به گزارش هنرآنلاین، روز شنبه 29 مهرماه در اولین هفته از رویداد فیلمکوتا سه فیلم "سوزن" ، "آنچه میماند" و "بارون درخت نشین" از آناهیتا قزوینی زاده در کافه گالری آس با حضور دکتر حسن مجتهدی و امید رنجبر و اجرای اسماعیل باستانی نمایش داده شد. این در حالی بود که به علت استقبال بینظیر مخاطبان در دقایق نزدیک به اجرای برنامه، فضای دیگری به سالن موردنظر اضافه و پخش فیلم بهصورت همزمان انجام شد.
در طی این رویداد 16 هفتهای که هر شنبهشب به مدت 4 ماه برگزار میشود، آثاری از 16 کارگردان مستقل ایرانی به نمایش درآمده و توسط منتقدان و کارشناسان حاضر در جلسه با حضور کارگردان آثار موردنقد و بررسی قرار خواهد گرفت.
در نخستین نشست این رویداد پس از اکران هر سه فیلم گفتگویی بهصورت زنده با کارگردان آثار در فرودگاه شیکاگو برقرار شد که طی آن منتقدین و مخاطبان سؤالاتی را مطرح کرده و رویکردهای خود را با او به اشتراک گذاشتند.
در ابتدا آناهیتا قزوینی زاده در پاسخ به این سؤال که در آثارش نگاه جدی زنانه دارد یا ایدههایش فرا جنسیتی هستند گفت: نگاه زنانه به فیلم منتقل میشود اما به شکل یک ایدئولوژی جنسیتی نیست که من بر اساسش فیلم بسازم. ازآنجاییکه بیشتر فیلمها تجربههای زندگی من و بهنوعی شبه خودنگاره هستند پس طبیعتاً زنانهاند؛ اما در پروسه نوشتن و ساختن سعی میکنم که به شکل ایدههای فمینیستی به نظر نیاید و خودآگاه نباشد.
در ادامه امید رنجبر درباره این فیلمساز که خبر از ساخت نخستین فیلم بلند خود آنها و حضور آن در جشنواره نیوفست نیویورک و جشنواره کن داد، اذعان داشت: آناهیتا قزوینی زاده از آن دست فیلمسازان جوان است که پیش از ساخت نخستین فیلم بلند خودبین مخاطبان جدی سینمای ایران پرآوازه شد. من او را چهار سال پیش با فیلم بچه وقتی بچه بود شناختم و اولین بار آن را همراه فیلم سوزن که جایزه کن را گرفته بود، در خانه هنرمندان دیدم که برای منتقدان سینمایی هم جدی شد. بعدازاین ها سوگ مرتضی فرشباف را دیدم که او فیلمنامهاش را نوشته بود و آن کار بهشدت تحت تأثیر آثار کیارستمی بود. در دو سه سال اخیر هم ما از شاگردان کیارستمی آثار شاخصی را دیدیم و کمکم فیلمهای بلندشان را هم میبینیم که بسیار تحت تأثیر همان سینمای کشف، شهود، بازنمایی واقعیت و تجربهگرایی به سبک خود کیارستمی هستند و از این منظر این سه فیلم را هم میتوان موردبررسی قرارداد. چراکه هنوز روح فیلم بچه وقتی بچه بود در این آثار نیز دیده میشود. دغدغهای که کارگردان نسبت به کودکان دارد و البته تأثیری که کودکان از رفتار روزمره بزرگسالان میگیرند و آنها را بهنوعی بین خودشان تجزیهوتحلیل میکنند.
او اضافه کرد: در میان سازندگان فیلم کوتاهمان کمتر با این موقعیتها مواجه میشویم. بیشتر ایدههایی را میبینیم که برای فیلم بلند هستند. تم خیانت، طلاق، بحران روابط، قصاص و... که برای جوانی 25 ساله پرداختن به چنین مفاهیمی بسیار زود است. چراکه تجربه زیستی چندانی دراینباره وجود ندارد و اتفاقاً این رویکرد که کارگردانی در دوران جوانی، کودکی را بازنگری و تبدیل به ایده فیلم کند اتفاق بهتری است.
همچنین اشاره کرد: مدت زیادی از اقامت این کارگردان در امریکا نمیگذرد و زمان میبرد تا با مردم آنجا و دغدغههایشان آشنا شده و درکشان کند. به نظر میرسد در این سه فیلم هم هنوز داستانها از ایران میآیند بخصوص در فیلم آنچه میماند همان دغدغههای زندگی مدرن ایرانی را ترسیم میکند. به نظرم ما باید ببینیم در فیلم بلندش به چه ایدههایی میپردازد. آیا این ایدهها مبتنی بر جامعه غربی است یا مفاهیمی از زندگی ایرانی را مجدداً در آن جامعه بازنمایی میکند؟
قزوینی زاده در ادامه چنین تکمیل کرد: من برخی فیلمسازان را دوست دارم اما برای عشق به سینما فیلمساز نشدم. برای ساخت فیلمهایم از خود زندگی الگو میگیرم و فکر میکنم سینما پیش از آنکه از خود سینما بیاید، ارتباط مستقیمی بازندگی دارد؛ بنابراین هر آنچه مینویسم مربوط به نقطهای میشود که در آن ایستادهام و یکجور بازگشت به گذشته هم بهحساب میآید. من در بینابینترین دوره زندگیام قرار دارم و به طبع میزان کاری که در این شش سال انجام دادم حتی بیشتر از ایران بوده، اگرچه در ایران هم با بچهها در ورکشاپ خیلی کار میکردیم اما بزرگ شدنم بهعنوان یک فیلمساز از ابتدا تا دوره بلوغ در اینجا اتفاق افتاد ولی از طرفی منابعی که از آن الهام میگیرم همه از ایران میآید و دقیقاً فیلم بلندم هم دارای همین تعلیق و بینابینی است.
او همچنین در پاسخ به اسماعیل باستانی در خصوص پرداختن به مسئله مهاجرت در سینمای حال حاضر اروپا و امریکا و رویکردی اینچنین در آثارش بهعنوان فیلمسازی ایرانی که خود مهاجر محسوب میشود اضافه کرد:فیلمهایی که در این جلسه به نمایش درآمدند فیلمهایی بودند که من از وقتی به اینجا آمدم ساختهام.در اینجا مخصوصاً وقتی به مدرسه هنر میروید همهچیز بر اساس تئوری است و اینکه تو یک زن مهاجر ایرانی هستی انتظار همه را به این سمت میبرد که باید در آنجا در این مورد فیلم بسازی درحالیکه در امریکا سیاستهای هویت محور محدودکنندهای هم وجود دارد. زن ایرانی باید در مورد یک زن ایرانی که از فشاری فرار کرده و به اینجا آمده فیلم بسازد که داستان من این نیست بلکه پیچیدهتر از اینهاست. مستقیماً در فیلمهایم اشارهای نشده اما شاید بتوان گفت بهطور غیرمستقیم با ساخت ایدههایی که در ایران شکل گرفت اما ساخته نشد این اتفاق افتاده است؛ مثلاً داستان سوزن ...پدر من داروساز است و دیده بودم که در داروخانه گوش هم سوراخ میکردند. پس داستان برای ایران بود و من در اینجا فقط آن را به داستانی که میتواند در جای دیگری هم اتفاق بیافتد بازنویسی کردم و یا بارون درخت نشین که ایدهاش را از مدتها قبل داشتم و طی سفری که به تگزاس داشتم و درختان زیبایی در آنجا دیدم فکر کردم که میتواند آنجا اتفاق بیافتد؛ اما در این دام نمیافتم که وظیفهام است درباره مهاجرت فیلم بسازم.
او در ادامه گفت: فیلم آنچه میماند تنها فیلمی بود که شکل سفارش داشت اما سفارشی آزاد که طی آن به من و چهار فیلمساز دیگر که در کن حضور داشتیم گفته شد که با تم کودکآزاری یک فیلم بسازید و چون من با بچهها زیاد کارکرده بودم برایشان مهم بود که باشم. طبعاً این انتظار میرفت که من فیلمی بسازم باشخصیت اصلی کودک؛ اما با لجاجتی که در خودم سراغ دارم ازآنجاییکه تا آن زمان شخصیتهای اصلیام کودک بودند این بار فیلمی ساختم که شخصیت اصلیاش کودک نبود اما تم کودکآزاری داشت. آنوقتها نمایشنامه میخواندم و چیزی شبیه به خانه عروسک ایبسن در ذهنم بود و اینکه چطور میشود که آدم به آنجا میرسد و خیلی حالت نمایشی داشت. در آنجا بهصورت کاملاً ارگانیک و ناخودآگاه فکر کردم که میخواهم در مورد یک دختر ایرانی باشد و شاید تنها فیلمی بود که فکر کردم در آن میتوانم تمی از مهاجرت را داشته باشم. شخصیت مهاجر در فیلم بلندم هم وجود دارد اما اینکه مستقیم بخواهم به تعریف سینمای تبعید، تبعید خودخواسته و غربت بپردازم اتفاق نیافتاده است.
همچنین در ادامه این پرسش از سوی اسماعیل باستانی مطرح شد که آیا روایت مستقلی که آناهیتا قزوینی زاده داشته و آن را تا فیلم بلندش هم ادامه داده و درواقع این مسیر میتواند به آینده فیلمسازی یک فیلمساز که فیلم کوتاه و تجربی میسازد کمک کند؟
امید رنجبر در پاسخ به این سؤال گفت: این به تجربه زیست خود فیلمساز برمیگردد. یک فیلمساز در ایران قاعدتاً با یک سری موضوعات و دغدغهها روبروست که شاید در امریکا متفاوت باشد. امیر نادری همچنین فیلمسازی بود. در ایران و خصوصاً در تدوین بهشدت دست به تجربهگرایی زد.شناخته شد و فیلمسازهای بزرگ دیگری در کنارش بودند و وقتی به امریکا مهاجرت کرد باز سالهای سال گذشت تا آن فضا را بشناسد، با کمپانیها ارتباط پیدا کند و سرمایه جذب کند و آنوقت متناسب با جریانات اجتماعی نیویورک فیلم بسازد. نهایتاً بهجایی رسید که از امریکا مجدد به ژاپن مهاجرت کرد و در ایتالیا فیلم کوه را به همان سبک دونده میسازد. اینیک پاسخ قاطع ندارد. فیلمساز باید به خود فرصت بدهد تا بتواند ذهنیاتش را متناسب با شرایط جدید دوباره در آثارش پیاده کند. البته با توجه به اینکه جهان کمکم دارد به دهکدهای تبدیل میشود، بحرانها نیز از یک جنس میشود.
او اضافه کرد: تنها شرایط سیاسی ماست که ممکن است تفاوتهایی داشته باشد که به آینده برمیگردد و اینکه خود آناهیتا قزوینی زاده میخواهد آن را چطور در آثارش پیاده کند و طبعاً این خودش سوژه میدهد. اینکه امریکا درواقع چهره دیگری از خود برای جهانیان بروز میدهد و ایران از انزوا بیرون میآید و مردم ایران برای دنیا مهم میشوند. تمام اینها میتواند موضوعات مهمی برای فیلمسازان ایرانی در سایر نقاط جهان باشد.
قزوینی زاده در پاسخ به یکی از حاضرین جلسه در خصوص چگونگی هدایت بازیگران کودک گفت: کودکانی که انتخاب کردم همیشه افراد بسیار درونگرا و خجالتیای بودهاند نه افراد برونگرا و عشق بازیگری اما همواره سعی کردهام خارج از تمرین و صحنه با آنها زیاد وقت بگذرانم و همین این امر را علیرغم سختیهای بسیارش راحتتر میکند و این تجربه را در یک دوره طولانی کار کسب کردهام.
در انتها دکتر حسن مجتهدی با رویکردی روان پژوهانه در خصوص فیلم آنچه میماند اشاره کرد:اتفاق مهمی که در این فیلم وجود دارد آن چیزی است که در ادبیات روانکاوی به آن تروما میگوییم. تروما ازنظر لغوی در زبان لاتین به معنای زخم است که در جراحی بود و فروید آن را وارد روانکاوی کرد و گفت تجربههای روانیای در انسانها هست که طی آن پوسته دفاعی روان شکافته میشود و فرد ممکن است در تمام عمر این را با خود حمل کند و موجب بسیاری از مسائل نوروتیک در او باشد و این صرفاً اتفاقات بیرونی نیست بلکه آنطور است که آن فرد در منظومه روانیاش تجربه میکند. یکی از اینها آزار جنسی بخصوص در فضای خانه و خانواده است که خیلی برای کودک سنگین است و فرهنگ فشاری را وارد میکند که کودکان میترسند اشارهای بکنند زیرا ممکن است خودشان محکوم شوند.
او همچنین اضافه کرد: در کار خانم قزوینی زاده جسارتی وجود دارد و نکتهای را وارد میکنند که زخم روانی سالیان را با خودش میآورد و اینکه او چگونه آن را تجربه کرده و برایش سنگین بوده و نهایتاً نمایش رابطه قربانی شونده و قربانی گر در اینجا بسیار مهم است. احساس درماندگی نسبت به آنچه میخواهد با آن مواجه شود. امیدوارم امکان اکران بیشتر آن در ایران باشد زیرا یک فرهنگسازی است برای خانوادهها که این مسائل بتواند مطرح شود.