سرویس استان‌ها هنرآنلاین؛ هنگامی که برف‌ها در سینه ساوالان آب شده و به‌صورت رودها در سرزمین پهناور آذربایجان جاری می شود، صدای تکم و تکم چی‌ها نیز در شهر و روستا می پیچد که با زبان شیرین و آهنگین خود به مردم نوید آمدن بهار را می دهند و خلق را برای پاک کردن کینه از دلها و گرد و غبار از خانه هایشان دعوت می کنند. تکم یک عروسک چوبی سنتی است . واژه تکم Takam از دو بخش "تکه " و " م " تشکیل شده است . تکه در زبان ترکی به معنی بز نر قوی هیکل که همیشه در راس گله حرکت می کند و گله را به چراگاه و محل‌ های معین هدایت می‌کند. "م" ضمیر ملکی دوم شخص مفرد است و تکم در واقع به معنی " بز نرمن " است .

به کسی که تکم را می رقصاند" تکم چی" می گویند که اشعار مخصوص تکم را با آهنگی خاص می خواند . البته باید اشاره کرد که اشعار تکم در چند آهنگ که خاص تکم است خوانده می شود.

تکم عروسکی است چوبین که روی آنرا با مخمل یا پارچه هائی به رنگ قرمز می پوشانند و روی این پارچه را با پولک ، زنگوله ، سکه و نیز پارچه های الوان و حتی آینه تزیین می کنند. هر یک از تزئینات تکم علت و فلسفه ای داشته است. مثلا زنگوله و سکه برای ایجاد سروصدای بیشتر بوده تا مردم را از داخل خانه ها به کوچه ها و دم در خانه ها بکشاند . از سوی دیگر یک ضرباهنگ برای حرکت تکم بوجود می آورد . اینکه به دو طرف عروسک ( طرفین شکم عروسک ) آئینه نصب می کردند به این دلیل بود که تکم خبر فرا رسیدن سال نو را به مردم می داد و با خود آئینه ای به رسم روشنائی و صفا داشت. اینکه در ساخت تکم همیشه از رنگ قرمز برای پوشاندن بدنه اصلی استفاده می کردند شاید به این دلیل بوده که در آذربایجان قدیم لباس و توری سر و روی عروس به رنگ قرمز بوده و خواسته اند تکم نیز مثل هر عروسی مظهر شادی و خوشی باشد.

تکم گردانی جزو حرفه های گوسانی و به‌صورت هنری بوده که نسل به نسل و از پدر به پسر می رسیده و اشعار تکم نیز سینه به سینه منتقل می شده است. تکم عروسکی بود به شکل بز که بر سر چوب گردی سوار می شد . این بز روی یک صفحه چهارگوش یا گرد که سوراخی در وسط داشت قرار می گرفت که چوب پایه آن از سوراخ وسط صفحه می گذشت . تکم چی چوب را به‌دست می گرفت و تکم را روی صفحه چوبی به حرکت در می آورد و متناسب با حرکات آن اشعاری را به آواز می خواند . سر و صدای زنگوله و خوردن تکم بر صفحه چوبی نوعی ریتم و آهنگ برای آواز تکم‌چی بوجود می آورد.

اشعار تکم بسیار متنوع و فراوان است . در اردبیل تکم به عنوان پیشاهنگ عید نوروز شناخته می شود و وقتی صدای تکم‌چی ها در کوچه و خیابان شنیده می شود مردم ، بخصوص بچه ها ، از اینکه عید دارد می آید خوشحال می شوند. در سالهائی که بین آخرین چهارشنبه سال (چهارشنبه سوری ) و عید نوروز فاصله زیاد باشد، این فاصله بحبوحه فعالیت تکم‌چی ها است.

اگرچه در ناحیه شمالی ایران و کناره های دریای خزر نیز عروسکی بنام تکم وجود دارد که گویا موجود افسانه ای بوده با سه پا و دو شاخ بر سر به‌شکل یک دیو که با تکم مورد بحث تفاوت دارد. رگه هایی از این نمایش عروسکی در نواحی مرکزی کشورمان مانند اراک و ملایر نیز دیده شده، اما باید اذعان کرد خاستگاه تکم آذربایجان و بخصوص اردبیل بوده و از این منطقه به سایر نقاط رفته است.