به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین ؛ رویکردهای نقد معماری می‌توانند در دو حیطه "درون دیسیپلینی" و "برون دیسیپلینی" مطرح شوند. اگر نقد معماری بر مبنای دانش تخصصی معماری و مسایلی از قبیل فرم، کانسپت، عملکرد، سبک و نظیر آن مطرح شود، ما با "نقد درون دیسیپلینی" مواجهیم. از سوی دیگر، نقد معماری می‌تواند به زمینه‌های اجتماعی شکل‌گیری اثر، ملاحظات اقتصادی، شرایط سیاسی و مواردی از این قبیل متکی باشد؛ چنین نقدی مسایلی خارج از حوزه دانش معماری را نقطه اتکای خود قرار می‌دهد و در بستر آن، آثار و یا جریان‌های معماری را ارزیابی می‌کند.

تفکیک این دو گونه رویکرد، مستلزم انتخاب "این یا آن" نیست. بالتبع نقد معماری می‌تواند بر جنبه‌های خاصی از اثر محدود و متمرکز باشد، مشروط بر آنکه از منطق درونی مستحکم برخوردار باشد. به عبارت دیگر، می‌توان صرفا از زاویه کارایی عملکردی، اثر معماری را نقد کرد. اما در این میان، نقدی را که بر اساس ناظر به هر دو وجه درون دیسیپلینی و برون دیسیپلینی باشد، می‌توان به "نقد سیستماتیک" تعبیر کرد.

نقد سیستماتیک، مجموعه‌ای از داده‌های مرتبط با اثر در بستر دانش معماری را - از یک سو - و مجموعه‌ای از داده‌ها از بسترهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و ... را - از سوی دیگر - به استخدام می‌گیرد و تجزیه و تحلیل می‌کند و با ایجاد رابطه‌ای منطقی میان این مجموعه داده‌ها، سنتز تازه‌ای ایجاد می‌کند و تفاسیر، تحلیل‌ها و ارزیابی‌هایی از اثر ارایه می‌کند. به یک معنا، نقادی با رویکرد سیستماتیک، عملی پژوهش محور نیز هست.

در توضیح مفاهیم مذکور، می‌توان چارچوب‌هایی را برای نقد اثر مشهوری چون "برج آزادی"، به عنوان مثال، مطرح کرد. اگر بخواهیم برج آزادی را از نقطه نظر فرم مورد بررسی قرار دهیم، طبعا می‌توان با اتکا بر دانش فرم، دستور زبان فرم، ترکیب فرم و مواردی از این دست، به نقد و ارزیابی اثر بپردازیم. این نقد، نقدی است که آن را به نقد درون دیسیپلینی تعبیر می‌کنم. از سوی دیگر در مقام نقد برون دیسیپلینی، می‌توان به عنوان مثال در مقام بررسی برج آزادی به عنوان یک نماد و نسبت آن با مسایل اجتماعی، دست به عمل نقادانه زد و تحلیل و تفسیر و ارزیابی‌هایی از آن ارایه داد. چنین نقدهایی، به لحاظ موضوعاتی که دنبال می‌کنند، واجد ویژگی‌های انتخاب گرایانه و یا به تعبیر مناسب‌تر، سوژه محور هستند.

حال اگر بخواهیم چارچوبی فرضی برای یک نقد جامع سیستماتیک از برج آزادی ارایه دهیم، یکی از موضوعات احتمالی نقد - به عنوان مثال - می‌تواند موضوع زیر باشد:

- با توجه به زمینه‌های شکل‌گیری برج آزادی و اهداف اولیه آن از یک سو، و تحولات سیاسی - اجتماعی پس از شکل‌گیری اثر، آیا طرح برج آزادی قابلیت چنین تحولات مفهومی را داشته؟ و آیا اساسا چنین انتظاری می‌توان داشت؟

پیداست تحلیل، تفسیر و ارزیابی برج آزادی از این زاویه، مقوله‌ای محدود به فرم، محدود به کارکرد، محدود به سبک و یا محدود به فرهنگ یا اقتصاد نیست. به نظر می‌رسد برای نقد و تحلیل اثر از این زاویه، لازم است مجموعه‌ای از داده‌ها از حوزه‌های مختلف مربوط به موضوع، مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. در نگاه نقادانه به برج آزادی از این منظر، مساله فرم، ایفای نقش خواهد کرد، مساله بستر فرهنگی ایفای نقش خواهد کرد، مساله گرایش‌های طراحی معماری در مقطع شکل‌گیری اثر ایفای نقش خواهد کرد و به همین ترتیب مجموعه‌ی متنوعی از مسایل در این میان ایفای نقش خواهند کرد. بالتبع یک منتقد پژوهشگر می‌تواند با ارایه سنتزی از پارامترهای مختلف، بر مبنای معیارهایی که منطق درونی مستحکمی داشته باشند، به تحلیل، تفسیر و ارزیابی اثر بپردازد.

انتهای پیام/

مهندس علی اعطا مشاور رسانه ای معاون معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی