به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین ؛ سیاووش لطیفی یکی از معماران مطرح تهران است که در دو دهه گذشته عمده فعالیتش در ساخت ساختمان های عمومی و دولتی بوده. او در این گفت و گو با اشاره به جایگاه هنر معماری در ایجاد آرامش برای اهالی خانه، از جدال معماران با کمیت ها و اقتصاد بازار می گوید. به گفته او اگر قرار باشد هنر معماری به ساخت و ساز امروز برگردد باید فراتر از دیدگاه تعصبی به معماری و نقش والای آن در ایجاد آرامش و امنیت اندیشید.
معماری از دو بخش هنری و فنی ایجاد شده؛ این دو بخش در کنار یکدیگر قرار است چه بخشی از نیاز جامعه را برآورده کنند، نیازهای هنری یا نیازهای ضروری زندگی؟
طبیعتا پیش از هر چیز، یک معمار می خواهد اثری طراحی کند که بهره برداران و یا استفاده کنندگان شرایط مطلوبی را از محیطی که وارد آن می شوند به دست آورند. بنابراین هر استفاده کننده از فضای مصنوع معماری، از هر دو جنبه هنری و فنی آن برخوردار می شود اما واقعیت این است که در اولین قدم، معمار باید به تمهیداتی بیاندیشد که زندگی فرد را در بنای معماری راحت تر کند.
همین موضوع باعث شده که امروزه شاهد اقتصاد معماری باشیم و کمتر از هنر معماری حرف بزنیم؟
طبعا گاهی با جسم و فیزیک ساختمان سروکار داریم که بحث عدد و رقم به میان می آید و ما باید به سوال هایی از این دست پاسخ بدهیم که چرا هزینه ها جا به جا شده، قیمت هر متر چه قدر می شود و در نهایت چگونه می توان سانتیمترها را به پول نزدیک کرد. گاهی هم با روح و روان سر و کار داریم و برخلاف آن چه شما می گویید من فکر می کنم در این بخش است که باید از وظیفه معمار سخن گفت. اما متاسفانه این بخش به اجبارهای زیادی که در مملکت ما هست وعرف شده به پس زمینه خزیده و خیلی از همکار های ما به راحتی از کنار آن گذشته اند وماحصل این اتفاق، تغییر تعاریف مان از معماری است به طوری که الان آنقدر اوضاع وارونه شده که فلان معمار می گوید یک خوابه و یا دو خوابه طراحی می کنم ...بله! تعریف ها تغییر کرده و کمیت جای کیفیت های را گرفته. دیگر به این فکر نیستیم که قرار است چه احساس و روحیه ای از این فضا به دست بیاید. البته بخش های دولتی و نهادهای زیرمجموعه آن سعی کردند که با گذاشتن کمیسیون ها و گروه های نظارت، معماران را وادار کنند شرایط بهره برداران را در نظر بگیرند اما متاسفانه... اجازه بدهید این طور بگویم که در واقع ما در معماری در جدال بین خواست های کارفرما ویا سرمایه گذار مبنی به استفاده حداکثری از فضا، از یک سو و نیازهای کاربر از سوی دیگر قرار داریم. این اتفاق در تمام فضا های خدماتی، ورزشی، درمانی و حتی آپارتمان های خصوصی هم افتاده است؛ شاید به این خاطر که عده ای از مدیران که کارفرمای پروژه بوده اند به اهمیت معماری اشراف نداشته و نمی دانند که باید فضایی تعریف شود که راحتی کاربر را در پی داشته باشد. در چنین پروژه هایی دیگر هزینه ها آن قدر اهمیت ندارد.
این نوع انتقادها به معماری کشور یک نتیجه خوب دارد و آن کشف مشکلات است اما به نظر می رسد این کشمکش دیرینه یک نتیجه منفی هم داشته باشد و آن غافل ماندن از هنر معماری و سرگرم دعوا شدن است. این طور فکر نمی کنید؟
در فضای معماری ما مسئله اصلی این است که مریضی مشخص نیست یعنی شخص نمی داند که مریض هست و یا نیست و اگر هست آیا کسی هست که بتواند برای درمانش فکری بکند؟ در اصل وظیفه معماری ما ایجاد شرایطی است که بیماری به وجود نیاید پس اینجا دیگر جایی برای هنر معماری نمی ماند. اگر قرار باشد که معماری به سمت هنر برود باید درمانگر باشد. امروزه در تئاتر، سینما و نقاشی از درمانگری هنر سخن به میان آمده اما در مورد معماری هنوز به این سمت حرکت نکرده ایم. اگر یک معمار نتواند فضای بد یک ساختمان را به فضای خوب و در ارتباط با روح و روان و فرهنگ کاربر تبدیل کند، قرار است چه کاری انجام دهد؟ این قسمت سخت مسئله است یعنی حالا مریض مشخص شده ومعمار در قالب یک دکتر باید به رفع و رجوع آن بیماری بپردازد. طراحی یک ساختمان برای یک مصرف کننده بخصوص مثل طراحی لباس برای یک فرد است و من معتقدم که برای طراحی چنین مسکونی هایی باید رفت و با آن خانواده مدتی زندگی کرد و از جزئیات رفتاری آن ها در حین خط کشیدن های معمارانه بهره برد. البته در بحث انبوه سازی این کار ناکارآمد است و به عبارت خیاطانه باید گفت که یک لباس ماکس باید بسازیم که به تن همه برود و برای همه تا حدودی اندازه باشد چون نمی شود برای چندین واحد ساختمانی مسکونی چندین طراحی مختلف انجام داد، یعنی اقتصادی نیست.
در آن طرف آب ها، معماری فارغ از این چالش ها در حال گسترش و بروز خلاقیت است. یک روز از ساختمان های مقید به محیط زیست سخن گفته می شود و یک روز از تجلی هنر بیزانسی در معماری نوین. این تجربه ها چطور می توانند به معماری ما کمک کنند تا پوست بترکاند؟ طبعا ناچاریم که مروری بر معماری کشورهای دیگر و فعالیت هایشان در این زمینه داشته باشیم و ببینیم که چه عواملی باعث شده که ساکنین آنجا در فضای آرام تر و با مشکلات کمتر به سر ببرند . به نظر من اگر زندگی در معماری های معاصر غرب، زندگی دلپذیری است، دو دلیل عمده دارد: اول کارکردهای مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در ساحت معماری است. این فعالیت های قابل دیدن و رویت و بررسی است؛ مثلا می شود سیاست های فرهنگی دولت های مختلف یک کشور را برای حفظ و احیای معماری سنتی آن کشور به صورت آماری بررسی کرد و دوم مسائلی است که از دید ما پنهان است و باعث می شود که یک خانواده در یک خانه احساس آرامش داشته باشد.
پس می توان سوال قبل را این طور پرسید که هنر معماری در این کشورها چه خدمتی به آرامش مصرف کننده فضای مصنوع کرده است؟ در یکی از کشورهای غربی (حالا در خاطراتم نیست که سوئد بود یا سوئیس) چند سال پیش قانونی وضع شد که اگر خانه ای با پرت حرارتی حداقل ساخته شود آن خانه تا چند سال از مالیات معاف است. خب خیلی ها جمع و تفریق کردند و دیدند که تولید چنین خانه ای از پرداخت مالیات چند ساله ارزان تر است به همین خاطر کل کشور نیازشان به سوخت کمتر می شود وکلیت آن کشور رو به سمت رشد و صرفه جویی مثبت پیش می رود. همین بحث در مورد فضای زیستی انسان ها نیز صادق است. ما خانه ها را به عنوان خوابگاه و استراحت گاه موقت می بینیم برای همین حتی حوصله درنگ کردن در آن را هم نداریم و در این جاست که خانه باعث تولید مسائل روحی و اجتماعی می شود. در فرهنگ ما خانه محل زندگی ما بوده، محل میهمانی ها و دور هم جمع شدن ها.اما در زندگی امروز جایی برای این مسائل نیست آرامش در خانه های ما وجود ندارد چرا که از فقدان هنر معماری رنج می برد و به همین خاطر به جای حضور در آن به دنبال فرار از خانه هستیم و درست در همین جاست که معضلات اجتماعی رخ می نماید. عاقبت اندیشی در معماری، یعنی تولید اثری که بتواند درمانگر باشد؛ بتواند خانواده ای را گرد هم بیاورد، به آن ها دلگرمی آرامش هدیه کند و آنها به خانه شان به چشم محیطی برای زندگی باکیفیت نگاه کنند.
در اینجا نقش شما به عنوان یک معمار که بیشتر در پروژه های دولتی و کلان حضور داشتید پررنگ تر می شود، سوالم این است که آیا این متر و معیاری که از آن سخن می گویید در طراحی های دولتی هم رعایت می شود؟ آیا در نگاه کلان معماری دولتی ما به این سمت می رود که از فن و مهندسی بکاهد و به سمت هنر معماری حرکت کند؟ افرادی که در سازمان های دولتی هستند باید اعداد و ارقامی بدهند که این اعداد و ارقام برای خودشان و بالا دستی هایشان خیلی مهم است؛ بطور مثال اگر ساخت یک ساختمان دولتی عمومی متری 1 میلیون تومان هزینه داشته باشد و آنها با 200 هزار تومان ارزان تر آن را بسازند و در گزارش خود این را منعکس کنند، درست مثل این است که برده اند. کسی نمی پرسد که آیا ساختمانی که تو با این شرایط ساخته ای اصلاً قابل استفاده است؟آیا چنین قیمتی امکان پذیر است؟
پس هنوز معماری دولتی درگیر کمیت هاست؟ بله ما فراوان ساختمان های داریم که کارفرمایشان دولت بوده و به علت همین ترجیح دادن کمیت ها بر کیفیت ها بی استفاده و در بست افتاده اند و فقط در آمارهای روی کاغذ آمده اند که در فلان جا ساختمانی با این قیمت ساخته شده!! یعنی ساخت و ساز برای آمارها!! آمارها برای مدیران خیلی مهم است در بخش خصوصی هم همین اتفاق ها می افتد. در این جا هم جلو هزینه ها به شدت گرفته می شود غافل از اینکه در جایی دیگر ... . ما دست و پای معمار را برای جلوگیری از این هزینه ها می بندیم ولی نمی دانیم که چرا در مکان ساخته شده، راحت نیستیم و این مسئله ای است که غربی ها و حتی همین شرقی های خودمان به جوابش رسیده اند. دغدغه ای که در معماران باید باشد و الان کم کم دارد این مسئله ایجاد می شود این است که طراحی یک سازه مسئله امروز و فردا نیست این بنا سال های سال در جای خود خواهد ماند و باید به اندازه خودش وجاهت این را داشته باشد.
با این حساب فکر می کنید در آینده می توان به رجعت هنر معماری به فضای مصنوع کشور امیدوار بود؟ به جای کلمه امیدواری یا ناامیدی می خواهم از واژه تلاش استفاده کنم. نمی توان صریح نظر داد و باید گفت که افق روشن است ولی باید از این مراحل گذر کرد و به یک گام جدید رسید. در مرحله بعدی باید این روش را به ساختمان هایی با متراژ کمتر نیز رساند و با این تکثیر و کوچک شدن به جزئیات معمارانه سر و سامان داد. مهم این است که ما الان در هر دو بخش جزئیات و کلیات مشکل داریم؛ یعنی از فقدان هنر معماری در هر دو بخش رنج می بریم و برای بهبود آن هم باید از هر دو مسیر شروع به کار کرد؛ معماران دولتی که در پروژه های کلان فعالیت می کنند از یک سو و معماران تازه نفس که در ساخت خانه های شخصی فعال هستند از سوی دیگر باید برای احترام به مخاطب شان دست به ابتکار بزنند، باید معماری را به معماری برگردانند.
این موضوع چقدر از سمت مردم پذیرفته شده است؟ اصولا مردم ما مفهوم معماری و هنر معماری را می شناسند؟ مردم ما بیشتر از کمیت ها به کیفیت ها اهمیت می دهند اما به روح و معنویت یک فضا مشرف نیستند و آن را نمی شناسند. شاید از ماندن در خانه ای کسل شوند و یا حتی دلتنگ اما نمی دانند که نوع چینش اجزای این خانه در حالات روحیشان موثر است پس نباید توقع داشت که با این عدم اطلاع به سراغ کمیت ها بروند و حاضر شوند به خاطر آن هزینه کنند. این ما و شما هستیم که با دادن آگاهی وخلق فضاهای دلچسب باید چشم سوم مردم را به اهمیت معمارانه فضا بگشاییم؛ خلق این گونه فضاها وظیفه ما معماران است وآگاهی دادن وظیفه شما مطوعاتی ها!
سیاووش لطیفی از معماران فارغ التحصیل دانشگاه تهران است که بیش از دو دهه در عرصه معماری کشور فعالیت می کند. او در طول این سالها با شهرداری تهران و کارفرماهای فعال دولتی فعالیت های گسترده ای داشته و بخشی از ساختمان های دولتی و عمومی شهر حاصل طراحی های اوست. لطیفی متولد سال 1347 است.
انتهای پیام/