سرویس معماری هنرآنلاین: سالن استاد جلیل شهناز خانه‌ی هنرمندان ایران روز دوشنبه مهمان معماران و شهرسازانی بود که نشست نقد معماری و شهرسازی را با موضوع "منظر فرهنگی شهری" برگزار کردند. نشست روز دوشنبه‌ی این جلسات که با همکاری انجمن صنفی معماران و شهرسازان و مهندسان مشاور و نیز خانه‌ی هنرمندان ایران برگزار می‌شود، یکصد و چهل و چهارمین جلسه از سلسله نشست‎‌های نقد معماری و شهرسازی بود. در این نشست همچنین گزارشی از اقدامات صورت گرفته برای برگزاری رویداد مهم معماری، یعنی "پنجمین کنفرانس بین‌المللی منظر فرهنگی" که قرار است از 26 آبان ماه امسال در تهران برگزار شود، ارائه شد. نوا توکلی‌مهر، که از برگزارکنندگان جلسه به شمار می‌رفت در ابتدا از ضرورت و اهمیت موضوع منظر فرهنگی شهری گفت و اظهار داشت: به نظر می‎رسد شهرهای معاصر به دلیل پیچیدگی‎هایی که دارند دیگر به طور سنتی قابل درک نیستند و لازم است با در نظر گرفتن شناخت بهتر شهر و لایه‌های متعدد آن به خوانشی درست‎تر از شهر دست یابیم. وی با اشاره به این که موضوع "منظر فرهنگی شهری" یکی از مهمترین موضوعات در شهرسازی و معماری است گفت: درباره‎ی این موضوع امروزه چالش‌های زیادی وجود دارد و اتفاق نظری درباره‌ی درک ما از این اصطلاح وجود ندارد و جلساتی که با این موضوع برگزار می‌شوند می‌توانند در ایجاد اتفاق نظر و درک مشترک در معنای این اصطلاح کمک کنند. مقوله‌ی منظر فرهنگی موضوعی بین‎رشته‎ای است. پرستو عشرتی، نخستین میهمان این نشست در سخنان خود بر پیچیدگی و بین رشته‎ای بودن منظر فرهنگی شهری اشاره کرد. وی با اشاره به اینکه منظر شهری یکی از دسته‎های منظر فرهنگی است بر اهمیت نقش فرهنگ در این موضوع تأکید کرد. عشرتی در توضیح معنای این اصلاح بیان داشت: در شهرهای بومی نگاهی کل نگر حاکم بود، به این معنا که فرهنگ و طبیعت کاملاً به هم پیوسته بودند، اما در نگاه جزء نگرِ غربی فرهنگ و طبیعت از یکدیگر دور می‎شوند. برمبنای دانش جزء نگر غربی، وجهِ تمایز انسان و طبیعت، "فرهنگ" است. وی با اشاره به نقدهایی که بر این دیدگاه شده گفت: در واکنش به این موضوع عده‎ای بیان کرده‎اند که منظر فرهنگی بخشی از خودِ طبیعت است که بر اثر زندگی روزمره‌ی مردم تغییر یافته و شکل و ریشه‎های فرهنگی به خود گرفته است. منظر فرهنگی موضوعی بین‎رشته‎ای است که برای درک بهتر و فهم این موضوع باید از متخصصین رشته‎های مختلف علوم استفاده شود. عشرتی در ادامه با توضیح یکی از رویکردهای موجود به منظر فرهنگی گفت: در این رویکرد، که نگرشی طیفی به منظر فرهنگی است، هرچه مداخله‌ی انسان در طبیعت کمتر باشد می‎توان منظر را به «منظر طبیعی» نزدیک دانست و هر چه مداخله‌ی انسان بیشتر باشد می‎توان منظر را به «منظر فرهنگی» نزدیک دانست. وی با اشاره به ناکافی بودن این تعریف بر این نکته تأکید کرد: حتی یک طبیعت بکر و دست‎نخورده نیز می‏تواند از جنبه‎ای یک منظر فرهنگی بشمار رود، مثل کوه دماوند که گرچه مداخله انسانی در آن وجود ندارد اما با فرهنگ و تاریخ کشور گره خورده است. اما در موضوع منظر فرهنگی شهری میزان مداخله‌ی انسان بیشتر و همچنین در بستر یک شهر در حال رخ دادن است. عشرتی با اشاره به نمونه‌ی رود زاینده رود در اصفهان پاسخ به این پرسش را که عناصر طبیعی چگونه نقش خود را در توسعه‌ی شهر ایفا می‌کنند بسیار مهم دانست. وی همچنین به نقش منظر شهری تاریخی امروز در شهر فردا اشاره کرد و در سخنان خود را با این پرسش به پایان رساند که: در موضوع منظر شهری تاریخی تعامل بین شهر امروز و شهر فردا چگونه باید باشد تا تجربیات ناموفق گذشته تا حد ممکن کمتر اتفاق بیافتد؟ ما در ادبیات حرفه‎ای دچار فقر هستیم علی فلاح پسند یکی دیگر از برگزارکنندگان نشست بود که در سخنان خود از تجربیات خود در موضوع منظر فرهنگی شهری صحبت کرد. وی با تأکید بر بین‌رشته‎ای بودن این موضوع از ضعف کشور در پژوهش‎های بین‌رشته‎ای گلایه کرد و گفت: این ضعف در طرح‌های جامع و تفصیلی بسیار به چشم می‎خورد. وی که مسئولیت تهیه‎ی طرح جامع توسعه‌ی فضاهای فرهنگی شهر تهران را برعهده داشته به عدم موفقیت این طرح اشاره کرد و اظهار داشت: این طرح که در سال 1387 به تصویب رسیده بود قرار بود چهارچوبی برای توسعه‌ی فضاهای فرهنگی شهر تهران باشد که البته اجرای آن موفق نبود. فلاح پسند در ادامه‎‌ی سخنان خود بر دشواری تعریف منظر فرهنگی شهری تأکید کرد و گفت: دشواری این کار در این است که فرهنگ امری سهل ممتنع است، به بیان دیگر گویی همه می‌دانند که فرهنگ چیست اما در عین حال کسی نمی‌داند فرهنگ چیست. چندان ممکن نیست که بتوانیم به این پرسش پاسخ دهیم که منظور از فرهنگ شهری چیست و چه اجزاء و عناصری را در خود دارد. وی یکی از دلایل عدم اتفاق نظر در معنی منظر فرهنگی شهری در میان معماران کشور را «فقر در ادبیات حرفه‎ای» عنوان کردن و بیان داشت: این کاستی در طرح‎های جامع بشدت احساس می‌شود. طی یکی دو دهه‎ی گذشته ترجمه‎ی متون خارجی و بازبینی متون داخلی نوید بخش بوده اما نمی‎‌توانیم بگوییم در نقطه‎ی روشنی قرار داریم و هنوز راه زیادی در پیش است. نگاه پدیدارشناسانه به فرهنگ فلاح پسند با اشاره به خصلت چندگانه و متکثر فرهنگ بیان داشت: باید تجربی‎تر و پدیدارشناسانه‌تر با این موضوع برخورد کنیم. با نگاه پدیدارشناسانه به فرهنگ می‎توان گوناگونی آن را دید و ملاحظه کرد که یک امر واحد و مشترک نیست که بتوان تعریف واحد و مشترکی هم از آن ارائه کرد. فرهنگ، از منظر پدیدارشناسانه، با همه‌ی گوناگونی‎‌اش حاصل سلوک و مدارای انسان با پیرامون زیستی خود است تا به نیازهای خود برای زندگی اجتماعی پاسخ دهد. همین سلوک و مدارا است که آیین‎های گوناگون را بوجود می‌آورد و می‌توان همه‌ی این تنوع را به طور یکجا فرهنگ دانست. وی «طبیعت»، «انسان» و «تاریخ» را سه عنصری دانست که در منظر فرهنگی بیش از هرچیزی نقش ایفا می‎کنند.

فلاح پسند با تأکید بر اهمیت شناخت و گونه‌شناسی منظر فرهنگی شهر گفت: می‎توان منظر فرهنگی را شناخت اما نمی‎توان به صورت دستورالعملی گفت منظر فرهنگی چیست. وی در پایان با تأکید بر ارتباط تنگاتنگ معماری با حوزه‎هایی از قبیل فلسفه، ادبیات، تاریخ، سینما و ... بار دیگر اهمیت بین‎رشته‎ای بودن موضوع منظر فرهنگی را خاطر نشان کر باید دانشجویان را به حوزه‎ی پژوهش‎های بین‏رشته‎ای نزدیک کرد، این حوزه می‎تواند ادبیات حرفه‎ای ما را بسیار غنی کند. منظر فرهنگی پویا و در حال تغییر است دکتر هما ایرانی بهبهانی از دیگر مهمانان نشست سخنانی درباره‌ی مفهوم اصطلاح منظر فرهنگی ایراد کرد. وی پیچیدگی و چندبعدی بودن واژه‌ی «منظر» را خاطر نشان کرد و گفت: معادل منظر برای landscape تا حدی مبهم است. وی منظر فرهنگی را عبارت از تعامل میان دو عنصرِ عملیات انسانی و ساختار فرهنگی دانست و بیان داشت: این تعامل هم در زمان و هم در مکان شکل می‎گیرد و به همین دلیل سیستمی پویا و متغیر در زمان است و نمی‏توان شکل واحدی برای آن متصور شد. بهبهانی همچنین به موضوع ادراک انسان از منظر اشاره کرد و گفت: ادراکی بودن منظر به این معناست که از طرف مردم آن جامعه قابل درک است. وی در ادامه به ارتباط منظر با زمان اشاره کرد و گفت: خصلت در زمان بودن منظر به این معناست که منظر فرهنگی با گذشته و حال و آینده ارتباطی تنگاتنگ دارد. انتهای پیام/