به گزارش هنرآنلاین، طاهره صدیقیان را همه با ترجمه هایش می شناسند. او از جمله افرادی است که در ترجمه آثارش سعی می کند که متن اصلی وفادار بماند. به همین جهت به سراغ او رفته ایم و در خصوص ترجمه کتابهایش و همچنین شرایط ترجمه در ایران با او به گفتگو نشستیم.
با توجه به اینکه بیش از یک دهه از ترجمه ی اول کتاب "ستون های زمین" می گذرد، چطور شد که تصمیم به بازترجمه اثر گرفتید؟ "ستون های زمین" 15 سال پیش منتشر شد اما بعد از توقف فعالیت نشر، با پیشنهاد خانم لاهیجی تصمیم براین شد تا کتاب با یک بازنویسی مجدد از طریق "انتشارات روشنگران و مطالعات زنان" به بازار عرضه شود.
بازنویسی کتاب تا چه میزان در همگون سازی زبانِ ترجمه با زمانِ اثر تاثیر داشت؟ با تجاربی که طی این سالها بدست آورده بودم تلاش کردم کتاب را با زبان ترجمه ی امروز خودم ویرایش و بازنویسی کنم. به همین خاطر قرابت زمانی و زبانی بیشتری در متن حاصل شد.
برای نزدیکی به زبان و درک فضای اثر مجبور به مطالعه ی همزمان کتاب های مشابه با آن شدید؟ بخش عمده ای از این مسئله بستگی به میزان شناخت مترجم از نوع گویش و فضاسازی مولف دارد. کتاب های مفهومی کار مترجم را در درک فرامتنی، برای انتقال هویت اثر به مخاطب دشوار می کند و مترجم را به مطالعه ی متون مشابه با همان فضا و گویش سوق می دهد. اما برگردان کتاب های توصیفی مانند "ستون های زمین" که روایتگر بخشی از یک دوره ی تاریخی است، با یک معادل سازیِ واژه ای به دور از هرگونه ابهام در محتوا انجام می شود.
سال گذشته متن داستانی کتاب «ستون های زمین» در بخش سینمایی HBO کانادا به نمایش درآمد. صرفا بعنوان یک مخاطب، خواندن کتاب را ترجیح می دهید یا دیدن فیلم برگرفته از متن؟ فارغ از اینکه بعنوان یک مترجم به خواندن کتاب علاقه ی زیادی دارم، از آنجا که فیلم نمی تواند بطور دقیق، گستره ی افکار درونی شخصیت ها را نمایش دهد و داستان را بدون جزئیات پیش می برد، کتاب را بیشتر می پسندم. بخصوص اینکه در وضعیت فعلی، فیلم های تجاری بخش عمده ای از آثار سینمایی را شامل می شوند و سازندگان فیلم بنا به صلاحدید، متن اصلی داستان را دستخوش دگرگونی های ناخوشایندی می کند؛ به گونه ای که متن در انتقال هویت اثر معلول می ماند. مانند سرنوشتی که فیلم "شکلات" به آن دچار شد.
انتشارات روشنگران کتاب "سیاه و کبود" را در فاصله ی کوتاهی از کتاب "ستون های زمین" منتشر کرد. چطور شد به ترجمه ی این اثر از "آنا کوئیندلن" راغب شدید؟ "سیاه و کبود" روایتگر بخشی از خشونت علیه زنان است، آن هم در کشوری که مدعی دفاع از حقوق بشر و دموکراسی است؛ "ایالات متحده آمریکا". سوژه ی انتخابی اثر به همراه نوع گویش و روایت متفاوت داستان مرا مجاب به ترجمه ی این کتاب کرد. ضمن اینکه داستان روایت شده، یکی از هزاران واقعیات اجتماعی جهان است. زن خشونت دیده ای که دائما مورد خشونت و ضرب و جرح همسرش قرار می گیرد اما بخاطر از دست ندادن تنها پسرش، دم نمی زند! خیلی ها در برابر خشونت های خانگی سکوت کرده اند صرفا برای از دست ندادن فرزندشان! ترسِ ازدست دادن، آنها را مجبور به تحمل هرنوع خشونتی میکند. درحالیکه هیچ عشقی آنقدر بزرگ نیست که در ازای آن خشونت را تحمل کرد.
از وجوه تامل برانگیز در شیوه ی نگارش اثر، شکست زمان در بطن اتفاقات به هم پیوسته ای است که با وام گرفتن از شیوه ی "جریان سیال ذهن" منجر به یک پیوند زمانی شده. در برگردان چنین اثری با فضاهای زمانی درهم تنیده با مشکل مواجه نشدید؟ "آنا کوئیندلن" نویسنده ی سخت نویسی است. ترجمه ی چنین اثری که تابع زمان خطی رایج در داستان ها نیست و به نوعی گذشته و حال و آینده را همزمان در کنار یکدیگر دارد سختی هایی داشت که مستلزم تمرکز کافی بر رفت و آمدهای زمانی بود. علاوه براین خواننده ی کتاب هم صرفا با داشتن تمرکز کافی است که می تواند به درک و تفکیک فضاها و زمان های مختلف برسد.
عمدتا زنان آثار شما مانند "سیاه و کبود" با روحی جست و جوگرانه در پی هویت و حقوق از دست رفته ی خود هستند. این انتخاب ها آگاهانه صورت گرفته؟ اوایل اینطور نبود اما چندسالی است که با حساسیت به تصویر زن در کتاب هایی که قصد ترجمه ی آنها را دارم نگاه میکنم. همانطورکه شما هم اشاره کردید، شخصیت زنان داستان هایم، اغلب یا قدرتمند هستند یا به دنبال هویت و حقوق انسانی از دست رفته شان.
البته "فرانی" بعنوان شخصیت زن داستان "سیاه و کبود" به دنبال "هویت" گمشده اش، قدم در بیراهه ای گذاشت که دست آخر مجبور به تغییر «هویت» هم شد! درسته. "فرانی" با پسرش از خانه فرار کرد و درواقع یک عمل غیرقانونی انجام داد. اما همان قانون هم با توجه به اینکه شوهرش رئیس پلیس شهر بود، راه چاره ای جز این برایش باقی نگذاشته بود. او هم از تنها روزنه ی امیدی که داشت استفاده کرد و خانه را با پسرش برای همیشه ترک کرد. با این حال من مخالف جریان ضدقانون هستم. "فرانی" به دنبال حقوق انسانی ازدست رفته و هویت گمشده اش از خانه فرار کرد اما چون در راه یک جریان ضدقانونی افتاد، برای اینکه همسرش موفق به پیدا کردن آنها نشود مجبور شد تغییر هویت بدهد و این یکی از پیامدهای اقدام غیرقانونی است!
"سیاه و کبود" با تیغ سانسور هم مواجه شد؟ متاسفانه بله. سانسور این کتاب صرفا ناشی از یکسری اعمال سلیقه ی مدیران بود. همان نگاه سلیقه ای که بزرگترین مشکل ما در سانسور یک اثر فرهنگی است. با این حال خوشبختانه به محتوای کلی اثر لطمه ای وارد نشد.
بعنوان آخرین سوال می خواهم از پیامدهای ترجمه های موازی در کشور بگویید. تبعیت نکردن ایران از عهدنامه کپی رایت منجر به موازی کاری برخی ناشران و مترجمان شده که علاوه بر لطمه به ساختار کتاب، بخش اقتصادی را هم تحت تاثیر قرار داده.... به قدری این اتفاق بغرنج برای من و هم صنف هایم تکرار شده که دیگر بیشتر از زیان مالی به لطمه ای که به خودمان وارد میشود فکر میکنم. این مسئله در ترجمه ی کتاب "دفتر خاطرات" و "کفش های آبنباتی" گریبان مرا هم گرفت و در فاصله ی کوتاهی از انتشار کتاب ها، ترجمه ی دیگری از آنها وارد بازار شد! این همزمانی ترجمه توسط دو مترجم از دو انتشارات مختلف درصورتیکه ناآگاهانه باشد تا حدی توجیه پذیر است، در غیراینصورت بحث اخلاق حرفه ای به میان می آید که گاها از سوی ناشران و مترجمان زیر پا گذاشته می شود.
اطلاعات ثبت شده در فیپای کتابخانه ی ملی کمکی به حل این مسئله نمی کند؟ اعتمادی به وضعیت فهرست نویسی فیپا نیست؛ در لیست این سایت بعضا عناوین کتاب هایی دیده می شود که هیچوقت منتشر نشدند. اگر مترجم یا ناشر از انتشار کتاب صرف نظر کرده باشد چون مترجم اقدام به برگردان کامل اثر نکرده و پیش از اخذ مجوز از وزارت ارشاد، عنوان آن در فهرست نویسی فیپا ثبت شده، هیچ سندی وجود ندارد تا از اطلاعات دقیق ترجمه و وضعیت انتشار کتاب مطلع شویم. بعضا ممکنست مترجم یا ناشر از انتشار کتابش صرف نظر کرده باشد اما چون پیش از ترجمه ی کامل ، اطلاعات اثر در لیست فیپا ثبت شده، فرصت ترجمه ی کتاب از مترجم دیگر هم گرفته می شود.
پایان پیام/70