به گزارش هنرآنلاین؛ جلسه نقد و بررسی مجموعه پنج جلدی فرهنگ و تمدن ایرانی یازدهم مهر با حضور حسین علیزاده، آیدین آغداشلو، هوشنگ گلمکانی، حافظ موسوی، عزت‌الله الوندی و علی‌اصغر سیدآبادی، در سالن اجتماعات شهر کتاب مرکزی برگزار شد. منتقدان در این جلسه با ذکر اهمیت این مجموعه به لزوم انتشار کتاب‌ها و تحقیقات بیشتری در این موضوع اشاره کردند.

در ابتدای این جلسه سیدآبادی، دبیر مجموعه، دقایقی درباره این مجموعه برای حاضران سخنرانی کرد .

علیزاده در این نشست درباره کتاب "سرگذشت موسیقی در ایران" گفت: عزت‌الله الوندی به خاطر علاقه‌ای که از کودکی به موسیقی داشته، بسیار خالصانه به موسیقی نزدیک می‌شود و همین مساله باعث شده که نوشته‌های او درباره موسیقی احساسی و حاوی بار عاطفی بسیار باشد. این نکته خواندن نوشته‌های الوندی را برای مخاطب دلپذیر می‌کند.

وی افزود:‌ در جامعه ما، به موسیقی کم‌لطفی‌های زیادی می‌شود. رسانه‌ها و تلویزیون هم پرداخت زیادی نسبت به آن ندارند. فقط در تلویزیون آن‌هم نصفه‌شب‌ها قطعاتی پخش می‌شود. این سینماست که زورش به همه می‌چربد و رسانه‌ها و تلویزیون را به خود معطوف کرده است. این موضوع باعث می‌شود جامعه از فهم و درک موسیقی دور نگه داشته شود. به نظرم اگر روی کتاب نوشته نمی‌شد که برای چه گروه سنی از مخاطبان است، بهتر می‌شد چون در آن صورت همه به سراغش می‌رفتند و آن را ورق می‌زدند.

این نوازنده گفت: ما جایی به نام ارشاد داریم و مفهومی هم به نام ممیزی که معنی‌اش این است که باید برای ما گوش کنند و تصمیم بگیرند. احتمالا معنی‌اش این است که ما درک این مساله را نداریم که چه چیزی برایمان مناسب است و جامعه قدرت تشخیص این را که چه چیزی در مقوله هنر جا می‌گیرد یا ارزش هنری دارد یا نه، ندارد. این موضوعات از جامعه‌ای می‌آید که از پایه ایراد دارد، اما جامعه قطعا فرهیختگانی هم دارد.

علیزاده ادامه داد: امروز جوانان ما می‌دانند مسائل چیست و چه شرایطی وجود دارد اما هیچ‌کدام با ریشه‌هایشان آشنایی ندارند و به عنوان مثال از پیشینه موسیقی ایرانی هیچ نمی‌دانند. بچه‌ها فکر می‌کنند خیلی مدرن شده‌اند، نوآور هستند و می‌توانند نسل گذشته را قبول نداشته باشند. این موضوع هم از یک کند ذهنی می‌آید. دنیا توانسته است چهره‌های قدیمی را بشناسد و امروز دیگر بتهوون یا ون‌گوگ برای همه دنیا هستند. در قرن‌های آینده هم فکر نمی‌کنم کسی نخواهد با این شخصیت‌ها ارتباط داشته باشد، اما در کشوری مانند ما گسست تاریخی روز به روز بیشتر می‌‌‌شود و ساعت‌ها و لحظه‌ها با هم فرق دارند. در چنین شرایطی هر لحظه برای فراموشی لحظه قبلی است نه برای تکمیل آن. در این راستا موسیقی از همه مظلوم‌تر است.

این پژوهشگر موسیقی همچنین گفت: سال‌هاست که گفته می‌شود به موسیقی یا دیگر هنرها رسیدگی خواهد شد و وضعشان سر و سامان می‌گیرد، اما تا کسانی نباشند که مسئول باشند، اتفاقی نمی‌افتد. مسئولین باید واقعا فرهنگ را بشناسند، اما متاسفانه امروز در کشور ما بحث سر بودن یا نبودن موسیقی است و هنوز در بسیاری از شهرستان‌های ما، موسیقی دور از جانش حرام است. موسیقی در ایران ریشه چندهزار ساله دارد و ما جزو کشورهایی هستیم که موسیقی‌مان در یونسکو ثبت شده است.

وی با اشاره به کتاب سرگذشت موسیقی از مجموعه "فرهنگ و تمدن ایرانی" گفت: این کتاب سعی می‌کند جامعه را با تابوهای این هنر آشنا کند. شاید این کتاب تجربه‌ای تازه و تا حدودی خام باشد ولی هر کاری بالاخره باید از جایی شروع شود. اگر بخواهم از قدم اول شروع کنم، باید از ظاهر کتاب بگویم که چاپ بسیار خوب و مرغوبی دارد. هنرها، تزیین روح و زندگی ما هستند. جلد کتاب به نسبت خوب است اما داخلش طراوت ندارد. حسن کلی این قضیه هم در همان جسارت انتشار این کتاب‌هاست. چون در عرصه موسیقی کتاب‌ نداریم و اگر هم کتاب‌هایی باشد، ضعیف‌اند و جریان‌ساز نیستند. در صورتی که در کشورهای پیشرفته اصلا وضع کتاب‌های مربوط به موسیقی، این‌گونه نیست. سال‌های قبل کانون پرروش فکری کودکان و نوجوانان کارهای خوبی در این زمینه انجام می‌شد که متاسفانه ادامه پیدا نکرد.

این موسیقیدان ایرانی در ادامه با اشاره به محتوای کتاب، گفت: از نظر لحن و زبان، کتاب از یک سردرگمی خاصی رنج می‌برد. در قسمت‌هایی لحن کتاب خاطره است و در قسمت‌هایی به صورت داستان، در برخی موارد نیز لحن و زبان برای کودکان سنگین است. به نظر من لحن کتاب باید یکدست شود.

علیزاده گفت: به نظر من اطلاعات کتاب باید پایه‌ای‌تر باشد. عدم تفکیک انواع موسیقی در ایران نیز یکی دیگر از اشکالات کتاب است. در برخی از موارد هم تعریف برخی از مفاهیم ارایه نشده است. به هر حال این کتاب گام نخستی است که برداشته شده. در خود کتاب هم بیان شده که این اطلاعات کامل نیست. من به عزت‌الله الوندی خسته نباشید می‌گویم. این کتاب به من دلگرمی خاصی داد و امیدوارم که تعداد این کتاب‌ها بیشتر شود تا جامعه به درک درستی از موسیقی برسد.

پس از سخنان علیزاده، الوندی از انتشار جلد نخست "تاریخ شفاهی موسیقی در ایران" که به حسین علیزاده اختصاص دارد خبر داد. آیدین آغداشلو گفت: ما امروزه در عصر پایان عمر کتابخوانی در جهان به سر می‌بریم و در واقع در زمره آخرین بازمانده‌هایش هستیم. کتاب یعنی همان واسطه انتقال معرفت، دارد آرام آرام جای خود را به اینترنت می‌دهد. نسل‌های بعدی کتابخوان نیستند و این مساله جای سرزنش ندارد، چرا که واسطه انتقال معرفت عوض شده است.

وی افزود: بر اساس همین نکته‌ای که بیان کردم باید لحظاتی این‌چنین را جشن گرفت. به نظر من خود اتفاق چاپ این کتاب، بسیار ارزشمند است و اهمیت بسیاری دارد.

آیدین آغداشلو در این جلسه درباره کتاب سرگذشت نقاشی نوشته پرویز براتی گفت: ما امروز به بهانه نه بلکه به یمن «شدن» این‌جا جمع شده‌ایم، برای صحبت درباره این کتاب‌ها و برای این که به خودمان یادآوری کنیم چه اتفاق مهمی دارد می‌افتد. شدن خیلی امر مهمی است. وقتی آقای براتی از این کتاب با من صحبت کرد، استقبال کردم. دلیلش این بود که باعث افتخارم است باشم و بودن را طی این چهار دهه دنبال کردم. یعنی همراه کسانی بودم که دغدغه فرهنگ این مملکت را دارند. زمانی دوستان گله‌ می‌کردند از کسانی که می‌رفتند و در کشور نمی‌ماندند. این دغدغه و انتقاد هنوز سر جای خودش هست چون فکر می‌کنم مهم است که باشیم و بودن ما ثمر دارد.

وی افزود: بحث درباره مجموعه کتاب‌های منتشر شده درباره فرهنگ و تمدن ایرانی باید با تحسین همراه باشد چون این تجربه‌ای که می‌بینیم، عمر چندان دور و درازی ندارد و ما اغلب یا مطلب را کش می‌دهیم یا آن را ول کرده‌ایم. یک نکته دیگر این که در عصر پایان کتابخوانی در جهان زندگی می‌کنیم و ما در واقع بازماندگان این عصر هستیم. کتاب به مفهوم واسطه انتقال معرفت و تنها وسیله ارجاع دانستن، جای خود را کم کم به وسیله دیگری می‌دهد و برای خیلی از ما که به کتاب عادت داریم، جای افسوس عمیقی باقی می‌ماند.

وی با اشاره به این کمبود کتاب و کتابخانه یک عارضه جهانی است و فقط مربوط به کشور ما نیست، گفت: نسل‌های جوان متاسفانه کتابخوان نیستند و این جای تاسف دارد. چون وسیله دریافت معرفت عوض شده است و نسل جدید اطلاعات شان را ازطریق اینترنت کسب می کنند و این موضوع نباید منجر به این شود که ما نباید آنها را سرزنش کنیم که آنها کتاب خوان نیستند.

آغداشلو گفت: درباره سرگذشت نقاشی در ایران، بسیار کم کتاب چاپ شده و بیگانگان در این زمینه بیشتر از ما کار کرده‌اند. در اولین نگاه که کتاب سرگذشت نقاشی را از این مجموعه دیدم، حس کردم که خیلی سخت است تاریخ مختصری از نقاشی ایران بنویسیم چون تاریخ پیچیده و ناشناخته‌ای دارد. تاریخ هشت هزارساله هنرهای تجسمی ایران، بخش‌های مفقود بسیاری دارد. یعنی رقم آثار هنری باقیمانده از عصر ساسانی، اشکانی و ... چه به صورت دیواری و چه دیگر انواع، شاید به 200 اثر نرسد. تاریخ واقعی نقاشی ایران که نمونه‌های مشخصی داشته باشد،‌ به قرن هفتم هجری قمری بازمی‌‌گردد البته این بدان معنی نیست که نقاشی تا قبل از آن در ایران نبوده است. در واقع نمونه‌ها کم و گسست‌ها زیاد هستند. متون ادبی و فلسفی هم در گذر تاریخ صدماتی دیده‌اند و برخی از آن‌ها از بین رفته‌اند اما این ضرر و زیان در مورد نقاشی خیلی بیشتر رخ داده و نقاط خالی زیادی در تاریخ نقاشی ما وجود دارد.

این محقق ادامه داد: با چنین حقایقی بود که فکر می‌کردم کتاب چاپ کردن در این زمینه جگر شیر می‌خواهد ولی وقتی این کتاب را ورق زدم، متوجه شدم این کار شدنی است. امپراطوری‌های عثمانی، هند و مغول همه وامدار نقاشی ایرانی هستند و نقاشی ایرانی هم فقط نقاشی نیست بلکه هنر تذهیب و ... هم هست. مقوله، مقوله بسیار مهمی است چون باید سهم و حق هنرمندان ایرانی را به جا بیاوریم و قدرشان را بدانیم. البته این کتاب قرار نبوده این را کار را بکند و هنوز در مقدمه راه است. در قدیم هر کتاب خطی مصور، مجموعه‌ای از هنرهای این مردم بوده است. متن ادبی هم با موسیقی و آواز همراه بوده است. این که تا زمان قاجاریه، همه هنرمندان در دربار شاهان جمع می‌شدند، کاری عبث و بیهوده نبوده بلکه این گردهمایی‌شان، تکمیل‌کننده روح بزرگ ایرانی بوده که 7 هزار سال عمل کرده و دوره‌های مختلفی را گذرانده بوده است.

آغداشلو در پایان سخنانش گفت: این گردهمایی‌های هنرمندان تا زمان قاجاریان ادامه داشت و از حدود 200 سال پیش به دلیل فراگیر شدن فرهنگ غرب و بی‌تجربگی ایرانیان در روبرو شدن با آن، شرایط در هم شد و این گردهمایی‌ها هم دیگر برگزار نشدند. چنین کتاب‌هایی شاید کمکی باشند تا بارقه‌های آن روح بزرگ ایرانی برای ما مجسم شود. ما همیشه عادت کرده‌ایم بگوییم ما چه بوده‌ایم ولی برای این که چه هستیم، چه پاسخی داریم؟ چون وقتی سوال دوم مطرح می‌شود، اهمیت این که چه بوده‌ایم، رنگ می‌بازد.

در ادامه جلسه هوشنگ گلمکانی و حافظ موسوی به ترتیب درباره کتاب‌‌های "سرگذشت سینما در ایران" و "سرگذشت شعر در ایران" سخنرانی کردند.