سرویس معماری هنر آنلاین: بناهای تاریخی در طول زمان بر اثر گرما و سرما و رطوبت بیش از حد آرام آرام رو به فرسایش می‌گذارند و ضروری است برای حفظ و نگهداری آن دست به مرمت و بازسازی و مقاوم‌سازی بنا زد، اما این مرمت‌ها تا چه حد به شکل و فرم بنا کمک می‌کند و چقدر با آن سازگاری دارد و تا چه حد بنا را از ارزش تاریخی‌اش خالی می‌کند یا باعث دوام آن می‌شود؟

مرمت‌های شتابزده و غیر اصولی موضوع تازه‌ای نیست. مرمت بنای یخ‌دان زریسف مربوط به دوره قاجاریه در کرمان حدود چهار سال پیش بحث داغ آن روزها بود. این بنا با سیمان و آجر مرمت شد. در کف‌سازی ارگ تاریخی راین شهر کرمان از سرامیک استفاده شد که حاشیه‌های بسیاری را برای اداره میراث فرهنگی کرمان به وجود آورد. مرمت‌های غیر اصولی بازار کرمان نیز چندی در صدر خبرها بود.

از سوی دیگر در سال 90 بخشی از نفیس‌ترین نقش برجسته‌های موجود در مجموعه ساسانی تنگ چوگان در شهرستان کازرون بر اثر اصابت پتک یا وسیله مشابه دیگری شکسته شد که شتابزده به دست یه هنرمند سنگ‌تراش مرمت شد.

صدور مجوز احداث جاده در حریم درجه یک تنگ‌چوگان شهر کازرون بدون حفر کوچکترین گمانه یا بررسی و مطالعه باستان‌شناسی جامع در طول مسیری که برای آن مجوز صادر شد که در سال 89 رخ داد، نمونه بارزی از برخورد غیرکارشناسانه با آثار شاخص تاریخی در محوطه بیشاپور بود.

مرمت غیر اصولی دامن مقبره شیخ صفی را هم گرفته بود. کارشناسان درباره مرمت این بنا گفته بودند: بسیاری از مرمت‌ها در این بنا نه تنها کمکی به حفظ بنا نکرده است بلکه آسیب های جدی به آن وارد کرده است.

اردیبهشت امسال خبرگزاری میراث فرهنگی منتشر کرد آرامگاه سعدی هنوز زخم مرمت های غیر اصولی را بر تن دارد.

آبان ماه امسال نیز صدای کارشناسان میراث فرهنگی گرگان به گوش رسید که درباره مرمت غیر اصولی مجموعه تاریخی باقری‌ها سخن می گفتند. مجموعه تاریخی باقری‌ها یکی از بناهای شاخص در بافت تاریخی گرگان و نمونه‌ای ارزشمند از معماری بومی مسکونی در این شهر به شمار می‌رود. این بنا در حد فاصل محلات نعلبندان، سرچشمه و در حاشیه جنوبی یکی از معابر اصلی و پرگذر بافت قدیم گرگان واقع است، معبری که بازار و تکیه نعلبندان را به بنای امامزاده نور و سپس تکیه سرچشمه متصل می‌سازد.

در میان خانه‌های تاریخی باقی‌مانده در شهر، خانه باقری با بیش از 150 سال قدمت، نمونه ای ارزشمند از معماری بومی و مسکونی در گرگان و یکی از وسیع ترین و سالم ترین نمونه‌های تاریخی به شمار می رود.

دکتر بهنام قلیچ خانی مدرس معماری در این باره به خبرگزاری مهر گفته بود: افرادی برای مرمت فعلی این بنا تصمیم گرفتند که واجد صلاحیت های فنی لازم نبودند و از این رو خطاهایی بزرگ و باورنکردنی در مرمت این بنا رخ داده است. برای مثال، در مرمت فعلی این بنا، جهت باز شدن در اتاق‌ها را عوض کرده‌اند، با دستگاه فرز به جان در افتاده‌اند و دری که اشتباه نصب شده و چارچوب آن برای دهنه نصب شده بزرگ بوده است، سابیده اند، یعنی دری که از دوران قاجار تاکنون از آسیب‌های طبیعی مانند باد، باران و زلزله در امان بوده به دست میراث فرهنگی گلستان افتاده و این فاجعه برایش رخ داده است.

وی ادامه می دهد: به عنوان مثال به جای استفاده از انواع چوب های جنگلی، از چوب نراد استفاده شده و با رنگ آمیزی سعی شده که این چوب، شبیه چوب های پیشین به کار رفته در بنا باشد . در حالیکه این اقدام هیچ نوع سازگاری با اصول متعارف مرمت ندارد.

این روزها نیز یک بار دیگر موضوع مرمت غیر اصولی به میان آمده و این بار گریبان گنبد جبلیه و تخت درگاه قلی بیگ کرمان را گرفته که با سیمان، پودر سنگ و ماسه بادی مرمت شده است. مصالحی که هیچ تناسبی با مصالح به کار رفته در بناهای تاریخی ندارد.

برانوش غفاری کارشناس میراث فرهنگی استان کرمان درباره گنبد جبلیه می گوید: حدود یک ماه پیش مرمت گنبد جبلیه (گبری) درحالی آغاز شد که در مرمت این بنا از مصالح سیمان سفید و پودر سنگ استفاده شده است، به‌گونه‌ای که در اثر این نوع مرمت رنگ دیواره‌های بنا از رنگ خاکی به رنگ سیمان سفید تغییر کرده است.

وی اضافه می کند: از جمله بناهایی که در هفته‌های گذشته به صورتی غیراصولی مرمت شده تخت درگاه قلی بیگ است. در مرمت این بنا هم از سیمان برای بندکشی میان سنگ‌ها استفاده شده است. این بنا پیشتر به‌دلیل احداث بزرگراه شرقی کرمان توسط شهرداری آسیب‌های جدی دید به‌طوری‌که پله‌های دستکند آن زیر پله‌های جدیدالاحداث مدفون شدند. حتی گودال بزرگی که در پایین این بنا وجود داشت توسط شهرداری پر شد و به یک میدان لوزی تبدیل شد.

فعالان و کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند مرمت غیر اصولی تداعی کننده میراثی اصیل و بومی نیست و چهره بنا و شهر را نازیبا و ناهمگون می کند.

فعالان میراث فرهنگی کرمان بیش از همه به این امر معترض هستند. آنها می گویند فرایند تخریبی که بافت و خانه های تاریخی شهر کرمان در این چند سال اخیر طی کرده به قدری سریع است که در صورت جلوگیری نشدن از این اقدامات مخرب در آینده نزدیک از بافت تاریخی کرمان حتی یک بنا هم باقی نمی ماند.

این موضع به چند شهر اختصاص ندارد بلکه در اغلب شهر های ایران که بناهای تاریخی در آن ها وجود دارد به کرات چنین مشکلاتی دیده شده است.

مشورت کردن با کارشناسان میراث فرهنگی می تواند جلوی بسیاری از این سهل‌انگاری ها و اشتباهات را بگیرد. چیزی که در اغلب اوقات از قلم افتاده است و منجر به بی‌سامانی در امر مرمت و بازسازی بناهای تاریخی شده است.

انتهای پیام/