به گزارش هنر آنلاین؛ در سال های اخیر پس از مطرح شدن دوباره اهمیت فضاهای عمومی و ارزش زندگی شهری، نما اهمیت دوباره ای یافته است. نما در عمل درون ساختمان را از بیرون و فضای خصوصی را از فضای عمومی جدا می کند. نما نشان دهنده مختصات فرهنگی سازندگان ساختمان است و نشانگر میزان نظم طرح ساختمان، امکانات و ذوق تزیین و خانه آرایی طراح و مالک است. نما در واقع صورت ساختمان و بهترین بیان حالتی است که فرد طراح یا مالک از خود در برابر بیرون دارد. نماهای داخل ساختمان بیشتر جنبه خصوصی دارند، اما نماهایی که به سمت کوچه و بافت شهر باز می شوند، جنبه عمومی تر دارند. نمای هر ساختمان تاثیر عمیقی در مجموعه شهری و هویت آن دارد که این تاثیر بیش از همه در بدنه خیابان ها، محله ها و واحدهای شهری نمود پیدا می کند. برای همین است که متخصصان و کارشناسان معتقدند اگر نمای یک ساختمان، بدون در نظر گرفتن نمای دیگر ساختمان ها طراحی و اجرا شود، همگونی نمای شهری در کلیت از بین می رود. شاید به همین دلیل است که امروزه در شهرهای ما زبان مشترکی بین نماها وجود ندارد. چرا که مصالح و نوع اجرای نمای هر ساختمان با سبک دلخواه و شخصی سازنده آن پدید آمده و رویکردی کلی گرا را بر نمی تابد.
پای قوانین لنگ می زند
مدیر کل پیشین معماری شهرداری تهران در گفتگو با هنرآنلاین تاکید می کند: « تهران سالیان متمادی به دلیل خود محوری برخی طراحان و اعمال سلایق شخصی سازندگان و مالکان و همچنین نگرش ها و سیاست های مقطعی ، بسیار مغشوش و آزار دهنده شده است و نمی توان انتظار داشت که منظر شهر ناگهان متحول شود». با این همه جالب است که برای مسئله ای به این مهمی کمترین قانون های بازدارنده وجود دارد. به عنوان مثال، اگرچه سازمان زیباسازی شهر تهران همه تلاشش را برای آراستن شهر، خصوصا در بدنه بیرونی ساختمان ها انجام می دهد و گاه با پیشنهادهای جالبی مالکان را بر آن می دارد که «دستی به سر و روی خانه خود بکشند» اما در این میان پای قوانین حسابی لنگ می زند. مهندس عباس اخلاصی با اشاره به نبود نظامی هدایت گر برای نظارت و کنترل طرح های ساختمانی سطح شهر می گوید: «از طرف دیگر عدم حضور طراحان در زمان اجرا و تسلط مالکان و سازندگان در اعمال سلایق شخصی و نبود نظامی هدایت گر برای نظارت و کنترل طرح ها ، این ناهماهنگی را تشدید کرده و عاملی برای حذف کیفیت گذشته شهر و به وجود آمدن چهره ای آزار دهنده شده است».
نظارت مستقیم در حوزه نماسازی
الگوهای توسعه شهری تا چند دهه قبل توسط حاکمان -با واسطه یا بی واسطه- پی ریزی می شد و خلق معماری و ایجاد شهرها جز با رویه ای که اکنون به دولتی بودن مشهور است امکان پذیر نبود. در این نوع پیشرفت همه چیز از قبل معلوم و واضح می نمود؛ این که مسجد شهر در کجا و با چه نمایی باشد، این که حمام و بازار در چند قدمی مرکز شهر باشند و خلاصه بسیاری از جزئیات دیگر که امروز باور کردنش کمی مشکل به نظر می رسد. بنابراین حسی که ما از یک دستی نماهای شهری و سیمای هر شهر تاریخی داریم بیش از هر چیز به نوع تعریف هرم حکومتی در آنجا برمی گردد. اما امروز وضع به کلی تغییر کرده است. اخلاصی تاکید می کند: «مردم با آگاهی و یا بدون آگاهی از نقشه های بالا دستی شهر، آن را می سازند. خانه هایشان را با ساده ترین مقررات موجود وفق می دهند و حاصل کار یک به یک برج هایی می شوند که از خاک می رویند و تا افلاک می روند، انگار که در جهان لوبیاهای اسرار آمیز زندگی می کنیم، هر روز با بیدار شدن از خواب، ساختمانی تازه را در نزدیک ترین فاصله می بینیم.» این ها را به راحتی می توان در فهرست تاثیرات مدرنیسم و یا خود مدرن بینی شهرها و آدم هایش قرار داد چرا که دیگر بسیاری از جنبه های عمرانی شهرها نه به دست حاکمان که به دست خود مردم و با مشارکتشان انجام می شود. در این میان چیزی که شاید نبودنش بی قوارگی شهر را خصوصا در بخش سیمای شهری پدید می آورد، نظارت مستقیم و غیر مستقیم بر انواع ساخت و سازهاست. به گفته او بسیاری از اهالی صنعت ساختمان بیش از آن که به کیفیت کار خود توجه کنند بعد مالی ساخت و ساز را مد نظر قرار می دهند و شاید به همین دلیل است که ناگهان ساختمانی از دل محله سنگلچ تهران بیرون می آید که مشابه آن در شهرک اندیشه تهران و حتی بخشی از بافت قدیمی یزد یافت می شود!
اقدامات بازدارنده
از سال 1369 بخشی از ضوابط و مقررات ساختمان سازی کشور به نمای شهری اختصاص یافت که البته آن چنان کلی نگر و نامعلوم بودند که هر کس می تواند با توجه به تعبیر خود از آن ها چیزی بسازد و نتیجه را هم می توانید در سطح شهرها به خوبی شاهد باشید. مثلا در بند اول این مصوبه مالک مجاب شده است که در ساخت نمای بیرونی خانه خود از « مصالح مرغوب» استفاده کرده و «به طرز مناسب و زیبا و هماهنگ» اجرا شود. پس حق بدهید که هر کس با تعبیر خودش از مصالح مرغوب و اجرای زیبا و هماهنگ نمای خانه خود را بسازد! مهندس ایوب ریاضی، کارشناس معماری در مواجه با این قوانین کمینه گرا یاداور می شود: «در بسیاری از شهر های بزرگ جهان، ضوابط و مقررات خاصی در ارتباط با سیما و کالبد شهر وجود دارد و گروهی از برجسته ترین افراد با تخصص های مرتبط با هنر زیبا سازی و زیبایی شناسی به کنترل طرح های بزرگ و کوچک معماری و شهری از نقطه نظر هماهنگی نمای بیرونی ساختمانها و محیط شهری (یعنی از جنبه های رنگ، حجم، مصالح مناسب، فضای پر و خالی نما، رعایت اصول هماهنگی و تناسبات و...) می پردازند اما این وضعیت تا به حال حتی در تهران که به عنوان پایتخت یک کشور اسلامی زیر ذره بین است به وجود نیامده است.»
ارتقا کیفیت شهر
ریاضی معتقد است که با وجود قوانین قدیمی و خاک خورده ساخت و ساز در کشور بسیاری از محققان و دلسوزان معماری ایرانی می کوشند تا توجه عوام را به نماهای شهری افزایش دهند. در این میان شهرداری تهران یکی از برجسته ترین بخش های سازمانی پایتخت است که در حکم گوشه ای از مدیریت شهری از چند سال پیش وارد عمل شده و بحث نماهای شهری، نمای ساختمانی، سیمای شهری و گرافیک محیطی را به فرهنگ لغت ساخت و ساز پایتخت افزوده است. این سازمان تا به حال برنامه های مختلفی را به اجرا در آورده است که بازسازی نمای قدیمی بعضی از عمارت ها در بخش قدیمی شهر آغاز شده و تا مرتب سازی و بهسازی نماهای شهری پیش آمده است. آنچه برای علاقمندان و کارشناسان این مساله نگران کننده است، پاسخگویی پر شتاب به نیازی مسکن و سرپناهی است که کاملا در بازار کشور محسوس است. با این حال حتی مسئولان شهری نیز معتقدند که در این ساخت وساز پر شتاب، نیاز به بررسی طرح های ارایه شده توسط جمعی از صاحب نظران و مسوولان در مراکز تایید پروانه های ساختمانی ضروری به نظر می رسد. بررسی میدانی طرح ساختمانها با بناهای اطراف از لحاظ کیفیت طرح معماری، نمای ساختمان، تناسب حجم آن با ساختمانهای اطراف، زیبایی طرح و مصا لح مورد استفاده و... نیز گامی موثر در بالا بردن کیفیت نماهای شهری است.
انتهای پیام/