گروه فرهنگ و ادب هنرآنلاین، سال 1895 و براساس وصیت شیمیدان سوئری، آلفرد نوبل، جایزه نوبل بنیان گذاشته شد؛ 6 سال بعد، نخستین جوایزه نوبل در اختیار برگزیدگان رشته‌های شیمی، فیزیک، فیزیولوژی و پزشکی، ادبیات و صلح قرار گرفت؛ امسال، مویان نویسنده چینی توانست نوبل ادبیات را از آن خود کند؛ جایزه‌ای که تاکنون به هیچ نویسنده و شاعر ایرانی اعطا نشده است. تنها یک بار احمد شاملو، نامزد دریافت این جایزه شد.

گروه فرهنگ و ادب هنرآنلاین، طی گفت‌گوهایی با چندتن از صاحب نظران به طرح این پرسش پرداخت که چرا نوبل در اختیار هیچ ایرانی قرار نگرفته است؟ هوشنگ مرادی کرمانی یکی از معظلات ناشناس ماندن نویسنده های ایرانی در سطح جهانی را ترجمه نشدن آثار، مطرح کرد و گفت: متاسفانه حتی بهترین نویسندگان ایرانی برای نوشتن داستان از ایجاز بهره نمی برند و همین موضوع، موجب می شود، زیاده گویی کنند و حتی گاه پا را فراتر از این بگذارند و به نقالی برسند.

وی افزود: بارها برای خود من پیش آمده، مترجمی که ترجمه داستان های مرا در برنامه کاری خود داشته به من خرده گرفته که چقدر، روده دازی و یک موضوع را چه اندازه باز می کنی. متاسفانه این نظر بسیاری از مترجمانی است که آثار نویسندگان ایرانی را ترجمه می کنند و معتقدند که نویسنده های ایرانی بیشتر از قصه، نثر پردازی می کنند و درآ ثارشان آرایه های ادبی را به کار می برند و همین موضوع موجب دشواری ترجمه کتاب های نویسندگان ایرانی می شود؛ تا آنجا که حتی اگر مترجمی هم به ترجمه کارهای ایرانی راغب باشد، از خیر آن می گذرد.

مرادی کرمانی ادامه داد: به نظر من نویسنده ها باید برای نوشتن داستان از دیدگاه فیلمسازان بهره ببرند و به نظرات آنها موقع نوشتن، توجه داشته باشند و ببینند یک کارگردان، چگونه یک موضوع را در طول 90 دقیقه، چنان می پروراند که می‌تواند سیر تاریخی یک خانواده را به ما نشان دهد؛ به نظرمن نویسنده ها باید ارتباط تنگاتنگی با سینما داشته باشند، فیلم ببنند و از تکنیک های سینمایی به نفع داستان استفاده کنند و از توضیح اضافات بپرهیزند.

وی گفت: یکی از معیارهای جوایز بین الملی در حوزه ادبیات این است که ما اثری خلق کنیم که برخاسته از زندگی زیسته شده و تجربیات خودمان باشد. از میان نویسندگان ایرانی، دولت آبادی به سراغ این موضوع رفته است اما شاید مترجم در ترجمه داستان‌های او نتوانسته است این تجربه ها را به خوبی منتقل کند و زمینه را برای دریافت نوبل از جانب او فراهم آورد. به گفته هوشنگ مرادی کرمانی، زیر بنای ادبیات هر ملتی ادبیات عامیانه است و متاسفانه نویسندگان ایرانی درآثارشان کمتر به ادبیات عامیانه توجه کرده اند. اگر به تاریخ ادبیات مان نگاه کنیم مولوی و فردوسی هم برآمده ازهمین گونه ادبی هستند که ادبیات عامیانه را به عنوان بخشی ازاثرشان قرار د اده اند.

ضرورت وجود نهادی برای ترجمه

جلال ستاری، مهم‌ترین دلیل ناکامی نویسندگان ایرانی در نامزدی جایزه نوبل را عدم ترجمه آثار نویسندگان ایرانی به سایر زبان‌ها داست و افزود: درنخستین گام، خودمان باید برای معرفی ادبیات مان تلاش کنیم و بعد منتظردریافت جایزه ها باشیم. باید آثارنویسندگان ایرانی به سایرزبان ترجمه شود تا در کنارسایر آثارخوانده شود و برای تحقق چنین امری باید سازمان یا نهادی مسولیت ترجمه آثار نویسندگان ایرانی را بر عهده گیرد.

به گفته ستاری؛ در میان آثارنویسندگان ایرانی آثار بسیاردرخشانی دیده می شود که می تواند هم طراز با آثاری باشد که تاکنون نوبل گرفته اند و یکی ازمهم‌ترین این آثار رمان های محمود دولت آبادی است.

نویسنده کتاب"عشق صوفیانه" افزود: صرف این که ما تنها به داشته هایمان افتخار کنیم و کاری برای معرفی آن نکنیم راهگشا نخواهد بود. اگرمی بینیم نهادهایی که باید برای گسترش و ترویج ادبیات فارسی فعالیت کنند بی کار نشسته اند،خودمان لااقل نهاد های مردم نهادی راه اندازی کنیم که مسئولیت ترجمه و معرفی آثارنویسندگان و شاعران فارسی زبان را فراهم کنند.

نه هدایتی مانده و نه بوف کوری

ترجمه، یکی از موارد مهمی است که به معرفی آثار ایرانی، چه شعر و چه داستان کمک می‌کند؛ علی باباچاهی، ترجمه یا عدم ترجمه شعر و داستان معاصر را هم تنها عامل موثر در دریافت نوبل نمی‌داند گرچه براین باور است که ترجمه نقش بسیار مهمی در شناساندن شعر ایرانی به غیرایرانی‌ها دارد؛ از شاعر مجموعه "پیکاسو در آب‌های خلیج فارس" می‌پرسی تا چه اندازه دشواری‌های شعر معاصر موجب عدم ترجمه آن به دیگر زبان‌ها شده و او پاسشخ می‌دهد: ترجمه شعر، کار دشواری است اما نه سخت‌تر از شعر حافظ با آن همه کنایه و استعاره‎ای که در آن به کار رفته؛ چطور شعر حافظ را به دیگر زبان‎ها برگرداندند و حتا بسیاری شاعران اروپایی چون گوته، از آن تاثیر گرفتند اما هنوز شعر معاصر آن‌گونه که باید و شاید ترجمه و معرفی نشده است؟!

شاعر مجموعه "فقط از پریان دریایی، زخم زبان نمی‌خورد"، ساده نویسی را راهی برای تسریع و تسهیل در ترجمه می‌داند و می‌گوید: نسل جدید شاعران، زیر عنوان ساده نویسی، شعرهایی سروده و و آثار خود را قابل ترجمه کرده‌اند اما ساده‌گویی، تنها عامل ترجمه شعر به زبان‌های دیگر نیست؛ شعرهای لورکا، اوکتاویو پاز، ناظم حکمت، ژاک پره‌ور به فارسی برگردانده شده و هیچ کدام شعرهای آسانی نبوده‌اند اما یا شاعرانی چون احمد شاملو به ترجمه آن پرداخته‌اند یا کسانی چون احمد پوری و سعید سعیدپور که زبان مبدا و مقصد را به خوبی می‌شناسند و با ظرالیف شعری آشنا هستند به ترجمه شعر روی آورند.

به گفته علی باباچاهی، افراد و انجمن‌های ادبی چون جزایری پراکنده، مشغول فعالیت هستند و هیچ سازمان دولتی، تعهدی به آنها ندارد در صورتی که بهتر است نهاد و کانونی مسئولیت ترجمه آثار خوب ادبی را برعهده بگیرد تا کی شاعران و نویسندگان باید در پستوی خانه خود بنشینند شاید یک روز کارشان دیده و ترجمه شود؟ هرچند شاعری می‌تواند، از مرزهای جغرافیایی خود فراتر رود که در سرزمین خود، پدیده باشد و موثر در جریان ادبی آن مملکت وگرنه ترجمه آثار به کار نمی‌آید؛ اصلا مگر چند صادق هدایت در این سرزمین به دنیا می‌آید و رشد می‌کند و چند داستان شبیه "بوف کور" نوشته می‌شود؟!

ما کجا و نوبل کجا

یوسف علیخانی براین است که هیچ یک از نویسندگان ایرانی، شایسته دریافت نوبل نیست. ا زمانی که نویسنده‌های ما نتوانتد همدیگر را درک کنند و همزیستی سالمی با هم داشته باشند و به داشته ها و آموخته های یکدیگر احترام بگذارند نمی توانند در سطح ملی و جهانی حرفی برای گفتن با هم داشته باشند.ما اول باید یاد بگیرم که به عنوان یک نویسنده چگونه رفتار کنیم و همچنین توانیم نظر و رای مخالف خود را بشنویم و بپذیریم؛ بعد بخواهیم درباره آثار داستانی هم حرف بزنیم و در سطح ملی و جهانی از ادبیات مان دفاع کنیم.

به گفته علیخانی در ایران همه نویسندگان خودشان را شایسته دریافت جایزه نوبل می دانند اما آثارشان در حد یک نویسنده دست چندمی هم نیست و تا زمانی که نویسنده های ما نتوانند در نگرش و رفتارشان تغییری به‌وجود بیاورند نمی تواند آثار درخشانی خلق کند و حتی نباید انتظار داشته باشی که مستحق یک جایزه درجه 100 در منطقه باشند چه برسد به این که در سطح جهانی حرفی برای گفتن داشته باشند.