سرویس معماری هنرآنلاین: معانی مفهومی طرح مسجد یسیل وادی ترکیه فرم دایره‌ای نمایانگر جهان و جاودانگی است "نماد جاودانگی را دایره‌ای پیچ خورده شکل می‌دهد"؛ در عین حال، دایره نماد وحدت نیز هست. در روند طراحی مسجد یسیل وادی، از دایره به عنوان فرم اصلی دو بُعدی و سه بُعدی استفاده شده است.

وحدت وجود به عنوان ذاتی یکتا جوهره‌ی تفکر اسلامی را تشکیل می‌دهد. وجود صرفا دچار تغییر صورت می‌شود، ‍اما‍ هر آن‌چه که در جهان وجود دارد تجلی آن است. وحدت می‌تواند دلالتی بر ترکیبی از تمامی اجزاء و عناصر و افراد به عنوان کلیتی خوشایند داشته باشد. حتی کوچک‌ترین کلیت هم قابلیت این را دارد که به وحدتی یک‌پارچه برسد و نمایانگر جهان باشد. واژه‌ی مسلمان در زبان عربی به معنای کسی است که "تمامیت" را می‌خواهد یا طلب می‌کند و در این زبان کلمه‌ی "تمامیت"، اسلامون ترجمه می‌شود.

کل جهان دارای وحدت است، بخشی از وجود قادر مطلق. جهان "کیهان" آغاز و پایان ندارد. تصور آغاز و پایان تنها مربوط به موجودات فانی است؛ این موجودات تنها دوره‌هایی از این وحدت وجود را از سر می‌گذرانند. نقطه‌ی آغازین طراحی بر تمام این تصورات و بخصوص بر کلمه توحید بنا شده است.

طرح معماری

مسجد مکانی است که در آن مسلمانان برای نماز گرد هم می‌آیند. این مکان همچنین به عنوان مرکز اطلاعات، تحصیل و حل اختلاف نیز به کار می‌رود.

در بافت شهری عثمانی، میادین اصلی شهر به مانند شهرهای اروپایی نیستند، بلکه از مسجد و حیاط آن به عنوان میدان شهری استفاده می‌شود. مساجد با تنوع اجتماعی‌شان مرکز زندگی اجتماعی هستند.

گذشته از چیدمان متریک طراحی به سبب شیوه‌ی ساخت بنایی‌ مناره‌ها، می‌توان از نقطه نظر شکل‌های هندسی‌شان متوجه شد که آن‌ها، و نه گنبد، در نقطه‌ی تمرکز دید هستند. گنبد در حمام‌ها، مقبره‌ها، بازارها و بناهای مشابه ترکیه‌ای هم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مساجد عثمانی با داشتن هندسه‌ی دایره‌ای، ‍پلان چند محوری، نورانی، حریمی از زیبایی، تعادل فنی و نشانه‌ای از فضاهای متعالی بهشتی، با معماری کلیساها که مستطیل شکل، تک محوری، خشک، ترسناک و تیره است، در تضاد هستند.
هدفِ جمع‌کردن تعداد بیشتری از مردم در یک فضا، در نمونه‌های گنبددار مرکزگرا به وسیله‌ی مفصل‌بندی واحدهای ساختمان با قابلیت‌های ساخت و سازِ عصر خود فراهم شده است. برداشت معنایی فضاهای مرکزی با ایده‌ی وجود به عنوان ترکیبی از تمامی اجزا، عناصر و افراد درون کلیتی خوشایند تلاقی می‌کند.

تاثیر فضایی یکپارچه‌ی گنبد، ذات جهان را تداعی می‌کند و مناره‌ها نمادی از آنتن‌های ارتباطی مذهبی هستند. در این بنا شیوه‌ی ساخت، فضاهای معمارانه و معنا در هم تنیده شده‌اند.

مسجد یسیل واردی از طریق تاکید بر روی عملکردها با شناسایی مولفه‌ها طراحی شده است، که تمامی این معیارهای معناشناختی، فضایی و سنتی را به در ذهن متبادر می‌کند و همچنین تصور مسجد در حافظه‌ی جمعی را در دل می‌اندازد.
برنامه‌ی مسجد که با پیش‌زمینه‌ی "گردهم‌آیی اجتماعی" شکل گرفت، از شبستانی 350 نفری، سالن گردهم‌آیی 250 نفری، کتاب‌خانه، واحدهای فعالیت‌ اجتماعی، حیاط، و میدان تشکیل شده است و مجتمعی اجتماعی را به وجود آورده است.
سازه‌ی اصلی مسجد بر روی سطح آب که نیمی از محل ساخت را پوشانده است قرار دارد. این جای‌گیری، ساختمان را از نظر عملکردی و به صورت نمادین از محیط اطراف مجزا کرده است.

فضای مرکزی‌شکلِ مسجد از کاستن قطعاتی از حجم نیم‌کره‌‌ای با قطر 25 متر دست آمده است. یک قطعه‌ی ضخیم 5/2 متری کره‌ای شکل که از نیم‌کره کم شده است، فضاهای تجمع را شکل می‌دهد؛ با خالی کردن مقطعی از یک کره، شبستان آخر نمازگزاران را شکل گرفته است. کم کردن قسمتی از یک قطعه‌ی عمودی، دروازه‌ی ورودی را تشکیل می‌دهد؛ کم کردن قطعه‌ای صدفی شکل محراب را شکل می‌دهد و قطعات صدفی شکل دیگری که از فرم کلی کم شده‌اند، پنجره‌ها را به وجود می‌آورند.
بر خلاف هندسه‌ی گنبد، مناره‌ از اتصال یک مخروط سهموی به یک استوانه شکل گرفته است. استوانه‌های کوچک‌تری که با یکدیگر جمع‌ شده‌اند، مخروط، هلال و گالری را تشکیل داده‌اند "بالکنی که بخش بالایی، محل اذان زدن موذن، را در بر می‌گیرد".

فضای اصلی که از جنس پوسته‌ی بتنی است، به وسیله‌ی دو گنبد نیم‌کره‌ای با قطرهای متفاوت مشخص شده است. فضای باز دایره شکل میان دو گنبد توسط یازده پنجره‌ی نورانی مجزا گشته‌اند. این پنجره‌ها نور را از میان خط کوفی حکاکی شده، به سوی فضای اصلی جاری می‌کنند. خوش‌نویسی بر فراز فضای داخلی گنبد منعکس می‌شود، این پنجره‌ها در طول شب نورپردازی مخروطی شکلی به وجود می‌آورند.

منبع: مرکز پژوهش معماری ام ای ام

ترجمه از لاله عنبری

انتهای پیام/