق میشود؟
برخی معتقدند یلدا یک واژه سریانی است اما عده ای آن را متعلق به ایرانیان می دانند. یلدا از تولد آمده و در این کاربرد اشاره به تولد خورشید دارد چرا که از فردای این شب خورشید یک دقیقه زودتر تولد پیدا می کند و تاریکی شب که در ایران باستان نمادی از اهریمن است رو به کوتاهی میرود.
_پس ماهیت پرش از روی آتش هم بی رابطه با نفی تاریکی و حضور اهریمن از زندگی مردمان نبوده است. چه شد که به مرور زمان این آیین به ویژه در جوامع شهرنشینی به دست فراموشی سپرده شده و بیشتر در آیین چهارشنبه سوری رخ نمود؟
البته در جوامع شهرنشینی بله اما در روستاها همچنان برافروختن آتش و پریدن از روی آن بخش جدانشدنی آیین های شب یلدا به شمار می رود. گاهی هم عده ای شمع روشن می کنند و اشعاری زیبا را در وصف ارزش های معنوی نور و روشنایی دل می خوانند. این شمع و آتش یکی از نمادهای تطهیر، نور و گرمای خداوندی است؛ با استناد بر آیاتی از کلام خداوند در قرآن مجید می تواند ریشه حضور پررنگ نور و آتش را جستجو کرد.
_از سنتهای رایج در میان ایرانیان و شب یلدا گرفتن فال به طرق مختلف است که به نوعی بازگوکننده علاقه به آینده نگری در برهه ای از سال را داد. چقدر گونه های تفال در شهرهای مختلف کشور بر صحت و سُقم پایه گذاری شدهاند؟
پیام هر یک از گونه های تفال در پس خود تاریخچه ای از مستندات را دارا هستند مثلا در برخی شهرهای شمالی فال گردو گرفته و با پوک یا پُر بودن گردو پس از شکسته شدن احتمالاتی بر آینده خود می دهند. فال حافظ هم از این امر مستثنی نیست. نمونه این قضیه را در شب های قدر داریم و شاید آنچنان دور از دست نباشد که در شب هایی خاص از سال آرزوهای خود را برای خداوند بازگو کرده و از او طلب آینده روشن و درخور کنیم. در این شب ها مقابل تمام مقدسات و مخلوقات خداوند سر تعظیم فرود آورده و در جشن تولد خورشید، میراث توحیدی و اعتقادی ایرانیان را زنده خواهیم کرد.
_آب و آتش به عنوان نماد پاکی بر سر سفره ها قرار می گیرند، شمع، چراغ، کاسه آب و هرآنچه که از دل این دو موهبت خداوند برآمده باشند. چه کاربردهای دیگری در شب یلدا به این مخلوق مطهر داده می شود؟
در بسیاری از روستاها مردم از سر چشمه ها آب میآورند و صورت خود و فرزندانشان را در آن به نیت پاکی و تطهیر می شویند؛ برخی دیگر هم به سنت حضرت امیرالمومنین علی (ع) عمل کرده و سر بر چاه آب فرو آورده و با آن درد و دل و آرزوهایشان را در میان می گذارند. برخی هم شمع به دست در روستا قدم می زنند و با صدای بلند صلوات می فرستند. به هر تقدیر گویی تمام ایرانیان ر این شب به دنبال تطهیر روح و روان خود هستند.
_قرار بود نتایج پژوهش های خود را درباره یلدا به یک اثر نمایشی تبدیل کنید. چقدر در تحقق این خواسته به توفیق دست یافتید؟
نمایش با تکیه بر یکی از رسومات هموطنان لُرزبان به رشته تحریر درآمد و خوشبختانه پس از پایان دوره تحقیق و پژوهش و نوشتن متن دورتولید آن را آغاز کردم. نمایش "تولد خورشید" که در ابتدا عنوان "چله زری و عمو چله جون" را داشت قصد دارد آداب و رسوم شب یلدا را به نمایش بگذارم. در این شب که اغلب مردم فکر میکنند فقط قرار است به عنوان طولانیترین شب سال دور هم جمع شویم و خوراکیهای مختلف بخوریم و بگوییم و بخندیم، آیینهای خاصی از قدیم وجود داشته است اما اغلب ابعاد این ماجرا فراموش شده و به نظرم نیاز به یادآوری دوباره دارد. به دلیل همزمانی ماه صفر و شب یلدا موفق به اجرای عمومی این اثر در سنگلج نشدم اما در روزهای پایانی هفته فرهنگسرای خاوران در دوشب میزبان این اثر خواهد بود.
گفت و گو از: عطیه پژم
انتهای پیام/52/53