سرویس موسیقی هنرآنلاین: نمایشگاهی از سهتارهای محمدعلی برومند، در نگارخانه تابستان خانه هنرمندان ایران افتتاح شده است. این نمایشگاه شامل 15 ساز سهتار از ساختههایبرومند است که با نامهای لعل، بیداد، طرفه، شهناز، پرند، نغمه، اورنگ، هما، رعنا، خسروانی، بسته نگار، کرشمه، عشاق و ... به نمایش گذاشته شدهاند.
محمدعلی برومند متولد سال 1315 و خواهرزاده نورعلیخان برومند است و از بعد از انقلاب اسلامی در ایران، به راهنمایی نورعلیخان برومند، شروع به ساخت سهتار کرده است. او که از حدود 50 سالگی ساخت سه تار را به تشویق استاد احمد عبادی آغاز کرد تاکنون بیش از 30 ساز که هر کدام منحصر به فرد محسوب میشود ساخته و در نمایشگاه حاضر، نیمی از آنها را به نمایش گذاشته است.
در ساخت سازهای به نمایش درآمده، بیشتر از الگوی کاسههای محمدعلی برومند و در بعضی نیز از الگوهای علیمحمدخان صفائی و حاج طاهر استفاده شده است. کاسههای این سازها به صورتهای مختلفی از جمله هشتترک با مغزی صدف و عناب، هشتترک و ترکها از چوب عناب با تزئین چوب فونل و صدف، استفاده از بیش از 500 قطعه چوبهای مختلف با صدف، چوب آبنوس با مغزی نارنج همراه با تزئین عناب و صدف، پیشانی کاسه و سیمگیر یک تکه از چوب گردو، هفتترک و ترکها از چوب عناب با مغزی نارنج همراه با تزئین کهور و صدف، کاسه پیشانی عناب، هشتترک از چوب سرخدار و قدمت ترک¬ها بیش از صد سال با تزئین چوب کهور، عناب، صدف و لاجورد، هفتترک و ترکها از چوب عناب و زرشک با تزئین صدف و چوب آبنوس، طرح کریمخانی چهاردهترک، ترکها از استخوان چوب عناب و فونل همراه با تزئین صدف در پشت کاسه، ششترک همراه با تزئین چوب کهور و عناب و صدف و مغزی شمشاد، پیشانی از چوب عناب و آبنوس، یازدهترک، ترکها چوب آبنوس و رزوود همراه با مغزی فیروزه و ... ساخته شدهاند.
دستهها نیز از چوب گردو با روکش آبنوس و رزوود، چوب زردآلو، با تزئین 60 قطعه چوبهای مختلف، چوب گردو، چوب هندی با تزئین صدف و چوب نوفل و ... ساخته شده است. در حاشیه برگزاری این نمایشگاه با محمدعلی برومند به گفت و گو نشستیم.
استاد بفرمایید کار ساخت ساز را با چه هدفی آغاز کردید؟
من خودم را هنرمند نمیدانم اما هنرمندان به در میان مردم بودن، دل خوش هستند و پشتوانه مردمی است که آنها را سر پا نگاه میدارد. من میخواستم یک تغییری در این ساز ملی ایجاد کنم. تقریبا همه سازها از سه تار الگوبرداری شدهاند، اگر به مینیاتورهای خیلی قدیمی نگاه کنید، میبینید این ساز با همین کاسه و به همین شکل با تفاوت اینکه دسته بلندتری داشته، دیده میشود. سازهای دیگر کمتر دیده میشوند. در نتیجه من خواستم این ساز از زیبایی بیشتری نیز برخوردار شود و از یکنواختی درآید. قبل از من، زندهیاد علیمحمدخان صفایی این کار را میکرد و سازهای بسیار زیبایی هم ساخت که چندتایی بیشتر از آنها باقی نمانده است. یک ساز پرصدف کار کرده بود، همانطور که میدانید کار با صدف بسیار مشکل است، که معلوم نیست کجاست و من در بچگی آن را دیده بودم.
از بچگی گفتید، از دوران کودکی و همجواری با داییتان، نورعلیخان برومند، بیشتر بگویید.
ما سه برادر بودیم و من برادر وسطی بودم، در خانواده ما پسر زیاد نبود، مادر و پدرم هم دختر عمو پسر عمو بودند در نتیجه نورعلیخان برومند که دایی من بودند، پسر عموی پدرم نیز بودند؛ دایی به من خیلی علاقه و محبت داشت. یادم میآید خیلی کوچک بودم و جنگ تازه تمام شده بود که پدربزرگم از دنیا رفت، در خانواده ما مرسوم بود که تابستانها پدربزرگم باغی را خارج از تهران میگرفت و خانواده را میبرد آنجا، بعد از فوت پدربزرگم اولین جایی که ما رفتیم اوشان فشم بود در میگون، دایی جایی را گرفته بودند رفتیم آنجا، صبحها که دایی میخواست دست و صورتش را بشورد، یک راه باریکی بود تا چشمه که من دستش را میگرفتم و میبردم آنجا، در این زمان حدود 6 سال داشتم.
کار موسیقی را چه زمانی نزد نورعلیخان آغاز کردید؟
در سالهای 35-1334 نزد دایی کار آواز را آغاز کردم. البته همیشه کنار دست دایی بودم و تأسفم از این است که چرا نزد دایی ساز نزدم که البته برمیگردد به تربیت خانوادگی، حالا صحیح یا غلط، وقتی به ما میگفتند چیزی را ببر بگذار آنجا، عینا همان کار را انجام میدادیم و دست به آن نمیزدیم، من وقتی میرفتم ساز را از باغ بیاورم تا خانهمان، چون یک جا زندگی میکردیم، دست به سیمهای ساز نمیزدیم. بعدها یک روز به من گفتند، شنیدم آواز میخوانی همان شد که ردیف طاهرزاده را به من آموختند. بعد از من هم غیر از مرحوم رضوی سروستانی، کسی این ردیف را یاد نگرفت. من هم که اصولا روی خوانندگی را نداشتم، خوانندگی و نوازندگی یک حال دیگری میخواهد که من نداشتم. من لذت میبرم امروز وقتی میبینم بچههایی که نمیدانند ساز چیست، به آن دست میزنند و به سیم ناخن هم میکشند، چون جسارت این کار را دارند. من به دلیل شغلی که داشتم باید از تهران خارج میشدم، سال 1348 یک کلاس مدیریتی گذاشتند من هم در آن کلاس شرکت کردم و به اجبار رفتم به لرستان و دو سال آنجا بودم، برای من دور شدن از دایی بسیار سخت بود ولی غیر از سفر دایی به آمریکا، در تمام مسافرتهای ایشان همراهشان بودم.
ـشغل شما چه بود؟
آن زمانها یک ادارهای بود به نام اصل چهار ترومن که چند نهاد در ایران درست کرده بود؛ یکی در کار بهداشت که دهات را در مقابل مالاریا سمپاشی میکردند، یکی دیگر هم آمارگیری بود که به اداره آمار عمومی معروف شد و اولین ساختمانش در خیابان سپه بود. وقتی این اداره راهاندازی شد، اصل چهار ترومن از ایران رفت و عدهای از کارمندانش آمدند در اداره آمار عمومی و نخستین سرشماری ایران را در سال 1335 انجام دادند. من آن موقع در اداره رادیو بودم به دلیل اینکه شوهر خواهرم رئیس خبرگزاری پارس بود، من را رئیس دفتر خودش گذاشته بود. از آنجا من را برای اداره آمار عمومی خواستند و تا سال 1340 آنجا کار میکردم و آمارگیریهای زیادی را انجام دادم، رئیس آمارگیری ایلات و عشایر اصفهان و آمارگیری مشهد بودم، پلاکهای آب خانههای شهری هم برای اولین بار در همین سالها انجام شد. سال 1340 شهردار رودبار قصران (اوشان، فشم و میگون) شدم. خب نزدیک بود و میتوانستم زود به زود به تهران بیایم تا سال 1352 کار کردم و بعد از آن دیگر کار اداری نکردم. همه چیز من داییام بود، راحت بگویم وقتی پدرم فوت شد، من اینقدر افسرده نشدم که وقتی داییام را از دست دادم. دایی نوری همیشه به من میگفتند آقامحمدخان، یک چیزی را که جایی بگذاری اگر کسی بهش دست نزند، همانجا هست یا میگفتند دروغ نگو، اگر دروغ بگویی باید صدتا دروغ دیگر بگویی تا آن یکی را بپوشانی و دست آخر هم در آن کار میمانی.
پس چطور و چه زمانی کار ساخت ساز را آغاز کردید؟
بعد از فوت دایی، در سفری که به آلمان داشتم به صورت اتفاقی با استاد احمد عبادی تلفنی صحبت کردم و گفتند که به محض اینکه آمدی ایران بیا پیش من. آمدم ایران رفتم پیش استاد، پرسیدند چه میکنی، گفتم اداره را ول کردم و یک جایی دارم آنجا مشغولم. به همسرش بدری خانم گفت ستار را بیاورد، شروع کرد به نواختن و به من گفت بخوان ببینم. گفتم من 30 سال است آواز نخواندهام، بالاخره یک درآمد اصفهان خواندم و استاد گفت تو که سینهات را از بین بردهای، باید ساز بزنی، از آن به بعد استاد هفتهای یک روز منزل ما بود. پس از مدتی هم گفت چرا یک ساز نمیسازی؟
شما آن زمان بلد بودید؟
نه تا آن زمان اما خب خیلی دیده بودم و در میان این کار بزرگ شده بودم. یک بار هم که نزد دایی بودم حاج محمد ایرانی یک ساز بسیار زیبا را آورد که تعمیر میخواست، من آن را تعمیر کردم و به اندازهای تمیز درآمده بود که دایی نوری متوجه نشد کجای کار تعمیر شده است. حاج محمد آن ساز را به من هدیه کرد. متاسفانه بر اثر یک اتفاق آن ساز را از دست دادم. به هر حال سال 1363 بود که استاد تشویقم کرد که ساز بسازم. از روی قالب سه تار علی محمدخان که اکنون در موزه است برایم الگو کشید و من آن را ساختم. بعد از استاد من هر آنچه یاد گرفتم از دیدن و گوش کردن آموختم. بساط زیادی هم ندارم، جای کوچکی دارم در خانه و همان جا کار میکنم. شاگرد هم ندارم. کار سختی است خصوصا کار با صدف بسیار ظریف و مشکل است. همچنین استخوان برگرداندن و خشک کردن و کار با فیروزه هم بسیار سخت است.
حدودا چند ساز ساختید؟
30 ساز ساختهام، یک ساز را پروفسور سمیعی گرفتند و با خودشان بردند، یکی دیگر را هم یکی از آشنایان خریدند. خیلی علاقهای به فروش نداشتهام اما اکنون دلم میخواهد این سازها برود دست اهلش و نواخته شوند تا جا بیفتند. البته مطمئنم که هر سازی را که بفروشم دیگر جایش نخواهد بود و منحصر به فرد است.
به عنوان کلام آخر؟
از خیلیها بهره بردهام که اگر نام ببرم میترسم کسی از قلم بیفتد. در نتیجه از همه کسانی که چیزی از آنها آموختهام سپاسگزاری میکنم.
نمایشگاه سهتارهای محمدعلی برومند تا 9 بهمن ادامه خواهد داشت و علاقهمندان میتوانند برای دیدن آثار این نمایشگاه همه روزه از ساعت 13 تا 20 به نشانی خیابان آیت الله طالقانی، خیابان شهید موسوی شمالی، باغ هنر، خانه هنرمندان ایران مراجعه نمایند.