به گزارش هنرآنلاین؛ حضور مدیرکل یونسکو پس از 10 سال در میدان نقش جهان اصفهان، نگرانیهای را به همراه داشت که نشان میدهد در توجه به میراث ملی و جهانی غفلتهای بسیاری صورت گرفته است. پریشانی خانم بوکوآ در مواجهه با میدان نقش جهان اصفهان، حکایت از آن داشت که آثار معماری در ایران، با تمام ویژگیهای ظریف و منحصر به فردش به خاطر عدم رعایت اصول نگهداری درست، در محاق قرار گرفتهاند. واقعیت دیگر اما این بود که نگرانی مدیرکل یونسکو از سنگینی بار مسئولیت نگه دارندگان این آثار گرانقدر تا چه حد زیاد است. به راستی مگر میدان نقش جهان به لحاظ ویژگیهای معماری و شهرسازی چگونه است که در سفر برجستهترین چهره نهاد فرهنگی یونسکو به عنوان یکی از اولین مقصدهای دیدار قرار میگیرد؟
بر همین اساس مروری میکنیم بر داشتههای میدان نقش جهان که عظیمترین معماری اسلامی - ایرانی است که میتواند دل هر بازدیدکنندهای برباید.
میدان نقش جهان
میدان نقش جهان یا میدان امام اصفهان اصلیترین میدان مرکز شهری است که آن را نصف جهان مینامند. مجموعه تاریخی به وجود آمده در اطراف این میدان ماحصل سالها و قرنها هنر معماری ایرانیان در دورههای مختلف است که امروزه از این بناها، تنها مسجد امام، عالی قاپو، مسجد شیخ لطف الله و سر در قیصریه به جا مانده به همراه چندین حجره کوچک و بزرگ که باعث رونق صنایع دستی این شهر شدهاند.
ارزش این میدان به حدی بوده که دقیقا 80 سال قبل به فهرست آثار ملی کشور افزوده شده و در روزهای نخستین انقلاب، یونسکو آن را در فهرست میراث جهانی خود به ثبت رساند. برخلاف بسیاری از میدانهای امروزی، نقش جهان یک میدان مستطیل شکلاست که به روایتهای مختلفی در دورانهای قبل از صفویه ساخته شده اما در دوره این پادشاهی به اوج معماری خود رسیده است. حرکت آب در میدان، نوع قرار گرفتن درختها، فاصله بناهای مهم اطراف میدان و... همه به گونهای است که بیننده را در نگاه اول مسحور خود کرده و خط نگاه او را یک دور دورمیدان به چرخه درمیآورد.
مسجد امام
در ضلع جنوبی میدان نقش جهان، یکی از عظیمترین مساجد ایران جاگرفته است؛ مسجد امام یا مسجد جامع عباسی در دوره صفویه و با منتهای رعایت اصول معماری این دوره بنا شد. نوع کاشی کاری و نجاری آن که مربوط به قرن یازدهم هجری است هنوز بسیاری از معماران جهان را شگفتزده میکند. به روایتی استاد علی اکبر اصفهانی که او را خوش ذوقترین معمار صفویه میدانند کار ساخت این بنا را انجام داده و در کنار او خوشنویسانی چون علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمد رضا امامی، محمد صالح امامی در این مسجد کتیبه نگاری کردهاند. پوپ میگوید که تمام مسجد امام از تناسباتی شاهانه برخوردار است و به عنوان نمونه به قوس نیم گنبد سردر خارجی در میدان اشاره میکند که ۲۷ متر بلندی دارد و بلندی منارهها در حدود ۳۳ متر است. از مهمترین ویژگیهای دیگر این بناٰ جلوخان آن است که از نمونههای معماری ایران به حساب میآید؛ ورودی قابل توجهی که علاوه بر حس دعوتکنندگی، امنیت خاطر و آرامش را به نمازگزار منتقل میکند.
کاخ عالی قاپو
اگر نگاه به ضلع غربی میدان بچرخانید، یکی از زیباترین کاخهای به جا مانده از روزگار صفوی را خواهید دید؛ کاخ عالیقاپو که بنایی 6 طبقه است و 34 متر ارتفاع دارد. هر طبقه کاخ تزئینات منحصر به فرد خود را داشته و تقریبا در همه بخشهای این کاخ میتوان سیستم صوتی پیچیده معماری صفوی را دید. تالار پذیرایی کاخ یکی از زیباترین تزئینات معماری کشور را به نام خود سند زده و 53 اتاق دیگر کاخ هر کدام متفاوت از دیگری، زندگی شاهانه روزگار صفوی را در دل خود پنهان کردهاند. شاهان صفوی که از شمال غرب کشور به اصفهان آمده بودند مایل بودند معماری با چوب را در مرکز ایران نیز گسترش بدهند، بنابراین دیدن دیوارها و ستونهای چوبی این کاخ عجیب به نظر نمیرسد. اما نمیتوان به همین سادگی از ظرافت کار نجاران با چوبها گذشت که هر کدام اگر چه کارکردی در بنای کاخ دارند اما چون مجسمهای تراشیده شدهاند.
مسجد شیخ لطفالله
مسجد شیخ لطفالله در میان تمام بناهای این میدان یک شاهکار جهانی به حساب میآید تا جایی که تامارا سون، آن را به عنوان یکی از زیباترین بناهای مذهبی دنیا عنوان میکند. شهرت این بنا بیشک به خاطر معماری و تزئینات منحصر به فرد آن است. کاشیکاری این بنا اگر چه مربوط به دوره مرمت آن در روزگار رضاشاه است اما توانسته همان ویژگیهای تاریخی بنا را دوباره زنده کند و به گنبد فیروزهای مسجدهای اسلامی شهره شود. تفاوت معماری این بنا با دیگر مساجد دوره صفوی این است که مسجد شیخ لطفالله دارای صحن نیست و مناره نیز ندارد و به همین دلیل برخی معتقدند که این مسجد برای زنان ساخته شده است و روایتگر جایگاه والای زنان در معماری اسلامی است. علیرضا عباسی از بزرگان خوشنویسی ایران، با خط ثلث خویش تمام بنا را نگاشته و آن چه که امروز هر بینندهای را تحت تاثیر قرار میدهد، نوع معماری بنا در کنار خط این استاد بزرگ است.
نگرانیهای مدیر کل یونسکو
نگرانی خانم بوکوآ از دیدن وضعیت نقش جهان حکایت از نگرانی او درباره عظیمترین میراث معماری اسلامی - ایرانی در شرایط فعلی دارد. او که مدیرکل فرهنگیترین نهاد بینالمللی است میداند ارزش تک تک بناهای این میدان با ارزش، با قرنها تمدن جهانی برابری میکند و از این روست که بعید نیست حتی در مواجه با آشفتگی این میدان در روز ورودش به اصفهان، اشک ریخته باشد. انتهای پیام/