سرویس تجسمی‌هنرآنلاین، زمانی که هنر مدرنیستی در دهه 40 میلادی راه تعالی خود را طی می‌کرد، از میان نسل آوانگارد هنر، افرادی همچون جوزف بویز، ایو کلاین، پیرو مازونی و....راه هنر را از نقاشی دور و پایه هنری را بنا گذاشتند که امروزه از آن‌ها به عنوان پرفورمنس آرت یاد می‌شود. هنری که بدن و مفهومی‌کردن هنر را هدف قرار می‌دهد و راهی جدا از هنر نمایش را طی می‌کند.

اگرچه هنر نمایش و هنر اجرا در زبان لغت تشابهاتی دارند؛ اما هنر نمایش در جهت دارماتیزه شدن حرکت می‌کند و هنر اجرا در جهت کانسپت چوالیز شدن؛ این تفاوت‌ها و چالش‌های هنری در طول 50 دهه گذشته از هنر معاصر دنیا گفتمان‌های بسیاری را پدید آورده و نقد‌ها و نظرهای مختلفی را مطرح کرده است. این روزها در گالری ایست جشنواره 30 پرفورمنس 30 اجرا برپاست که نقد و نظرهای فراوانی به راه انداخته. جشنواره ای که آثار پرفورمنس آن به جز یک نمونه باقی توسط هنرمندان عرصه تئاتر و سینما و موسیقی به صحنه رفته و بسیاری از پرفومرهای حرفه‌ای از جمله امید‌هاشمی‌ معتقدند اکثر آن‌ها پرفورمنس نیستند . هنرانلاین با وی گفتگویی انجام داده که می‌خوانید:

شما گویا دو پایان‌نامه در دوره فوق لیسانس در زمینه پرفورمنس ارائه دادید و تز دکترایتان هم در همین زمینه است. اما مهم‌تر این است که شما یکی از شاگردان آبراموویچ هستید که مهمترین فرد در هنر پرفورمنس امروز جهان است. بگذارید برای شروع بخواهیم درباره گرایشتان به هنر پرفورمنس بگویید.

ایران که بودم کار تئاتر می‌کردم. و حتی نمی‌دانستم پرفورمنس چیست. در فرانسه که شروع به تحصیل کردم چون زبان فرانسه‌ام خوب نبود استادم یک نمایشنامه‌ای به ما داد که رویش کار کنیم .نمایشنامه‌ای که نویسنده اسم دومش را گذاشته بود شکنجه زبانی . درباره شخصی است که از بچگی در زیر زمین زندگی کرده و با هیچ کس ارتباط ندارد و فقط یک جمله بلد بود که ترجمه فارسی آن می‌شود: من دوست دارم شبیه کسی که یک روز دیگه یک کس دیگری بود باشم. اما در فرانسه ادای این جمله خیلی سخت است. تصمیم گرفتم اجرا را تغییر بدهم. یک کار 6 دقیقه ای اجرا کردم که در حقیقت بازتاب رنجی بودم که خودم در بیان این جمله به زبان فرانسه می‌کشیدم. بعد از اجرا استادم گفت این پرفورمنس است. من نامش را یادداشت کردم و به دیکشنری مراجعه کردم. دیدم معنایش می‌شود اجرا. تعجب کردم اما بعد تحقیق گسترده تری کردم و فهمیدم هنری است به این نام در حوزه هنرهای تجسمی‌ و بعد به اسم آبراموویچ رسیدم. او را پیدا کردم و از او نیز آموختم و این ادامه پیدا کرد .البته آبرامویچ در این عرصه آدم بزرگی است اما سال 1957ایف کلاین بود که اولین بار آمد و گفت به جای قلمو روی کاغذ از بدن استفاده کنم. او بدن‌ها را رنگی می‌کرد و یا روی بوم می‌غلتاند یا می‌چسباند. آن‌ها می‌خواستند در مقابل بازار هنری یک جریان ایجاد کنند و بگویند همه چیز قابل فروش نیست. یعنی وقتی از بدنت استفاده می‌کنی یا از انرژی دیگر قابل فروش نیست.

این اتفاقی که افتاد و پرفورمنس را به وجود آورد در نتیجه جریان هنر مدرنیستی و فروپاشی اش بود. زمانی که ایف کلاین این کارها را کرد جکسون پولاک هم به نوعی همین کار را می‌کرد. اینکه موضوع دیگر نقاشی نبود بلکه کنشی است که رخ می‌داد. جوزف بویز هم در آلمان به شکل باز تر همین کار را کرد. اما انچه آبراموویچ را شاید نفر اول این هنر در دنیا می‌کند این است که او به موضوعات اجتماعی می‌پردازد. در هنر وقتی شما به امر اجتماعی می‌پردازید گویا آن را نازل می‌کنید و او هنر را به خیابان آورد.

به نظر من ایف کلاین یا جوزف بویز هم همین قدر مهم هستند.اما آنچه او را متمایز می‌کند شاید ایمانی باشد که به کارش دارد. انگار از هیچ چیز نمی‌ترسد و هیچ چیز متزلزلش نمی‌کند. در یک پرفورمنس می‌تواند دوازده روز غذا نخورد.

چرا باید 12 روز غذا نخورد؟

در پرفورمنس نگاهی به پنجره‌ای از اقیانوس او در خانه ای رو به اقیانوس دوازده روز زندگی کرد در حالیکه دیوار چهارمی‌وجود نداشت و مردم می‌توانستند او را ببینند. در آن مدت غذا نخورد. می‌خواست از یکسری از محدودیت‌ها بگذرد. بگذارید یک مثال از جوزف بویز بزنم. او یکباره در یک سمیناری شرکت می‌کند با حضور رئیس بانک مرکزی آلمان و دو اقتصاد دان و در یک بحث کاملا علمی‌ثابت می‌کند ارزش واقعی یک جامعه(مثل ارزش مادی اولیه یک شرکت که باید داشته باشد) میزان خلاقیت یک جامعه است. این تفکر اصلی پرفورمرهاست. حالا شیوه کارشان فرق دارد . یک پرفورمنس خیلی وابسته به ایده است.

در مانیفست این هنرمند هست که هنرمند باید زندگی اش را ادامه بدهد و در دورترین رویاهایش اگر ایده‌ای داشت آن را بچسبد و کارش کند. نه اینکه مثل کارمند بانک بنشیند و ایده بنویسد. ایده اولیه مهمترین عامل هم هست. یک لحظه از یک رویا.

یکی از دلایلی که به هنر اجرا رسیدیم نگاه کسانی بود که فکر می‌کردند مدرنیسم دیگر به پایان خط رسیده و دیگر بعد از تک رنگ شدن نقاشی توسط رودکو یا رسیدن به موسیقی سکوت هنر مدرنیسم پارا از این فراتر نمی‌گذارد. بعد هنر معاصر از دل همان نقاش‌ها بیرون آمد. ایده ای که می‌گفت هنر باید کانسپچوال باشد تا عمومی‌شود. دنبال مفهومی‌کردن هنر رفتند. حالا مارینا از بدنش استفاده کرد. اما دیوید هس از ارائه یک شی استفاده کرد. اما پرفورمنس در کشور ما بد ترجمه شده و به این شکل کانسپچوال کردن مطرح نشده. عده ای رسما تئاتر اجرا می‌کنند و اسمش را پرفورمنس آرت می‌گذارند.

دلیل اصلی این ماجرا یک سوتفاهم زبانی است. کلمه پرفورمنس در انگلیسی خیلی معنی دارد. غلط نیست اگر به یک کار ترکیبی و رقص بگویید پرفورمنس یا حتی اگر یک نفر که دارد رو پایی می‌زند. انجایی اشکال پیدا می‌کند که نمی‌گوییم درباره چه پرفورمنسی صحبت می‌کنیم. برای همین کسی که می‌اید تئاتر تجربی کار می‌کند می‌گوید پرفورمنس و صدای کسانی که پرفورمنس را ادامه هنرهای تجسمی‌می‌دانند در می‌آید.آن پرفورمنسی که واقعا درباره‌اش حرف می‌زنیم شکل اوانگارد هنرهای تجسمی‌است. و فاکتورهایی هم دارد.

یکی از اجراهای امید هاشمی

مثل؟

چهار فاکتور دارد. اول نوع نگاه در این هنر است نسبت به زمان که او را متمایز می‌کند. مثلا در تئاتر شما می‌گویید فلان تئاتر 8 تا 10 اجرا می‌شود. اما در یک پرفورمنس زمان گاه جایی تمام می‌شود که بدن یا ذهن دیگر شما را یاری نمی‌کند. حالا ممکن است برای شما 40 دقیقه طول بکشد وبرای کس دیگر 10 دقیقه. در واقع زمان وجود دارد اما با کارکردی متفاوت. بحث دوم مکان است. نوع نگاه پرفورمر به مکان فرق می‌کند با یک تئاتری.

فاکتور سوم ساختار است. در تئاتر یا هنرهای روایی شما جایی منتظرید کار تمام شود. یعنی اگر ده دقیقه قبل از اتمام کار برق برود شما با خود می‌گویید کاش ان را نمی‌دیدید . اما در پرفورمنس ساختار به شعر نو شبیه است. اینکه شما می‌توانی تنها یک تکه از یک شعر سهراب سپهری را برداری و بخوانی و لذت ببری و انگار هم کامل است.

فاکتور چهارم هم نگاه به شی است. در پرفورمنس اگر شما از صندلی استفاده می‌کنید ان شی فقط صندلی است با همه تعریفش.

در پرفورمنس یکی شاخصه اصلی دور شدن از دراماتیک شدن است. جوزف بویز از این مسئله به عنوان رویداد کلیدی نام می‌برد.اما این رویداد کلیدی چیست؟اینکه هنرمند باید برای الهام گرفتن به درون خودش رجوع کند و به تجربه‌های شخصی اش که معمولا هم در بچگی رخ داده اند. یکسری اتفاق‌ها هست و اصولا در کودکی می‌افتد که ماندگار می‌شوند

شما کارهایی که در گالری ایست اجرا می‌شود را دیده اید؟

همه را نه اما مثلا یک کار دیدم که اگر در حوزه تئاتر بود خیلی هم کار خوبی بود اما پرفورمنس نبود. چون همه چیز ان نمایشی و از قبل تمرین شده بود. در پرفورمنس همه چیز واقعی است. یعنی اگر من به کسی در پرفورمنسی توهین کنم تماشاگر می‌داند واقعی است و احتمال دارد عکس العمل نشان دهد اما در این تئاتر بازیگر مدام به تماشاگر توهین می‌کرد اما معلوم بود تماشاگر چون حدس می‌زند این یک نمایش است واکنشی نداشت و این در پرفورمنس یعنی شکست.

به نظرم در ایران خیلی قبول نداریم که پرفورمنس برای خودش تعریفی دارد؟

ببینید پرفورمنس تعریف دارد اما شاید چهارچوب مشخصی نداشته باشد. به هر حال ما نمی‌توانیم یک تئاتر تجربی کار کنیم و اسمش را پرفورمنس بگذاریم. پرفورمنس هنری تفننی نیست و برای کسی که این کار را می‌کند باید خیلی جدی باشد . کاش می‌شد سمینارهای بیشتری درباره پرفورمنس در ایران برگزار می‌شد.

انتهای پیام/31