سرویس معماری هنرآنلاین : در میان مساجد کوچک و بزرگ ایران، مسجد "آرد و خرما" یک استثناست چرا که نه معماری منحصر به فردی دارد و نه سبکی روشن و واضح در ساخت. آن چه که از این مسجد، یکی از منحصر به فردترین مساجد ایران را ساخته، ارتباط تنگاتنگی‌ست که در طول بیش از یک قرن توانسته با مردم برقرار کند.

مسجد آرد و خرما در شهرستان اردکان یزد قرار دارد. خیابان امام خمینی (ره) این شهر کوچه معروفی به نام "دروازه میرمحمدصالح" دارد که کوچکترین مسجد تاریخی ایران را در خود جای داده است.

تاریخ‌های شفاهی مردمان یزد در این باب حاکی از این است که تاجری از شاهرود به علت مرگ اشترش مدتی در اردکان ساکن می‌شود؛ مردم به او پیشنهاد می‌کنند تا در محل کنونی مسجدی بنا کند. وی می‌گوید: پولی ندارم اما حاضرم به جای پول، آرد و خرما هزینه کنم و به جای دست مزد به کارگران بدهم. بعدها پس از ساخت، این مسجد به "مسجد آرد خرما " معروف می‌شود.

اما مردمان یزد به نقل قول دیگری نیز معتقدند؛ این که در گذشته در پشت مسجد، آسیایی وجود داشته که اکنون اثری از آن نیست. مردم اردکان در مقطعی از زمان که وضعیت اقتصادی خوبی نداشتند هستة خرما به این آسیاب می‌آوردند و تبدیل به آرد می‌کردند؛ بدین سبب مسجد را مسجد "آرد خرما" نامیدند.

سبک معماری بنای مسجد آرد و خرما شبیه به سبک بناهای دوره صفویه است؛ اما آن چه که تاکنون از وقفنامه‌های آن به دست آمده حکایت از عمر قاجاری بنا داشته و نشانه آن هم زیلویی است که تا چند سال پیش بر سر در این مسجد نصب بوده است. همان زیلویی که یک شب ناگهان به سرقت رفت و هنوز هم معلوم نشده که دزد این تکه زیلو چه کسی بوده است.

معماری مسجد "آرد خرما" مانند سایر مساجد کوچک محلی دیگر فاقد گچ‌بری و تزئینات خاص است. سقف بنا را به روش طاق و تعویزه پوشیده‌اند و یک چهارم کل مجموعه را با یک‌ نشیمن‌گاه، بخش سردر و ورودی ساخته‌اند. بخش ورودی در عرض دو و نیم متر و عرض یک متر و شصت سانتی متر و با یک قاب‌بندی ساده، نشیمن‌گاه و در ورودی فضای بنا تفکیک شده است.

مسجد را به صورت غربی، شرقی و در عرض سه متر و طول پنج و نیم متر بنا کرده‌اند؛ بدین سبب در سمت شمالی یا سمت راست بنا سه طاقچه جهت قراردادن قرآن‌ها تعبیه شده است. طاقچه‌ها به سبک محرابی و در عرض یک متر و شصت سانتی متر جاسازی شده اما یکی از طاقچه‌ها از دو طاقچه دیگر کوچک‌تر است که به عرض یک متر و ده سانتی‌متر و ارتفاع هفتاد و پنج سانتی متر طراحی شده است. اما در سمت جنوبی بنا، محرابی ساده به همراه یک بادگیر محقر با هم توأم شده است.

محراب و بادگیر نیز در جهت تهویه هوا طراحی شده، عرض محراب یک متر و شصت سانتی‌متر و در ارتفاع دو متر و ده سانتی‌متر و به عمق هشتاد و پنج سانتی متر است. نمای آن ساده و با طاقچه‌ها قرینه شده‌اند اما بادگیر سه چشمه و محقر مسجد دو متر و هفتاد سانتی متر طول دارد و یک متر و نود سانتی‌متر عرض دهانة کل آن است؛ هر چشمه بادگیر چهل و پنج سانتی متر عرض دارد. محراب مسجد هم در قسمت جنوبی آن قرار دارد که یک بادگیر کوچک در آن به چشم می‌خورد. چندی پیش با وقف یک خانه 100 متری که در کنار مسجد قرار داشت، مسئولان میراث فرهنگی یزد قول گسترش بنای مسجد را دادند و حالا هم خبر می‌رسد که مرمت این مسجد کامل شده است.

مسجد آرد و خرما با طول پنج و نیم و عرض سه متر کوچک‌ترین مسجد ایران است بنابراین افزوده شدن 100 متر مربع باعث می‌شود که عنوان کوچکترین دیگر از آن این مسجد نباشد اما به نظر مردم هنوز بخش تاریخی این مسجد را به عنوان هسته اولیه آن می‌شناسند و آرد و خرما هنوز هم میزبان علاقه‌مندان دیدار کوچکترین مسجد تاریخی ایران است.

انتهای پیام/