سرویس بین الملل // حسین سینجلی
بیتردید "اینگمار برگمان" یکی از شاخصترین کارگردانهایی است که به لحاظ تاثیرگذاری بر سایر کارگردانان در تاریخ سینما بیرقیب است. فیلمسازانی همچون "وودی آلن"، "آندری تارکوفسکی"، "استنلی کوبریک" و "استیون اسپیلبرگ" از جمله این کارگردانها هستند.
"ارنست اینگمار برگمان" در روز 14 ماه جولای سال1918، در شهر "اوپسالا" در سوئد متولد شد. آشنایی او با سینما در دوران کودکی و با هدایت مادربزرگش شکل میگیرد. در واقع مادربزرگ "اینگمار" او را به تماشای نمایشهای مختلف میبرد که البته این امر دور از چشمان پدر که دیدی سختگیرانه داشت، صورت میگرفت.
وی در سال1937، وارد کالج دانشگاه استکهلم میشود تا در زمینه هنر و ادبیات مشغول به تحصیل شود و گرچه "برگمان" از آن دانشگاه فارغالتحصیل نشد اما دست به نگارش چند نمایشنامه و یک اُپرا میزند و خود را به عنوان یک دستیار کارگردان تئاتر، مطرح میسازد.
"برگمان" فعالیت خود را در سینما در سال1941، آغاز کرد، اما اصلیترین موفقیت وی به همکاری او با "آلف شوبرگ"، کارگردان مطرح سوئدی بازمیگردد، زیرا "برگمان" نویسندگی فیلم "آشفتگی" را برعهده میگیرد و این فیلم با کارگردانی "شوبرگ" ساخته و موفقیت بینالمللی آن موجب بوجود آمدن نخستین فرصت کارگردانی برای "برگمان" شد.
وی در سال1955، با ساخت فیلم "لبخندهای یک شب تابستانی" موفق شد نامزد جایزه نخل طلای جشنواره کن شود. او در مجموع سه بار دیگر نیز نامزد این جایزه شد، اما نتوانست این جایزه را از آن خود کند هر چند که او و "وودی آلن" تنها کارگردانهایی هستند که جایزه نخلِنخلهای این جشنواره را در کارنامه خود دارند اما موفقیتهای این کارگردان از نظر اسکار جلوه بیشتری دارد، زیرا وی موفق شد با فیلمهای "در یک آینه"، "شم باکرگی" و "فانی و الکساندر" در بخش بهترین فیلم خارجی اکادمی اسکار را از آن خود کند.
"برگمان" از نظر مالی هرگز نگرانی نداشت زیرا به اعتقاد خودش و در وهله اول در ایالات متحده آمریکا که فهرست درآمد فیلمهای پرفروش مسئله مهمی بشمار میآمد، زندگی نمیکرد و همچنین در فیلمهای او سعی بر استفاده از کمترین بودجه بود.
"برگمان" از "فدریکو فلینی"، "ویکتور شوستروم" و "آکیرا کوروساوا" به عنوان مهمترین کارگردانها از دید خود نام میبرد. او همچنین نظرات جالبی را پیرامون آثار کارگردانهای دیگری چون "اورسون ولز"، "ژان لوک گدار"، "آندری تارکوفسکی" و "آلفرد هیچکاک" بیان میکند.
از فیلمهای مطرح و تاثیرگذار او این فیلمساز شهیر میتوان به "پرسونا"، "همچون در یک آینه"، "نور زمستانی"، "فریادها و نجواها"، "سکوت"، توت فرنگیهای وحشی"، "سونات پاییزی"، "ساراباند"، "مهر هفتم" و "الکساندر" اشاره کرد.
این کارگردان از دید بسیاری از اهالی سینما یکی از بزرگترین کارگردانهای تاریخ سینما به شمار میرود به صورتیکه از سویEntertainment Weekly به عنوان هشتمین کارگردان بزرگ تاریخ نام برده شده و مجله Time نیز در سال 2005 از او به عنوان بزرگترین کارگردان زنده جهان یاد کرد.
جنس سینمای "برگمان"
در سینمای "برگمان" بیش از هر چیز باید بر حضور گسترده نوعی نومیدی و پاکدامنی پروتستانی، تمرکز بر خانواده و روابط مشکل زندگی در جمع کوچک که تمثیلی از مشکل هستیشناسانه انسانی است و نگاهی زنانه به جهان و در نهایت نوعی بیهودگی و بیمعنایی در زندگی در پشت آگاهی کامل نسبت به جهان، که خود تناقضی را در فیلم های او میسازد، تاکید کرد.
تکنیک سینمایی "اینگمار برگمان" نیز در نوع خود جالب توجه است. وی معمولا فیلمنامههایش را شخصا مینوشت اما نکته جالب توجه در این است که او پیش از آنکه فرآیند اصلی نگارش را آغاز کند، ماهها و حتی سالها به فیلمنامه فکر میکرد. ساختار فیلمهای اولیه او با احتیاط بسیاری طراحی شدهاند و بیشتر بر اساس فیلمنامههای خود "برگمان" یا با همکاری فیلمنامهنویسان دیگر هستند اما در کارهای بعدی و در مواردی که هنرپیشهها میخواستند کارها را به صورتی متفاوت از خواست او انجام دهند، "برگمان" این اجازه را به آنها میداد که این امر نتایج خوبی نیز به همراه داشت. با پیشرفت کار "برگمان" و در آخرین فیلمهایی که او ساخت، حتی اجازه بدیههگویی نیز به هنرپیشهها داده میشد. در بسیاری از فیلمهای "برگمان" شاهد استفاده دینامیک از سایهها، استفاده از نمای بسته صورت و ساعت هستیم که این امر تبدیل به نوعی نشانه برای فیلمهای او شده است.
"آندره تچینه"، فیلمساز نامی فرانسوی درباره "برگمان" چنین میگوید: "برگمان" فیلسمازی بود که توانست سبکی خاص خود بیافریند، سبکی که تعریف آن بسیار سخت است، نوعی درام، نوعی هرج و مرج مدرن، جستجویی ماجراجویانه چه در مضامین و چه در صحنه پردازیها. پس از دورانی طولانی که او واقعا در آن کار کرد و سبکی موجود یعنی نوعی کمدی درباره ازدواج که در آمریکا رواج داشت را به اجرا درآورد، وی شروع به ایجاد سبکی بسیار شخصی کرد. اما آنچه برای من تکاندهنده است، اینکه پس از سال1949م، و فیلم "زندان" تمام مضامین او در تمام فیلمهایش حضور دارند. درباره فیلمهایی چون "سکوت"، "شرم"، "پرسونا" از نوعی درام درونی و صمیمی ، از یک سینمای درون خانوادگی صحبت شده اما من گمان میکنم ما با گسترهای بسیار بزرگتر از این برچسبها روبرو هستیم.
ملاقات دو نابغه سینما
"لیو اولمان"، هنرپیشه زن مورد علاقه "برگمان" که در بسیاری از فیلمهایش ایفای نقش کرده و از دوستان او نیز به شمار میآمد، در مصاحبهای از خاطره ملاقات دو نابغه هنر هفتم، "اینگمار برگمان" و "وودی آلن" چنین میگوید:حدود بیست یا بیستوپنج سال پیش بود، من در تئاتر، نمایشنامه "خانه عروسکها" را در نیویورک بازی میکردم و "وودی آلن" دائما مرا به شام دعوت میکرد، البته نه برای آنکه مرا ببیند بلکه صرفا برای اینکه بنشیند و من برایش از "اینگمار برگمان" صحبت کنم! یک روز "برگمان" برای سفری دو روزه به همراه همسرش "اینگرید"، به نیویورک آمد تا بازی مرا در برادوی ببیند و به هتلی مجلل رفتند. "وودی آلن" به محض آنکه از این موضوع خبردار شد به من گفت: آیا فکر میکنی من بتوانم او را ملاقات کنم؟، من هم گوشی تلفن را برداشتم و به "برگمان" زنگ زدم و پرسیدم: ببین "وودی آلن" خیلی دوست دارد تو را ملاقات کند، مایل هستی؟ و "برگمان" پاسخ داد: خیلی دوست دارم.
شبی که "برگمان" به دیدن نمایش آمد، پس از تمام شدن آن، با همسرش به هتل برگشتند و "وودی آلن" هم با یک لیموزین به سراغ من آمد و با هم به هتل مجلل آنها رفتیم، آسانسور را گرفتیم و در اطاق آنها را زدیم تا شام را با هم بخوریم. و آنچه به شما میگویم عین حقیقت است، ماجرا واقعا این طور اتفاق افتاد: در باز شد، "برگمان" پشت در بود، آرام، "وودی آلن" هم بسیار آرام بود، آنها با هم دست دادند و ما چهار نفر پشت میز شام نشستیم و غذا سرو شد. دو نابغه یکدیگر را ورنداز میکردند و به هم نگاه میکردند بدون آنکه یک کلمه حرف بزنند. در این حال "اینگرید"، همسرش و من که هرگز روابط گرمی نداشتیم، ناچار بودیم صحبتی برای شکستن سکوت، از همان صحبتهایی که زنان معمولا سر میز غذا با هم کنند، شروع کنیم. و "اینگمار" و "وودی" به هم نگاه میکردند و لبخندهایی کوچک میزدند گویی بخواهند بگویند: ببین این زنهای کوچولوی ما چه چیزهایی میگویند. در طول صرف غذا آن دو هیچ چیز نگفتند و در آخر با هم دست دادند و ما با "وودی" در لیموزینش برگشتیم.
"وودی" به من گفت: متشکرم لیو، عالی بود!، وقتی به خانه برگشتم، تلفن زنگ زد، اینبار "اینگمار" بود که از من برای این ملاقات تشکر کرد!
اینگمار برگمان 1918-2007
در نهایت "اینگمار برگمان" در ماه اکتبر سال 2006 تحت عمل جراحی قرار گرفت و سرانجام در روز 30 ماه جولای سال2007م، و در 89 سالگی در سوئد چشم از جهان فروبست. بیتردید درگذشت "برگمان" نه فقط کشور سوئد را از نوابغ سینما محروم کرد، بلکه ضربهای به فرهنگ جهانی بطور عام و فرهنگ سینمای جهان به طور خاص بود.
انتهای پیام/