سرویس معماری هنرآنلاین: سالن استاد جلیل شهناز خانهی هنرمندان ایران روز دوشنبه مهمان معماران و شهرسازانی بود که نشست نقد معماری و شهرسازی را با موضوع "منظر فرهنگی شهری" برگزار کردند. نشست روز دوشنبهی این جلسات که با همکاری انجمن صنفی معماران و شهرسازان و مهندسان مشاور و نیز خانهی هنرمندان ایران برگزار میشود، یکصد و چهل و چهارمین جلسه از سلسله نشستهای نقد معماری و شهرسازی بود. در این نشست همچنین گزارشی از اقدامات صورت گرفته برای برگزاری رویداد مهم معماری، یعنی "پنجمین کنفرانس بینالمللی منظر فرهنگی" که قرار است از 26 آبان ماه امسال در تهران برگزار شود، ارائه شد. نوا توکلیمهر، که از برگزارکنندگان جلسه به شمار میرفت در ابتدا از ضرورت و اهمیت موضوع منظر فرهنگی شهری گفت و اظهار داشت: به نظر میرسد شهرهای معاصر به دلیل پیچیدگیهایی که دارند دیگر به طور سنتی قابل درک نیستند و لازم است با در نظر گرفتن شناخت بهتر شهر و لایههای متعدد آن به خوانشی درستتر از شهر دست یابیم. وی با اشاره به این که موضوع "منظر فرهنگی شهری" یکی از مهمترین موضوعات در شهرسازی و معماری است گفت: دربارهی این موضوع امروزه چالشهای زیادی وجود دارد و اتفاق نظری دربارهی درک ما از این اصطلاح وجود ندارد و جلساتی که با این موضوع برگزار میشوند میتوانند در ایجاد اتفاق نظر و درک مشترک در معنای این اصطلاح کمک کنند. مقولهی منظر فرهنگی موضوعی بینرشتهای است. پرستو عشرتی، نخستین میهمان این نشست در سخنان خود بر پیچیدگی و بین رشتهای بودن منظر فرهنگی شهری اشاره کرد. وی با اشاره به اینکه منظر شهری یکی از دستههای منظر فرهنگی است بر اهمیت نقش فرهنگ در این موضوع تأکید کرد. عشرتی در توضیح معنای این اصلاح بیان داشت: در شهرهای بومی نگاهی کل نگر حاکم بود، به این معنا که فرهنگ و طبیعت کاملاً به هم پیوسته بودند، اما در نگاه جزء نگرِ غربی فرهنگ و طبیعت از یکدیگر دور میشوند. برمبنای دانش جزء نگر غربی، وجهِ تمایز انسان و طبیعت، "فرهنگ" است. وی با اشاره به نقدهایی که بر این دیدگاه شده گفت: در واکنش به این موضوع عدهای بیان کردهاند که منظر فرهنگی بخشی از خودِ طبیعت است که بر اثر زندگی روزمرهی مردم تغییر یافته و شکل و ریشههای فرهنگی به خود گرفته است. منظر فرهنگی موضوعی بینرشتهای است که برای درک بهتر و فهم این موضوع باید از متخصصین رشتههای مختلف علوم استفاده شود. عشرتی در ادامه با توضیح یکی از رویکردهای موجود به منظر فرهنگی گفت: در این رویکرد، که نگرشی طیفی به منظر فرهنگی است، هرچه مداخلهی انسان در طبیعت کمتر باشد میتوان منظر را به «منظر طبیعی» نزدیک دانست و هر چه مداخلهی انسان بیشتر باشد میتوان منظر را به «منظر فرهنگی» نزدیک دانست. وی با اشاره به ناکافی بودن این تعریف بر این نکته تأکید کرد: حتی یک طبیعت بکر و دستنخورده نیز میتواند از جنبهای یک منظر فرهنگی بشمار رود، مثل کوه دماوند که گرچه مداخله انسانی در آن وجود ندارد اما با فرهنگ و تاریخ کشور گره خورده است. اما در موضوع منظر فرهنگی شهری میزان مداخلهی انسان بیشتر و همچنین در بستر یک شهر در حال رخ دادن است. عشرتی با اشاره به نمونهی رود زاینده رود در اصفهان پاسخ به این پرسش را که عناصر طبیعی چگونه نقش خود را در توسعهی شهر ایفا میکنند بسیار مهم دانست. وی همچنین به نقش منظر شهری تاریخی امروز در شهر فردا اشاره کرد و در سخنان خود را با این پرسش به پایان رساند که: در موضوع منظر شهری تاریخی تعامل بین شهر امروز و شهر فردا چگونه باید باشد تا تجربیات ناموفق گذشته تا حد ممکن کمتر اتفاق بیافتد؟ ما در ادبیات حرفهای دچار فقر هستیم علی فلاح پسند یکی دیگر از برگزارکنندگان نشست بود که در سخنان خود از تجربیات خود در موضوع منظر فرهنگی شهری صحبت کرد. وی با تأکید بر بینرشتهای بودن این موضوع از ضعف کشور در پژوهشهای بینرشتهای گلایه کرد و گفت: این ضعف در طرحهای جامع و تفصیلی بسیار به چشم میخورد. وی که مسئولیت تهیهی طرح جامع توسعهی فضاهای فرهنگی شهر تهران را برعهده داشته به عدم موفقیت این طرح اشاره کرد و اظهار داشت: این طرح که در سال 1387 به تصویب رسیده بود قرار بود چهارچوبی برای توسعهی فضاهای فرهنگی شهر تهران باشد که البته اجرای آن موفق نبود. فلاح پسند در ادامهی سخنان خود بر دشواری تعریف منظر فرهنگی شهری تأکید کرد و گفت: دشواری این کار در این است که فرهنگ امری سهل ممتنع است، به بیان دیگر گویی همه میدانند که فرهنگ چیست اما در عین حال کسی نمیداند فرهنگ چیست. چندان ممکن نیست که بتوانیم به این پرسش پاسخ دهیم که منظور از فرهنگ شهری چیست و چه اجزاء و عناصری را در خود دارد. وی یکی از دلایل عدم اتفاق نظر در معنی منظر فرهنگی شهری در میان معماران کشور را «فقر در ادبیات حرفهای» عنوان کردن و بیان داشت: این کاستی در طرحهای جامع بشدت احساس میشود. طی یکی دو دههی گذشته ترجمهی متون خارجی و بازبینی متون داخلی نوید بخش بوده اما نمیتوانیم بگوییم در نقطهی روشنی قرار داریم و هنوز راه زیادی در پیش است. نگاه پدیدارشناسانه به فرهنگ فلاح پسند با اشاره به خصلت چندگانه و متکثر فرهنگ بیان داشت: باید تجربیتر و پدیدارشناسانهتر با این موضوع برخورد کنیم. با نگاه پدیدارشناسانه به فرهنگ میتوان گوناگونی آن را دید و ملاحظه کرد که یک امر واحد و مشترک نیست که بتوان تعریف واحد و مشترکی هم از آن ارائه کرد. فرهنگ، از منظر پدیدارشناسانه، با همهی گوناگونیاش حاصل سلوک و مدارای انسان با پیرامون زیستی خود است تا به نیازهای خود برای زندگی اجتماعی پاسخ دهد. همین سلوک و مدارا است که آیینهای گوناگون را بوجود میآورد و میتوان همهی این تنوع را به طور یکجا فرهنگ دانست. وی «طبیعت»، «انسان» و «تاریخ» را سه عنصری دانست که در منظر فرهنگی بیش از هرچیزی نقش ایفا میکنند.
فلاح پسند با تأکید بر اهمیت شناخت و گونهشناسی منظر فرهنگی شهر گفت: میتوان منظر فرهنگی را شناخت اما نمیتوان به صورت دستورالعملی گفت منظر فرهنگی چیست. وی در پایان با تأکید بر ارتباط تنگاتنگ معماری با حوزههایی از قبیل فلسفه، ادبیات، تاریخ، سینما و ... بار دیگر اهمیت بینرشتهای بودن موضوع منظر فرهنگی را خاطر نشان کر باید دانشجویان را به حوزهی پژوهشهای بینرشتهای نزدیک کرد، این حوزه میتواند ادبیات حرفهای ما را بسیار غنی کند. منظر فرهنگی پویا و در حال تغییر است دکتر هما ایرانی بهبهانی از دیگر مهمانان نشست سخنانی دربارهی مفهوم اصطلاح منظر فرهنگی ایراد کرد. وی پیچیدگی و چندبعدی بودن واژهی «منظر» را خاطر نشان کرد و گفت: معادل منظر برای landscape تا حدی مبهم است. وی منظر فرهنگی را عبارت از تعامل میان دو عنصرِ عملیات انسانی و ساختار فرهنگی دانست و بیان داشت: این تعامل هم در زمان و هم در مکان شکل میگیرد و به همین دلیل سیستمی پویا و متغیر در زمان است و نمیتوان شکل واحدی برای آن متصور شد. بهبهانی همچنین به موضوع ادراک انسان از منظر اشاره کرد و گفت: ادراکی بودن منظر به این معناست که از طرف مردم آن جامعه قابل درک است. وی در ادامه به ارتباط منظر با زمان اشاره کرد و گفت: خصلت در زمان بودن منظر به این معناست که منظر فرهنگی با گذشته و حال و آینده ارتباطی تنگاتنگ دارد. انتهای پیام/