هنرآنلاین//

ایران به دلیل سابقه طولانی فرهنگی و تنوع قومی، دارای آیین‌های بی‌شماری است که برخی از آنها کاملاً جلوه نمایشی پیدا کرده و در مناسبت‌ها و موقعیت‌های گوناگون به اجرا در آمده‌اند. در ماه رمضان این نمایش‌ها جلوه‌ای ویژه می‌یابند.

مفهوم دین در قالب آیین‌ها و باورهای مردم مسلمان ایران چه در شکل نمایشی و چه در قالب سنت ایرانی همواره جاری بوده و یکی از ریشه‌دارترین نمایش‌های سنتی ایران که رنگ و بوی مذهبی هم دارد نمایش تعزیه یا شبیه خوانی است. گونه‌ای از تعزیه به تعزیه‌های غریب مشهور است و خاص ایام ماه مبارک رمضان به اجرا درمی‌آید که شرح رشادت‌ها و مصائب مولای بزرگ متقیان امام علی (ع) است.

در روایات آمده است، "قنبر" غلام وفادار امام علی (ع)‌ هنگامی از ضربت خوردن آن حضرت به دست ابن ملجم آگاه می شود، پشت در خانه ابوتراب خشت‌های خانه را به سر می‌کوبد و به ندبه و عزاداری می‌پردازد، آن قدر که از حال می‌رود و بی هوش می‌شود.

در این نمایش آیینی یک شبیه قنبر، غلام امام علی(ع) در صحنه ای کنار یک در می نشیند و با مولای خود راز و نیاز می کند و حوادث و وقایعی که بر ایشان رفته را یادآور می شود. این نوع تعزیه بیشتر در روزهای هفدهم تا بیست و سوم ماه مبارک رمضان برگزار می شود. نکته مهم این است که تنها مردان مراسم قنبرخوانی نداشتندو یک نوع قنبرخوانی در میان بانوان نیز به اجرا در می‌آمده است.

در برخی از بخش های ایران قنبرخوانی به صورتی دو نفره نیز برگزار می شده است.دربعضی از اشکال این آیین، فردی در نقش قنبر و فردی در نقش امیرالمومنین(ع) به اجرای تعزیه می پردازند. قنبر از ابتدای حرکت به سمت منزل امام علی(ع) اشعاری در مدح و منقبت سیدالاوصیا می خواند و حاضران نیز با ذکر صلوات و نیز تکرار برخی ابیات، او را همراهی می کنند و نهایتا با رسیدن به درب خانه امیرالمومنین (ع) با حالتی ویژه به دیدار و ملاقات حضرت که پس از ضربت خوردن در بستر بیماری افتاده است می شتابد. این قسمت از برنامه که بینندگان را به شدت متاثر می کند، معمولا با آه و فغان و گریه شدید حضار همراه می شود و حالتی بسیار حزن انگیز را در محفل ایجاد می کند. همچنین در شب بیست و سوم ماه مبارک نیز مراسم احیا و عزاداری در اماکن مذهبی ادامه داشته و در این شب نمایش های نمادین و مجالس ختم برای امیر المومنین (ع) برگزار می شود و حاضرین با عزاداری و سینه زنی به مراسم قرائت سوره "الرحمن" می پردازند.

قنبرخوانی یکی از قدیمی ترین گونه های نمایش های آهنگین است که به ابتکار ایرانیان خلق شده است. این تعزیه یک نفره نوعی مصیبت خوانی در رثای امیرالمومنین(ع) بوده که سابقه اش به دوران رواج تشیع در ایران می رسد. تاریخ دقیقی برای آغاز این نوع مرثیه سرایی در دست نیست، اما آنچه مسلم است پس از آل بویه این نوع عزاداری در ماه های رمضان برگزار می شد و در دوره صفوی رواج بیشتری یافت.

این آیین یکی از وجوه تلفیق هنر موسیقی و نمایش در خدمت آیین های دینی است و هنوز در مناطق مختلف ایران در یزد، اصفهان و مرکزی برگزار می شود. مهمترین مراسم قنبرخوانی ها در مناطق کویری مانند شاهرود، خراسان، کرمان،به اجرا درمی‌آمده است.

هنوز معدود قنبرخوانان در سراسر ایران حضور دارند که نقل قنبرخوانی را سینه به سینه آموخته اندو حدیث عشق قنبر به مولا را هر رمضان برای عشاق آن حضرت بازگو می کنند.

انتهای پیام