سرویس معماری هنر آنلاین//

طراحی میدان آزادی و معماری برج بلندی که در مرکز آن سربرآورده، شناسنامه‌ای است که تصویر آن بدون هیچ توضیحی، بیننده را به یاد "تهران بزرگ" می‌اندازد. برج آزادی، در آغاز در جایگاه بلندترین بنای معمارانه شهر به شهرت رسید، اما تنها، این قامت بلند نیست که این نشانه تاریخی را صاحب هویت و معماری ویژه کرده، زیرا با گذشت سال‌ها، ساختمـان‌های بلندتـری در جای جای شهر قد برافراشتند و چون دیوارهایی از آهن و سیمان مسیر تماشای برج آزادی را سد کردند و در نهایت هم هیچکدام نتوانستند جای این نماد شهری را بگیرند، حتی برج میلاد با آن که نزدیک به یک دهه است سر بر ابرها می‌ساید، تنها به عنوان نمادی تازه در کنار میدان آزادی قابل شناسایی است. از این دیدگاه، بناهای شهری به خاطر یکتایی معماری‌شان و نوع قرار گرفتن در شهر، تنها سازه‌هایی از آهن و سیمان نیستند و هر یک از آنها به نسبت تأثیری که بر جغرافیای اندیشه شهروندان می‌گذارند، بخشی از حافظه تاریخی مردم را به خود اختصاص می‌دهند. آنچه بناها را صاحب هویت می‌کند، جایگاه اجتماعی آنهاست، هر چند نمی‌توان این واقعیت را نادیده گرفت که کارکرد اجتماعی نیز وابسته ویژگی‌های برجسته‌ای است که در آغاز یک بنا را از بناهای دیگر متمایز می‌کند و در این میان نقش طراحی و معماری سازه از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است.

هر چند در اندیشه ایرانیان، بسیاری از راهپیمایی‌های تاریخی و سخنرانی‌های سرنوشت ساز با خاطره میدان آزادی عجین شده، اما انتخاب میدان آزادی برای وقوع چنین رویدادهای بزرگی، وابسته ویژگی‌های بنای عظیمی است که تنها با ذکر نام برای همه، قابل شناسایی هستند. به تعبیر دیگر، می‌توان در کنار یک نماد شهری ایستاد و نشانی محل را تنها با یک تصویر یا یک نام به ضمیر مخاطبی - حتی در آن سوی جهان - منتقل کرد، به گونه‌ای که قادر باشد بدون سرگردانـی ، یک راست در محل قرار، حاضر شود.

جدا از این نمادهای ملی، نشانه‌های کوچکتری نیز وجود دارند که شهروندان - حتی در کلانشهری چون تهران - نیز می‌توانند به عنوان نشانی از آنها بهره‌برداری کنند چرا که یکتایی معماری آن‌ها به لحاظ تاریخی یا به لحاظ مفهومی طی سال‌ها به اثبات رسیده. بناهای تاریخی و فرهنگی، مکان‌های ریشه‌داری چون بازار با تکیه بر معماری اسلامی- ایرانی و مکان‌های عمومی یگانه چون نمایشگاه بین‌المللی، دانشگاه تهران، مصلای تهران و... بخشی از این نمادهای کوچک‌تر به حساب می‌آیند، که دست کم برای شهروندان ساکن تهران به سادگی قابل شناسایی هستند . این برتری تنها به بناهای قدیمی اختصاص ندارد ، بلکه بسیاری از سازه‌های در دست ساخت نیز بالقوه توان تبدیل شدن به نشانه را دارا هستند، به ویژه اگر بناهایی با معماری یگانه‌‌ای باشند که علاوه بر دارا بودن مشخصات فنی و ساختار متمایز ، بتوانند بر زندگی اجتماعی شهروندان نیز تأثیر بگذارند.

بسیاری از این سازه‌ها، اگر بر اساس معماری قابل توجهی ساخته شوند دیگر ساختمان‌ها و عمارت‌های بی روحی از آهن و سیمان به حساب نمی‌آیند بلکه می‌توانند هر کدام در هر بخش از پایتخت به قلب تپنده‌ای بدل شوند که حیات و زندگانی به شهر می‌بخشد.

نمادها و نشانه‌های یک شهر اینگونه ساخته می‌شوند؛ تنها در سایه معماری منحصر به فردی که پاسخ به سوال امروز باشد می‌توان امیدوار بود، یک ساختمان ساده به بنایی به یادماندنی بدل شود. تنها در این صورت است که مردم می‌توانند برای دیداری در روز، با یک کلمه، قراری را هماهنگ کنند؛ این اسم رمز، این واژه‌های کوتاه که یادآور یک ساختمان، یک خاطره و یک عمارت معمارانه هستند، نیاز اصلی شهری است که سه دهه بی‌وقفه ساخته شده و اکنون زمان آن است که معمارانه ساخته شود.

انتهای پیام/ مهدی مهاجر کارشناس ارشد طراحی شهری