سرویس معماری هنرآنلاین : شهرداری تهران و شورای شهر مدعی دمیدن روح تازه‌ای در کالبد بازار بزرگ تهران هستند تا به مدد آن پایتخت نیز دچار تغییر و تازگی شود. از سوی دیگر وزارت راه و شهرسازی نیز مدعی توجه به داشته‌های معماری کشور برای آتیه‌ای است که در آن معماری با رویکردی هویتمند به جایگاه خود باز گردد. این موضوع اما از نظر کار‌شناسان معماری و میراث فرهنگی محل بحث و گفت‌و‌گوی جدی است چرا که برخی مدعی‌اند نمی‌توان آینده را بدون در نظر گرفتن تاریخ آن احیا کرد و تا زمانی که موضوع حفظ آثار درخشان و روابط این آثار با یکدیگر در بستر بافت معماری کشور به اولویت اصلی این طرح حفظ و مرمت قرار نگیرد، سخن گفتن از دمیدن روح تازه در کالبد معماری فردای ایران، سخنی بیهوده است.

مهدی معمارزاده تهرانی از کار‌شناسان باسابقه حفظ و احیای میراث فرهنگی در گفت‌و‌گو با هنرآنلاین معتقد است جنگ نامحسوسی که ما علیه هویت به راه انداخته‌ایم، معماری و شهرسازی کشور را به سمت اضمحلال سوق داده و طرح‌های مصوب در درباره نیز از این دایره بیرون نیست.

او در ورود به این بحث به این نکته اشاره می‌کند: این بیماری واگیر عامل اصلی نابودی تار و پود و سیمای اکثر شهرهای تاریخی شده است و همچنان نیز به پیش می‌تازد.

او اضافه کرد: این هجوم ویرانگر موجب تغییرات بنیادی است که تحت تاثیر موج صنعتی شدن به وقوع می‌پیوندد و شالوده فرهنگی جوامع کهن را به شدت متاثر از امر جهانی شدن که از منویات نامحسوس و نهفته در جریان توسعه همسو با ایده آل‌های کشورهای صنعتی است، می‌کند و به ناچار خود باختگی ناشی از ضعف و رخوت فکری جامعه و در نتیجه تقلید و به ناچار خود باختگی ناشی از ضعف و رخوت فکری جامعه و در نتیجه تقلید ناآگاهانه و به تعبیری نوزدگی معماری ایران را با سابقه‌ای درخشان به ورطه سردرگمی و بلاتکلیفی می‌کشاند.

به گفته معمارزاده تهرانی در دوره‌های کوتاهی نمونه‌هایی شاخص در معماری و چند نمونه مجموعه زیستی موفق در کشور ساخته شده‌اند که نشان از درک صحیح چگونگی استفاده از عناصر ارزشمند دست آوردهای معماری بومی در تولید الگوهای جدید دارند اما او معتقد است که این روند با تداوم همراه نبوده است: این اتفاق نشان از فهم درست اصول و قواعد معماری ایرانی توسط تعدادی انگشت شمار از معماران کشور دارد که در صورت بسط و گشترش آن از طریق حمایت مدیران ذیربط می‌‌توان امیدوار بود که فرهنگ معماری کشور مجددا حیات تازه‌ای یابد اما هجمه‌ جدیدی که شهرهای تاریخی کشور را بیش از هر زمانی تهدید می‌کند و البته به شکلی ساز و کارهای قانونی نیز برای آن تعریف شده، طرح‌های جامع و تفضیلی است که دانسته یا ندانسته همراهست با هجوم فرهنگی پیش گفته عمل کرده و با پاره‌ای ضوابط و مقررات کلیشه‌ای همچون سطح آشغال‌ها و تراکم‌های غیر منطقی در سطح شهر‌ها و به ویژه تهران (نسبت به پیچیدگی‌ شرایط آن) و همچنین بی‌توجهی به توپوگرافی متنوع آن، ساختار و منظر بنا‌ها و کالبد شهر‌ها را به هم ریخته است و به این ترتیب شهرهای کشور که با اقلیم‌های متفاوت و متاثر از ویژگی‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی خاص خود شکل گرفته بودند و به یک شکل در آمده و نسخه ساخت و ساز در تهران برای نیرو، رشت، شیراز، مشهد، کرمان، تبریز و سایر شهر‌ها یکسان پیچیده می‌شود.

معمارزاده تهران در توضیح این موضوع به بخضی از مناسبات شهری اشاره می‌کند که در آن معماری نقشی ندارد: تعجب برانگیز‌ترین بخشی این بی‌توجهی به معماری بومی کشور اینچنین است که در چند دهه اخیر زیبا‌ترین شهرهای کشورمان را یکی پس از دیگری به سمت بی‌هویتی پیش برده‌اند. تا آنجا که کار را به جایی رسانیده‌اند که برخی به اصطلاح معماران در اثر کم توجهی و بلکه بی‌تفاوتی برخی مجریان اجرای نمای موسوم به رومی را روی ساختمان‌هایی که خود فاقد هر گونه ارزشی هستند رایج کرده و نکته قابل توجه اینکه این شیوه نماسازی موجب مباهات برخی نیز می‌شود و به این ترتیب تولید جعبه‌هایی به قواره و بی‌تناسب به اسم ساختمان و کانال ‌هایی خشک و بی‌روح به نام خیابان در سراسر کشور با هر شرایطی امری عادی شده است این در حالیست که حتی محلات مختلف در یک شهر نیازمند رویکرد‌ها و اتخاذ راه حل‌های متفاوت از دیگری در ساماندهی محیطی و منظر شهری هستند.

این کار‌شناس میراث فرهنگی در پاسخ به این سوال که جایگاه معماری ایرانی در این آشفته بازار واقعا کجا قرار گرفته است؟ پاسخ به این سوال را منوط به یافتن پاسخی برای این سوال می‌کند که «جان این کالبد در حال احتضار چیست؟» و می‌گوید: به نظر می‌رسد که اینجان را باید در تار و پود آن معماری فاخر که با ورود اسلام به ایران سیر تکاملی خود را همچنان پیموده و به پختگی و کمال می‌رسد جستجو کنیم. وجه تمایز این معماری با سایر کشور‌ها و از جمله سرزمین‌های اسلامی را نمی‌توان در تداوم و رعایت اصول و قوانین فنی و هنری که در ایجاد حس آرامش و تعلق خاطر از تعامل با محیط طبیعی و برآوردن نیازهای فردی و اجتماعی عمل می‌کنند دانست.

به گفته او این تمایز را می‌توان در قالب بناهای مسکونی (محله‌ها) اقتصادی (بازار) مذهبی (مسجد، حسینیه، مدارس و تکایا) و تاسیساتی همچون پل، سد، قنات، حمام، آسیاب، آب انبار، بادگیر و ده‌ها ساختار فنی و مهندسی بی‌دلیل دیگر که در فرهنگ معماری و شهرسازی ایران حضور دارند به وضوح مشاهده کرد. اما این دست آورد‌ها که می‌توانند مایع افتخار همیشگی ایرانیان در جهان باشند و چرخ‌های صنعت گردشگری و صنایع دستی کشور را به حرکت درآورند همچنان در گوشه و کنار کشور مراحل زوال خود را طی می‌کنند که از جمله می‌توان به مواردی همچون فن اوری قنات اشاره کرد که در شرایط بحرانی کنونی آب در کشور می‌توانست بسیار مفید واقع شود.

این کار‌شناس برجسته میراث فرهنگی کشور با اشاره به آشنایی خود با ساختار بازار بزرگ تهران از آن به عنوان یک نمونه مهم در توضیح نظریات خود بهره می‌برد و می‌گوید: اجزای تشکیل دهنده بازار‌ها نیز به عنوان قطب اقتصادی شهر، سلسله مراتبی دارند که با راسته، گذر و کوچه به هم می‌پیوندند و شبکه‌ای در هم تنیده را به وجود می‌آورند که در برآوردن نیازهای ساکنان و همچنین شهر‌ها و روستاهای پیرامونی ایتفای نقش می‌کنند. ارگ به عنوان فضای حاکم نشین و مسجد نیز به عنوان فضای عبادی، هر یک جایگاه خاص خود را در شهر دارند.

به گفته او با این شرح کوتاه می‌توان نتیجه گرفت که اجزای شکل دهنده شهر ایرانی به هم پیوسته بوده و در همانگی کامل با هم عمل می‌کنند. از طرفی با توجه به جریان زندگی که در این سیستم همواره تداوم دارد، تغییرات و تحولات گوناگون در آن، تاثیر اجتناب ناپذیر بر روند شکل گیری زندگی افرادی دارد که در این بافت رشد و نمو کرده و بنابراین اعضاء اینجامعه آگاهانه و یا ناخوداگاه سراسر عمر خود را همراه با این تحولات به سر می‌برند و جای جای شهر، لحظات عمر و خطرات و آینده آنان را رقم می‌زند. به این ترتیب رفتار تک تک شهروندان همواره ملهم از شرایط و جریان‌های مادی و معنوی و عواملی است که به نحوی مرتبط با اجزای این کالبد هستند. این چنین است که شهر جایگاهی مهم برای رشد و تعالی انسان به شمار رفته و ارتباطی تنگاتنگ با روح و روان آدمی می‌یابد.

معمارزاده می‌افزاید: بر این اساس است که شکل شهر و اجزای شکل دهنده آن بر چگونگی زندگی و سلامت شهروندارن تاثیر مستقیم دارد. برای رسیدن به چنین شکلی مطلوب مسکن و سایر اجزای تشکیل دهنده شهر ایرانی هزاران سال تلاش و کوشش معماران و شهرسازان و هنرورزان این آب و خاک به عنوان پشتوانه و اصول و قوانین تجربه شده حاکم بوده است و از این روی شهر ایرانی از کامل‌ترین مجموعه‌های زیستی و مسکن ایرانی نیز مکان و ماوایی جان افزا برای انسان به شمار می‌رود. بدیهی است که همواره بیشترین تغییرات صورت گرفته در شهر‌ها و در قالب توسعه کالبدی آن به نسبت رشد جمعیت در طول زمان بوده که با سنجش شرایط طبیعی مکان استقرار شهر صورت می‌گرفته است.

انتهای پیام/