سرویس معماری هنرآنلاین: روند کتابسوزیهای داعش که پیشتر در مناطق السعدیه و جلولای حوضحمرین آغاز شده بود، از 25 آبان سال جاری به صورت یک کارناوال مفصل در الزور استان دیالی عراق برگزار شد و حیرت جهان را برانگیخت. این توحش داعش همچنان با به آتش کشیدن کتابهای مخزن آثار خطی کتابخانه موصل ادامه دارد و آنچنان که پیشبینی میشد، این مسیر در امتداد اهداف امحای اسناد تاریخی منطقه فرهنگی ایران بزرگ قراردارد. چنانچه تخریب آثار موزه موصل نیز در امداد تخریب مجسمه بودا در بومیان قراردارد.
در این میان به دلیل نبود برنامه استراتژیک فرهنگی و نبود ارتباط معنادار و ارگانیک میان نهادهای فرهنگی به عنوان عرصه متنی؛ و بدتر از آن نبود ارتباط ارگانیک میان فرهنگ و نهادهای تصمیمساز کلان کشور، حتی نمیتوانیم واکنش بجا و به موقعی داشته باشیم، چه رسد به کنشگری و ابتکار عمل.
حذف نقش تمدنی شرق
این اتفاقات مصداق نابودی اسناد ماخذ و سندسازی تاریخی در پروسه تحریف تاریخ مورد نظر ساموئل هانتینگتون، نظریهپرداز و صاحب نظریه برخورد تمدن هاست. او معتقد است در مرحله تبدیل اسناد تاریخی از اسناد مکتوب به اسناد بصری که از دهه 80 میلادی آغاز شده، فرصتی پیش آمده تجربه تحریف تاریخ که در مرحله پیشین تبدیل اسناد از الواح گلی و سنگنوشته به اسناد کاغذی به کار آمده بود، دوباره مهیا شود.
براساس نظریه این استراتژیست فرهنگی، میدانیم امریکا تنها یک عنصر برای نقشآفرینی در تاریخ تمدن جهان کم دارد و آن هم نداشتن نقشی در تاریخ تمدن است که به صورت آشکار خیز گرفته تا در روندی ۵۰۰ ساله با تحریف تاریخ ردپای پررنگی در تاریخ تمدن برای خود جعل کند. ساختار اجرایی امریکا، این طرح را از سال ۱۹۸۵ به صورت جدی و در برنامهای ارگانیک در سطوح و عرصههای مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، نظامی و ... به اجرا درآورده است، ولی متاسفانه همچنان دست بر دست گذاشتهایم و در کنار گود وقایع معاصر، به تماشا نشستهایم.
هرچند که شاید در نظر ساده اندیشان، طرح این بحث تئوری توطئه تلقی شود، اما امروز بر اساس اعلام و عمل غرب ازمرحله تئوری خارج شده و به توطئهای جدی تبدیل شده است.
تخریب ابنیه تاریخی وجه مشترک طالبان، داعش و...
هیچ از خود پرسیدهایم طالبان دهه ۹۰ که هنوز به اقتدار نرسیده بود به چه دلیل مجسمه بودا را در بومیان تخریب کرد؟ چرا در یورش امریکا به عراق با عنوان عملیات صحرا پس از سقوط هر شهر، موزههای تاریخی توسط مردم و شبه نظامیان غارت میشد و اشیا سرقت شده از دانشگاهها و پژوهشکدههای تاریخ در امریکا سر در میآوردند؟ همچنان که پژوهندگان امریکایی موسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو ۱۹۳۹-۱۹۳۱ در معبد زرتشت و دیگر ابنیه ایران کتیبههایی به خط میخی جعل میکردند، در عصر جدید هم در افغانستان، عراق و سوریه با تخریب کتیبه مشغول خدمت به تاریخ نداشته خود هستند؟
نابود سازی مقدم بر جعل
این دو محورهای اصلی تحریف هستند؛ جعل اسناد و نابود کردن سند مرجع. گاهی نیز نابودسازی بر همه چیز اولویت دارد. چنانچه غرب هر آنگاه که از دستش برآمده به نابودی اسناد تاریخی شرق و به ویژه سرزمین پارس همت کرده است. تاجایی که دکتر رجبی در مجموعه پنج جلدی تاریخ باستان خود با عنوان "هزارههای گمشده" ، از بخشهای کلیدی تاریخ ایران نام میبرد که سند قابل توجهای از تاریخنویسان ایران درمورد آنها وجود ندارد و ما مجبوریم درمورد این مقاطع کلیدی از منابع غرب یا به تعبیر ایشان دشمنان استفاده کنیم و خود میدانی تاریخ به روایت دشمن یعنی چه؟!
نمایش فراگیرجنایات تاریخی سلفیها
چرا این روند همچنان و همپایه اهمیت تسخیر میادین نفتی در یورش گروههای تکفیری و سلفی پیگیری میشود؟ رخدادهایی که گویی بیش از هر چیز ایران فرهنگی را هدف گرفته و بنا دارد این اسناد و اشیا تاریخی را در پازل تحریف تاریخ تمدن به موقع و بجا در مکانی که طرح ۵۰۰ ساله هانتینگتون ایدهپردازش بود و پژوهشکدههای امریکایی به آن عینیت بخشیدهاند، رونمایی شود و نقش امریکا در تاریخ را مستندسازی کند.
کتابسوزی آشکار
روز پنجشنبه 25دی منابع محلی در استان دیالی عراق گزارش دادند گروه تروریستی داعش در ادامه فعالیتهای ضد انسانی خود در این کشور، اینبار جشن کتابسوزی تازهای به راه انداخت.
"السومریه نیوز" اعلام کرد گروه داعش بیش از هزار جلد کتاب علمی، ادبی و دینی را که هنگام هجوم به منازل مردم جمعآوری کرده بود، در اطراف منطقه الزور در شمال قضاالمقدادیه به آتش کشید.
همچنین گروه داعش پیش از این کتابخانهها و کتابهای ارزشمند بسیاری را در مناطق السعدیه و جلولا در حوض حمرین سوزانده بود.
گروه تروریستی داعش فهرست بلندی از جنایتهای مختلف از جمله قتلعام هزاران تن از افراد بیگناه، آواره کردن صدها هزار تن از مردم، تخریب و انفجار مساجد و اماکن مقدس و علمی را با خود یدک میکشد.
خانه به خانه در موصل دنبال کتابهای سوختنی
بد نیست بدانیم در سال ۲۰۰۳ و طی دومین حمله ایالات متحده کتابخانه موصل نابود شد؛ بسیاری از کتابهای نادر و با ارزش ناپدید شدند، اما تلاشهای افراد محلی که توانستند با پنهان کردن بسیاری از دستنوشتههای مهم آنها را نجات دهند؛ و همچنین پول خانوادههای ثروتمند، باعث نجات پیدا کردن این کتابخانه شد.
تروریستهای داعش که ماه ژوئن گذشته شهر موصل را اشغال کردند، در این مدت هزاران کتاب و دستنوشته را خانه به خانه پیدا کردند و در کنار آثار جمع شده در کتابخانههای شهر را به آتش کشیدند.
تروریستهای داعش کتابخانههای شهر موصل را چپاول کردند و بیش از صد هزار دستنوشته و مدرک نادر را که نمایانگر صدها سال تاریخ و یادگیری انسانی بود سوزاندند. گزارشهای اولیه میگویند حدود هشت هزار کتاب توسط این گروه نابود شدهاند.
با این حال الایژا جی. مگنیر نماینده ارشد بینالمللی شبکه الرای به ایندیپندنت گفت یکی از مسئولان رسمی کتابخانه موصل باور دارد بیش از ۱۱۲ هزار دستنوشته و کتاب، که بعضی از آنها در لیست کتابهای نادر سازمان یونسکو نیز قرار داشتند، از دست رفتهاند. غنیم الطعان مدیر کتابخانه عمومی موصل گفت نظامیان داعش بعد از کتابسوزی با استفاده از بمبهای انفجاری ساختمان را نابود کردند. مردم هم سعی کردند از سوختن کتابخانه جلوگیری کنند، اما موفق نشدند.
گزارشهای دیگر میگوید در حالیکه دانشجویان دانشگاهی با وحشت نگاه میکردند، نظامیان داعش بعدا وارد کتابخانه شدند و تودهای بزرگ از متون علمی و فرهنگی را جمع کردند و آتش زدند. انتظار میرود در میان این مدارک مجموعهای از روزنامههای عراقی از ابتدای قرن بیستم تا به حال، مجموعهای از نقشهها، کتابها و نوشتههای دوران امپراتوری عثمانی نیز وجود داشته است.
اهمیت تاریخی یک کتابخانه سوخته
کتابخانه عمومی موصل در سال ۱۹۲۱ تاسیس شده بود و سمبلی از تولد عراق مدرن بود. به گفته یکی از اساتید تاریخ دانشگاه موصل، داعشیها از اوایل ماه کنونی شروع به نابودی آن کردند. او ادعا میکند پیش از این نیز نیروهای داعش صدمات بسیاری به کتابخانه مسلمانان سنی، کتابخانه ۲۶۵ ساله کلیسای لاتین و صومعه پدران دومینیک وارد کرده بودند. اما از طرف دیگر بعضی گزارشها میگویند داعش تمام کتابها را نابود نکرده و در نیمه شب چند کامیون بزرگ با پلاکهای سوریه در حال بار زدن سندهای کتابخانه دیده شدهاند. در این جاست که سناریو تحریف اسناد مورد علاقه خود را منتقل میکند.
مجازات مرگ برای پنهان کردن نسخه خطی
همانطور که اشاره شد بعد از حمله سال ۲۰۰۳ امریکا و متحدانش به عراق، تعدادی از ساکنان شهر نسخههای دستنویس کتابخانه مرکزی را در خانههایشان پنهان کردند تا در جریان هرج و مرج بعد از حمله آسیب نبیند. اما به گزارش آسوشیتدپرس، داعش تهدید کرده از این پس پنهان کردن کتابهای خطی مجازات مرگ در پی خواهد داشت!
این گزارش میگوید بعد از حمله به کتابخانه مرکزی به مردم گفته شده کتابهای "کفرآمیز" سوزانده خواهند شد. بنا بر این گزارش، چند روز بعد از آن، کتابهای کتابخانه دانشگاه این شهر نیز سوزانده شدهاند.
فصل تاریخساز
داعش درفصل کتابسوزی خود علاوه بر نابود کردن اسناد تاریخی مرجع مقطع تاریخی، این عمل را در تاریخ به نام خود رقم میزند تا فصل تازهای برای ارجاع تاریخنویسان غرب بازکند. فصلی به نام کتابسوزی مسلمانان؛ مشابه فصلی که در تجربهای موثر برای تاریخ فتوحات صدر اسلام نوشتهاند. در این میان کسی از خود نمیپرسد دینی که پیامبرش آموزش خواندن و نوشتن را شرط آزادی اسرا میگذارد و صاحب تاریخ علم در دوران تاریکی غرب بوده، چگونه میتواند به کتابسوزی بپردازد؟
حالا میتوانند اسناد تصویری تازهای جعل کنند که به منابع سوخته شده در فصل کتابسوزان داعش ارجاعهای زیاد دارد. ارقام 100 هزار نسخه نیز نشانی خوبی است برای این مقطع .
دلسوزی برای ثبت در تاریخ
جالب است غرب مدعی نجات اسناد و ابنیه تاریخیست. چندی پیش دبیر کل یونسکو درباره "یکی از مخربترین اقدامهای تاریخ بشر علیه مجموعههای نگهداریشده در کتابخانهها" هشدار داد. او در این بیانیه به خطری که موزهها، کتابخانهها و دانشگاههای موصل را تهدید میکرد، اشاره کرد.
این در حالی است که تصویر غارت موزه بغداد توسط مردم برای خریداران دست به نقد ارتش امریکا هنوز از خاطرهها پاک نشده است. گرچه براساس سناریو تحریف 500 ساله هانتینگتون، این تصویر رفتهرفته از ذهنها پاک میشود و جای آن تاکید بر دوران تخریب ابنیه تاریخی و اسناد و کتابهای خطی توسط مسلمانان در قرن بیستویکم مینشیند.
قطعه دیگر پازل؛ نابودی ابنیه و آثار میراث فرهنگی
پخش ویدیوئی چند دقیقهای که نیروهای داعش را در حال شکستن و خرد کردن مجسمهها و آثار تاریخی هنری موزه موصل نشان میدهد، جنجالهای بسیاری در رسانههای بینالمللی بهپا کرد. این تحرکات تداوم تخریب مساجد و کلیساهای تاریخی توسط داعش در سوریه و عراق است.
در این ویدئو اعضای داعش دیده میشوند که با استفاده از پتک، دریل و چکش به جان مجسمهها و آثار باستانی ارزشمند موزه موصل افتادهاند و دهها مجسمه و قطعه باستانی را از بین میبرند.
یکی از اعضای داعش این اقدام وحشیانه و به دور از تمدن گروه را توجیه میکند و میگوید: این بتها متعلق به اقوامی در سالیان گذشته هستند که خداوند را نمیپرستیدند. آشوریها و اکدیها و دیگر اقوام موجود در بینالنهرین خدای باران، کشت و کار، جنگ و دیگر خدایان مختلف را داشتند و به وسیله آنها به خدا شرک میورزیدند.
در این فیلم ویدیوئی اعضای داعش مجسمههای باستانی را از بالای ساختمان به پایین پرتاب میکنند و قطعههای ارزشمند تاریخی را با پتک و دریل از بین میبرند. در پای این مجسمهها نوشتههای مربوط به آثاری به چشم میخورد که در آنها تاریخ برخی از مجسمهها به قرن هشتم پیش از میلاد برمیگردد.
سوال اینجاست چرا یک مسلمان مسجد و کلیسا را تخریب میکند؟ پاسخ این است که مزدوران داعش مسلمان نیستند.
خاطرات تخریبهای هیستریک زنده شد.
با مرور این وقایع به یاد خاطرات متعدد باستانشناسان موسسه بریتانیایی مطالعات ایران و دانشگاه شیکاگو در اواخر قرن بیستم میافتیم. هنگامی که تلاش موفق آنها برای حذف روستای عیلامی حاشیه تختجمشید با انطباق عکسهای هوایی آشکار شد وجعل کتیبه با خطای دانشگاه شیکاگو در انتشار عکسهای تاریخی نمایان شد و هنگامی که آن مستشار انگلیسی موسسه بریتانیایی مطالعات ایران (61 - ۱۹۶۳) در پایان ضربالاجل تخلیه منطقه باستانشناسی با لذت از نابود کردن سردیس شیر ایرانی میگوید که نتوانسته بارکامیونها کند. آیا نمیتوان گفت این تخریب برنامهریزی شده در امتداد غارت و تحریف تاریخی مورد نظر آنهاست.
رفتار واکنشی ضعیف و ناپایدار
در این میان ما چه کردهایم. سازمان میراث فرهنگی روز گذشته در محکومیت تخریب آثار باستانی عراق توسط داعش بیانیهای صادر کرده است. در این بیانیه آمده: اقدامات گروه داعش در عراق و سوریه و غارت و قاچاق اشیا تاریخی و باستانی منجر به نابودی و صدمات بنیادین به میراث فرهنگی و باستانی این کشورها شده و تبعات جبرانناپذیری برای ملتهای این منطقه در بردارد.
در این بیانیه شرحی از اهمیت تاریخی بینالنهرین آمده که قطعا طراحان سناریو تخریب اهمیت آن را بهتر از ما میدانند. همچنین از سازمانهای بینالمللی به ویژه سازمان فرهنگی، علمی و آموزشی سازمان ملل (یونسکو) میخواهد در راستای وظایف اساسی خود، برای جلوگیری از این تخریب سازماندهی شده و وحشیانه اقدام ضروری انجام دهد. خواستهای که میدانیم یونسکو هرگز تن به عمل آن نمیدهد، چنانچه در گذشته در افغانستان و عراق کاری صورت نداد و به تماشای تخریب نشست. مثل آن است که از دست کفتار به گرگ پناه ببرید.
موزهداران تهرانی نیز پس از یک ماه بعدازظهر دیروز (نهم اسفند) در یک حرکت جمعی با تجمع در سالن اصلی موزه ایران باستان، با جامعه موزهداری در عراق همدری کردند! درحالی که این درد تمدنی مشترک ایران فرهنگی است و نیازمند واکنشهای سطحی بیاثر نیست. واکنشهایی که حتی در تاریخ بازنوشته غرب برای نسل آینده ثبت هم نمیشود.
ایران امروز بدون یراق در خلسه
چنانچه محمد بهشتی صاحبنظر امور فرهنگی میگوید: عمل واکنشی دردی از ما دوا نمیکند بلکه نیازمند رفتار کنشگرای آیندهنگر هستیم. رفتاری که گام اول آن شناخت از خود و اعتماد به فرهنگ ایرانیست.
همچنان که سناریو نوشته شده غرب جوانب و جوارح بسیار داشته و اجرایی ارگانیک را در پس خود دارد. اجرایی که زیر چتر خود با تحریم اقتصادی و فرهنگی و ایجاد بحران سیاسی و قومی منطقهای مانع از اجماع کشورهای ایران فرهنگی میشود. از طرفی با ارائه اسناد بصری جعلی، زمینههای انحراف نسلهای بعدی این منطقه را از امروز پایهریزی میکند.
ما نیز نیازمند برنامهریزی و رفتاری ارگانیک هستیم که پایههای برنامهریزی آن از آموزش و بودجه خاصه و فناوری اطلاعات و بانکهای داخلی اسناد و تشکیل سپاه واکنش سریع فرهنگی آغاز میشود تا تولید محصولات سینمایی و هنری معرف شاخصههای فرهنگی خودمان ادامه مییابد.
همین امروز اولین مرجع تحقیق اینترنتی است که مدیریت آن از دسترس ما خارج است. اسناد این منبع الهام و تحقیق در طول زمان اعلام شده 500 ساله به صورت تدریجی تغییر خواهد کرد. روزی خواهد رسید انسانهای ساکن ایران فرهنگی آثار باستانی با قدمت هزاران ساله را در امریکا تماشا کنند و پیش خود افسوس بخورند چرا ما در تاریخ تمدن جهان هیچ نقشی نداریم ولی آنها تماما تارخ تمدن هستند!
در این مقایسه آشکار میشود ما بدون بنیانهای عمل استراتژیک فرهنگی مانند سپاه بدون سلاح و یراق تا چه اندازه با رفتار کنشی مطلوب فاصله داریم. دراین میان آنها همچنان اسناد را میربایند، میسوزانند و با دقت تاریخ را تحریف میکنند و ما در خلسه فرورفتهایم.
در پایان یادآور میشویم دراین متن تنها به طرح نشانههای یک حرکت فراگیر تاریخی بسنده کردهایم و از صاحبنظران فرهنگی و تاریخی دعوت میکنیم ما را در تفسیر و گسترش آن در فرصتهای باقی یاری کنند.
انتهای پیام/
علیاکبر عبدالعلیزاده