سرویس معماری هنرآنلاین : یکی از مؤثرترین روش‌ها در معماری معاصر استفاده از اصول معماری سنتی در حوزه ساخت‌وساز معاصر است. اما امروزه در استفاده از عناصر معماری سنتی، شاهد تقلید رفتارهایی هستیم که گاهی اساساً نامتجانس با روح و فرهنگ ایرانی است. در معماری معاصر ایران، برگشت به معماری سنتی یکی از رویکردهای عمده و روشی برای دستیابی به هویت ایرانی معماری است اما همین رفتار موجب شده تا امروز معماری سنتی باوجود جنبه‌های فرهنگی و مفاهیم ارزشمند، فقط با توجه به عناصر بیرونی و نه کالبدی‌اش معرفی شود. درحالی‌که این تقلید از معماری سنتی نه‌تنها معرف ماهیت معماری سنتی نیست، بلکه تعاریف ناب آن را نیز تخریب کرده است.

به‌عنوان نمونه همه می‌دانیم که استفاده از رنگ و نور در معماری سنتی، عمیقاً با فرهنگ و معماری آمیخته شده؛ بااین‌حال، در معماری امروز برای مثال در مساجدی که جدیداً ساخته شده‌اند، ورود نور از اشکال مختلف پنجره‌ها به این دلیل است که صرفاً فضا را روشن کند یا یک عنصر تزیینی باشد و عنصری مفهومی یا عرفانی برای تعریف فضا نیست. در کل، این نوع مشکلات به دلیل عدم وجود افکار متعلق به معماری سنتی و اصول استفاده از این عوامل است.

دو عامل مهم را در ظهور چنین رویکردهایی در معماری امروز ایران می‌توان مطرح کرد. مورد اول این است که بپذیریم معماری تاریخی ایران نقطه مقابل معماری غربی است. چنین دیدگاهی غرب را به‌عنوان موجودیتی که از نظر فرهنگی یکنواخت و متجانس است ارتقا می‌دهد. ایراد دوم این است که ما در حال جستجوی هویت خودمان از طریق اشاره به پدیده‌هایی هستیم که با شرایط فعلی ما سازگار نیست و تا حد زیادی برای ما ناشناخته است. این امور خود نتیجه نوعی نگرش اشتباه و مغشوش به معماری است.

شاید برجسته‌ترین ویژگی‌های معماری اسلامی ایرانی را می‌توان در انتخاب، کاربرد و ترکیب مواد مشاهده کرد. مطالعه نمونه‌های مختلف آثار اسلامی نشان می‌دهد که هنرمندان این عرصه دانش زیادی در خصوص قابلیت‌های طبیعی مواد مختلف دارند و تلاش خود را برای استفاده از آن‌ها به کار می‌گیرند. مواد برای معماری سنتی ارزش زیادی دارند. معمار سنتی در انتخاب و به کار بردن مواد بسیار دقیق عمل می‌کند و به خواص ساختاری و ساختمانی مواد آشنایی کامل دارد و قوت‌ها و ضعف‌های هرکدام را ارزیابی کرده و از هرکدام در جای مناسب و به مقدار مناسب استفاده می‌کند. اما زمانی این موضوع معنا پیدا می‌کند که هنرمند در حال کار کردن با مواد است برای اینکه در این حوزه برخلاف معماران مدرن، معمار سنتی علاقه‌ای به استفاده از مواد خام طبیعی ساده ندارد.

هنرمند ماده خام اولیه را آماده می‌کند و ویژگی‌های آن را پالایش می‌کند و با الگوها و خطوطی آن را آراسته می‌کند تا زمانی که ماده خام قدم‌به‌قدم به درجات بالای کمال برسد. در این روش، کیفیت مواد خام که نامطبوع، کدر، سنگین و دست‌نخورده هست تغییر می‌کند و به مواد با ویژگی‌های مطبوع، روشن، ظریف و باروح تبدیل می‌شوند. می‌دانیم که در حوزه اندیشه و فرهنگ اسلامی، تمرکز بر این حقیقت است که واقعیت هر چیزی پنهان و نهان است. اگر نمود و جلوه ظاهری خشن، بی‌روح، سخت، محنت‌آور، تیره و بدشکل باشد، پس اندرون آن واقعیت آنشی بوده و قادر است به کمک نیروهای بیرونی وابسته ماده را ظریف، شفاف، درخشان، روشن، زنده و شکیل کند. علاوه بر این‌ها، در این زمینه همواره بحث‌هایی وجود داشته که ماهیت ماده اولیه اشیا استعداد نهانی و پنهانی آن چیز است که درجات صعودی رو به کمال را طی می‌کند و از نوعی به نوع دیگر و از حالتی به حالت دیگر تبدیل می‌شود تا جایی که به حد ایدئال برسد. شاید به همه این دلایل است که نور، رنگ و آب، عناصر زیبایی‌شناختی معماری اسلامی به شمار می‌روند.

درهرحال باید دقت کرد که آنچه تفاوت اصلی میان یک کار سنتی و کار مدرن را شکل می‌دهد، بیشتر در روند و روش اجرای کار است تا در محصول نهایی. بنابراین، اگر ما امروز از الگوها و اشکال متعلق به معماری تاریخی‌مان تقلید می‌کنیم - چنانچه در عمل هم ثابت‌شده است - موفق نخواهیم شد، آن‌هم به این دلیل ساده که فرایند طراحی و ساخت ساختمان‌ها دیگر به روش سنتی انجام نمی‌شود.

از سوی دیگر گرایش‌هایی وجود دارند که در مقابل استفاده از هر نوع معماری سنتی قرار دارند و تلاش می‌کنند که همگام با تحولات معماری مدرن باشند. این گرایش‌ها از سبک‌های خارجی کپی‌برداری می‌کنند. بااین‌حال، معماران ایرانی باید از وضعیت ناسالم "بودن در تقاطع‌ها" رهایی پیدا کنند و به اختلافات بر سر انتخاب منبع الهام یا تعلق داشتن کار به گرایش‌های خاص پایان دهند. حتی اگر ما موضع خاصی را به‌عنوان نقطه حرکت خود قرار دهیم، چیزی که در بحث مهم است خود معماری است. معماران ایرانی در دوران باستان مثل دوره هخامنشی و همچنین در اواخر دوره قاجار نشان دادند که چگونه عناصر معماری خارجی می‌تواند برای ساخت آثاری که در هماهنگی کامل با روح و فرهنگ ایرانی است به کار گرفته شوند.

انتهای پیام/