سرویس معماری هنر آنلاین: کهن‌ترین گورستان شیراز که به "دارالسلام" مشهور است قدمتی بیش از هزارسال دارد.

این گورستان از دیدگاه تاریخ اجتماعی، میراثی و فرهنگی ارزش بسیاری نزد کارشناسان، پژوهشگران تاریخ و فرهنگ ایران و دوستداران میراث فرهنگی یافته است. با این همه نه تنها به درستی پاسداری و نگهداری نمی شود بلکه درگوشه ای از پایتخت فرهنگ و تمدن ایران به حال خود رها شده و به ویرانه و خرابه ای دگرگون شده است.

در این گورستان که زمان کوتاهی پس از شکل گیری شهر شیراز در جایگاه کنونی به وجود آمده است، بزرگان، عارفان، دانایان(عالمان)، درباریان، شاعران، نویسندگان و نقاشان بسیاری در آن خفته اند که افزون بر جایگاه اجتماعی این افراد، سنگ گورهای آنان نیز از دید میراثی و هنری، تراش بر روی سنگ، خط نگاشته شده بر روی آن ها دارای ارزش بسیاری است.

ازدیگر سو، چندی است که مدیران و مسوولان فرهنگی کشور سخنانی در پیوند با گردشگری سر می دهند و به دنبال جایگزینی پیشه گردشگری به جای نفت هستند و دارالسلام شیراز نمونه خوب و ارزشمندی برای گردشگری و شناخت گذشته است. زیرا در این گورستان، نمادها و نشان های بسیاری در پیوند با شناخت تاریخ اجتماعی و هنر آشکار است.

به هر روی این گورستان که یک اثر تاریخی و میراثی به شمار می آید در شرایط نامناسبی به سر می‌برد و به جایگاهی برای معتادان و ولگردان دگرگون شده و سنگ‌های ارزشمند و گرانبهای آن را ربوده و حتی آتش زده‌اند!

علی رضا جعفری زند، باستان شناس درباره ارزش این آرامستان و گورستان و نمادها و نشان هایی که بر روی سنگ گورها تراشیده شده است می‌گوید : در گذشته هر کوی و برزنی یک گورستان برای خود داشته و به مرور گسترش پیدا کرده است. آنچه که برای گورستان دارالسلام شیراز دارای ارزش است، متمرکز بودن این مجموعه است. زیرا بیشتر گورستان های ما غیرمتمرکز بوده اند و اکنون نشانی از آن ها نمانده، ولی این گورستان همچنان زندگی خود را دنبال می کند و هنوز کاربرد دارد.

در ایران در سده یکم و دوم که آغاز دوران اسلامی است هنوز از روش ساسانیان برای مردگان بهره گرفته می شده و بیشتر از سده‌های سوم قمری به این سو، روش خاک‌سپاری را داریم که از این دیدگاه، گورستان شیراز یکی از با سابقه ترین نمونه گورستان‌های ایران در دوره اسلامی است و همین ارزش آن را دو چندان می کند.

دکتر جعفری زند ادامه می دهد : به نظر می آید که برای مطالعات تاریخ اجتماعی بسیار سودمند است. از این مجموعه حتی از دید گردشگری نیز، می توان از آن بهره های فراوانی برد. سنگ گورها به دلیل تراش روی آن ها و نمادها و نشان ها و دبیره آن ارزشمند است و بایسته است بهتر از این مورد نگهداری و پاسداری قرارگیرد. ما می توانیم برای این سنگ گورها یک موزه در خور و ارزشمند درست کنیم و افزون بر نگهداشت آثار، به گسترش پیشه گردشگری که امروزه جایگاه نخست را درجهان دارد کمک کنیم.

این استاد دانشگاه دربخش دیگری ازسخنانش می افزاید: در دوران اسلامی ما دیگر ساخت مجسمه و پیکره را نداریم و برجسته کاری های روی سنگ گورها جایگزین آن شده که این گورستان از این دیدگاه، یکی از بی همتاترین نمونه های خود در ایران است.

این باستان شناس برجسته درباره نمادهای روی سنگ گورها می‌گوید: بیشتر این نشان ها وابسته به دوره زندیه و به ویژه قاجاریه است که برای ما برجای مانده است که بسیار ارزشمند و مهم هستند. این نمادها که بر روی سنگ گورها تراشیده شده، هرکدام نشانی را یادآوری می کند که برخی نشان‌پیشه‌های افراد است، مانند گوری که بر روی آن قیچی تراشیده شده است که بازگو‌کننده پیشه آرایشگری یا دوزندگی فرد درگذشته است. سنگ گوری را می بینیم که زنجیری بر گردن شیری انداخته شده که نشان آن است که فرد در گذشته این شیر را رام کرده است و زنجیر آن نشان رام کردن است که ما نمونه های آن را در درباره شاهزادگان بومی پارس داریم که سنگ نگاره پل آبگینه کازرون از تیمور میرزا نمونه ای از آن است.

لطفعلی خان شیرازی نقاش نامدار قاجاری، میرزا محمدعلی منشی شاعر، میرزا محمدعلی مشیرالملک یکی از وزیرهای خوش نام استان در آغاز دوران قاجاری، بها‌الدین محمد خوارزمی، شیخ ابوعبدالله بابویی ازعارفان برجسته سده چهارم در این گورستان خفته‌اند.

قدیمی ترین سنگ گور یافت شده در این گورستان مربوط به ابوالسائب بن اسحاق شامی به سال 346 قمری است.

سنگ گورهای این گورستان و نمادها و نشان هایش هنوز به قدری عجیب هستند که می تواند چشم هر ببیننده ای را خیره کند.

گورستان "داراسلام" یا "دارالسلم" با شماره 28296 در 13 بهمن ماه 1388 خورشیدی درفهرست یادمان های ملی به ثبت رسیده است.

انتهای پیام/